II SA/Lu 384/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 września 2009 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpoznaniu odwołania T. W. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy N. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...], odmawiającej przyznania T. W. zasiłku okresowego w celu opłacenia pomocy do czynności ciężkich – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że wnioskiem złożonym w dniu 9 lutego 2009 r. T. W. zwróciła się o przyznanie świadczenia na opłacenie pomocy osób drugich przy pracach cięższych. W dniu 25 lutego 2009 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego, podczas którego wnioskodawczyni stwierdziła, że najmuje osobę do rąbania drewna i przenoszenia węgla do komórki oraz w sezonie letnim do koszenia trawy. Nie umiała wskazać jakiej kwoty potrzebuje, stwierdziła tylko, że odpłatność za takie czynności wynosi 10 zł za godzinę. Organ ustalił również, iż strona nadal prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 556,02 zł. T. W. wymaga leczenia z powodu astmy oskrzelowej i systematycznego przyjmowania lekarstw, ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym. Comiesięczne wydatki strony obejmują koszty leczenia w kwocie 100 zł (w czasie antybiotykoterapii do 150 zł), wydatki za energię elektryczną, wywóz nieczystości, telefon, koszty związane z odwołaniami – łącznie około 300 zł. Wnioskodawczyni jest sprawna fizycznie i psychicznie, sama chodzi na zakupy i do lekarza. W dniu 14 stycznia 2009 r. został przyznany wnioskodawczyni zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 200 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2009 r., jednakże świadczenie nie zostało do dnia wydania przedmiotowej decyzji wypłacone z uwagi na zaskarżenie decyzji przyznającej pomoc. Ponadto organ pierwszej instancji decyzją z dnia 2 lutego 2009 r. . przyznał T. W. pomoc w formie usług opiekuńczych w wymiarze 3 godzin dziennie w okresie od dnia 9 lutego 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r., odstępując w całości od żądania zwrotu wydatków za udzielone świadczenia. Usługi te przyznano w celu pomocy stronie w paleniu w piecu centralnego ogrzewania i obejmowały one między innymi rozpalanie w piecu, czyszczenie pieca, przygotowanie opału. Zdaniem organu zakres, na jaki przyznano usługi decyzją z dnia 2 lutego 2009 r., pokrywa się z zakresem czynności, w związku z którymi strona domagała się przyznania pomocy w złożonym w niniejszej sprawie wniosku z dnia 9 lutego 2009 r. Organ uznał, że po przeanalizowaniu sytuacji wnioskodawczyni, fakt przyznania usług opiekuńczych powoduje, że w pozostałym zakresie wskazanym we wniosku dotyczacym utrzymania posesji nie zachodzą szczególnie uzasadnione przypadki stanowiące podstawę do przyznania wnioskowanych świadczeń. Przyznane usługi powinny zaspokajać potrzeby związane z paleniem w piecu i przygotowywaniem opału. Organ stwierdził, że dochód jakim dysponuje wnioskodawczyni powinien wystarczyć na ewentualne opłacenie pomocy do wykonywania cięższych czynności domowych, które nie są wykonywane często. Kolegium stwierdziło, że organ prawidłowo ocenił sytuację odwołującej i podjął w sprawie właściwą decyzję. T. W. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Z powodu niepełnosprawności ma przyznane do końca kwietnia usługi opiekuńcze, które zaspokajały jej potrzeby w tym zakresie w okresie palenia w piecu centralnego ogrzewania. Prace związane z utrzymaniem podwórka, które wykonuje się raz na jakiś czas i nie wymagają one dużego nakładu czasu i środków, o ile nie jest w stanie niektórych z nich wykonać sama, może sfinansować ich wykonanie z własnych środków. W tym samym budynku mieszka mąż Z. W., będący z odwołującą się w separacji sądowej, jednakże korzystający w równym stopniu z przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z akt wielu spraw, które rozpatrywane były w Kolegium, a także z akt niniejszej sprawy, Z. W. jest z odwołującą w bardzo dobrych relacjach i na nim też ciąży obowiązek utrzymania posesji, a więc osobistej pomocy w tym względzie lub partycypacji w kosztach, o ile od czasu do czasu prace związane z utrzymaniem posesji wykona inna osoba. Z powyższych względów nie jest uzasadnione, zdaniem Kolegium, przyznawanie pomocy w postaci zasiłku okresowego z przeznaczeniem na finansowanie wskazanych czynności. Z uwagi na dochód i udzielaną pomoc T. W. może te prace i czynności sfinansować z własnych środków, gdyż posiada stały dochód i udzielana jest jej pomoc finansowa odciążająca budżet domowy. W dniu 19 marca 2009 r. zostało odwołującej wypłacone bieżące i zaległe świadczenie (które nie było wypłacane w związku z zaskarżeniem decyzji z dnia 14 stycznia), tj. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 200 zł miesięcznie – jednorazowo w kwocie 600 zł. Kolegium nie widzi szczególnych okoliczności w jej sytuacji życiowej umożliwiających przyznanie wnioskowanej pomocy. Kolegium odnosząc się do zarzutu postawionego w postępowaniu odwoławczym podkreśliło, że zarzut, iż organ źle wyliczył dochód jest niezasadny, ponieważ dochód z miesiąca stycznia 2009 r. obliczony przez organ jest taki sam jak wskazany jako prawidłowy w odwołaniu. Decyzję tę zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. W. W obszernej skardze zarzuciła, że jej dochód został wadliwie obliczony, ponieważ faktycznie dochód w styczniu 2008 r. wynosił 556,02 zł. Uważa, że organ nie powinien doliczać do dochodu zasiłku celowego przyznanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", gdyż z § 6 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy wynika, że zasiłek celowy na zakup żywności jest świadczeniem jednorazowym i nie wlicza się go do dochodu zgodnie z art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem skarżącej, że błędnie wyliczono również jej wydatki, ponieważ wynoszą one ok. 660 zł miesięcznie. Zarzuciła także, iż powołana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji decyzja przyznająca usługi opiekuńcze rażąco narusza prawo oraz, że organy wadliwie stosowały art. 130 k.p.a.. W ocenie skarżącej fakt naruszenia prawa w niniejszej sprawie potwierdzają wyroki WSA w Lublinie wydane w sprawach o sygn. akt II SA/Lu 779/08 i II SA/Lu 669/08 dotyczących przyznania pomocy w zakresie dożywiania. Skarżąca podkreśliła, że organy naruszyły prawo uznając, iż nie znajduje się ona w ciężkiej sytuacji materialnej. Organ pierwszej instancji w podstawie prawnej swej decyzji bezzasadnie powołał art. 11 ust. 2, art. 98 i art. 104 ustawy o pomocy społecznej, a także organ ten naruszył art. 77 § 4 k.p.a. Zdaniem strony bezzasadne są zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywody dotyczące pomocy udzielanej skarżącej w czynnościach domowych przez cierpiącego na chorobę psychiczną męża Z. W. Ponadto w związku z licznymi naruszeniami prawa organy obu instancji obowiązane były z urzędu wyłączyć pracowników tych organów (wskazanych w skardze) od udziału w postępowaniach dotyczących skarżącej. Organy administracji nie ustaliły również prawidłowo, w ocenie strony skarżącej, stanu faktycznego sprawy, w szczególności nie wskazały okoliczności znanych im z urzędu, dotyczących sytuacji majątkowej i zdrowotnej skarżącej. W dniu 21 września 2009 r. skarżąca złożyła pismo procesowe, podtrzymując zarzuty podniesione w skardze. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Kolegium wskazało, że do dochodu skarżącej nie doliczono 200 zł z tytułu pomocy na dożywianie, gdyż tego świadczenia w styczniu 2009 r. nie otrzymywała. Zdaniem organu, skarżąca nie wykazała się dowodami ponoszenia wydatków na kwotę przekraczającą dochód, a ponadto zgodnie z ustawą o pomocy społecznej od dochodu odejmuje się tylko kwoty wydatków wymienione w art. 8 ust. 3 ustawy. Zarzuty dotyczące innej decyzji przyznającej usługi opiekuńcze nie dotyczą przedmiotu niniejszego postępowania, zaś zarzut stosowania art. 130 k.p.a. jest bezpodstawny. W ocenie Kolegium powołane wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wydane w sprawach II SA/Lu 779/08 i II SA/Lu 669/08 dotyczących pomocy na dożywianie nie mają znaczenia w rozpatrywanej sprawie. Kolegium przyznało, iż w podstawie prawnej decyzji organu pierwszej instancji znalazł się w sposób nieuzasadniony art. 11 ust. 2 ustawy między właściwymi przepisami stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia, gdyż organ wcale nie powoływał się w uzasadnieniu decyzji na brak współpracy strony. Ta sytuacja nie miała jednak znaczenia dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia, gdyż w ramach dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego Kolegium wydało decyzję powołując właściwe przepisy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem, do czego jest uprawniony w świetle art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Skargi T. W. nie można uznać za zasadną, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W rozpoznawanej sprawie organy administracji zbadały wszystkie istotne okoliczności i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, a także słusznie uznały, że w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w postaci zasiłku okresowego w celu opłacenia pomocy do czynności ciężkich. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), powoływanej dalej jako: "ustawa", pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, iż skarżąca T. W. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 556,02 zł. Oznacza to, że dochód jej przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, wynoszące 477 zł, które warunkuje przyznanie omawianego świadczenia w świetle tego przepisu. Brak było więc podstaw do przyznania stronie zasiłku okresowego na podstawie art. 38 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. Organy administracyjne orzekające w sprawie rozważały natomiast możliwość przyznania stronie wnioskowanego świadczenia w oparciu o art. 41 pkt 2 ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przepis ten oparty jest na uznaniu administracyjnym, gdyż pozostawia organom administracji duży zakres swobody w ocenie, czy przyznanie pomocy w danej sytuacji jest uzasadnione okolicznościami sprawy, czy też zachodzą podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku strony. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przyznanie zasiłku okresowego na podstawie omawianego przepisu może nastąpić tylko "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można więc z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak się to czyni w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Organy administracji obu instancji prawidłowo oceniły, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", pozwalający na przyznanie wnioskowanego świadczenia w myśl art. 41 pkt 2 ustawy. Skarżąca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i z tego powodu decyzją z dnia 2 lutego 2009 r. organ pierwszej instancji przyznał jej pomoc w formie usług opiekuńczych w wymiarze 3 godzin dziennie w okresie od dnia 9 lutego 2009 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. Należy podkreślić, iż wskazaną wyżej decyzją organ ten odstąpił w całości od żądania zwrotu wydatków za udzielone świadczenia, których koszt wynosi w skali miesiąca 720,00 zł (30 dni x 24,00 zł), uznając, że żądanie zwrotu wydatków niweczyłoby skutki udzielonej pomocy. Skarżąca objęta jest również systematyczną pomocą ze strony organów administracji w innych formach. W szczególności decyzją z dnia 14 stycznia 2009 r. przyznano skarżącej zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w wysokości 200 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 30 czerwca 2009 r., a decyzją z dnia 13 stycznia 2009 r. przyznano jej również specjalny zasiłek celowy w wysokości 300 zł z przeznaczeniem na zakup opału. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia przepisu art. 130 k.p.a. wskazać należy, że przepis ten dotyczy wykonalności decyzji organu pierwszej instancji. Jego treść jest następująca: "§ 1. Przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu. § 2. Wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji. § 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się w przypadkach, gdy: 1) decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności (art. 108), 2) decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy. § 4. Ponadto decyzja podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, gdy jest zgodna z żądaniem wszystkich stron." Skarżąca nie wskazuje, na czym naruszenie przytoczonego przepisu miałoby polegać, zarzuca jedynie, że zaskarżona decyzja stanowi zagrożenie jej życia i zdrowia. Zarzut ten jest całkowicie bezpodstawny. Organ drugiej instancji nie naruszył bowiem powołanego przepisu. Odnosząc się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia 21 września 2009 r. należy podkreślić, iż są one bezzasadne. W szczególności organy administracji prawidłowo ustaliły dochód skarżącej przyjmując do niego kwotę przysługującej jej emerytury. Wbrew twierdzeniom skarżącej, do dochodu tego nie doliczono zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 200 zł, gdyż w styczniu 2009 r. strona nie otrzymywała tego zasiłku. Zarzuty skarżącej dotyczące innej decyzji administracyjnej przyznającej jej usługi opiekuńcze nie dotyczą przedmiotu niniejszego postępowania, a więc nie mogą być przez Sąd w tej sprawie ocenione. Również powołane przez skarżącą wyroki Sądu, które zapadły w innych sprawach dotyczących świadczeń przyznawanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.), nie mogły mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji. Brak w tej sytuacji podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze. zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).