II SA/Lu 397/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Starszy inspektor sądowy Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie odwoławcze. Wójt Gminy J. decyzją z dnia 30 listopada 2016 r., znak: [...], działając na podstawie art. 9 ust. 1 oraz art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.; dalej także: ustawa), przyznał A. B. (dalej także: skarżąca) – przedstawicielowi ustawowemu małoletniego dziecka A. B. - S. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. Odwołanie od tej decyzji wniósł T. S. (dalej także: dłużnik alimentacyjny), zarzucając, że zaświadczenia komornika z dnia 31 października 2016 r., w oparciu o które organ pierwszej instancji stwierdził bezskuteczność egzekucji, jest niezgodne z prawem, albowiem komornik wiedział o dokonywanych przez odwołującego się wpłatach alimentów do rąk skarżącej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu tego odwołania, decyzją z dnia 7 lutego 2017 r., znak: [...], uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości i odmówiło skarżącej przyznania opisanego świadczenia. Kolegium wskazało, że dłużnik alimentacyjny złożył do akt administracyjnych sprawy nr [...] dowody w postaci przekazów pocztowych i przelewów bankowych alimentów potwierdzające, że reguluje swoje zobowiązanie alimentacyjne wobec córki, od kwietnia 2014 r., przekazując stosowne sumy pieniężne bezpośrednio do rąk matki. Zdaniem organu odwoławczego, przepisy nie zakazują dłużnikowi alimentacyjnemu spełniania świadczenia do rąk wierzycielki, pomimo toczącego się postępowania egzekucyjnego. Skarżąca, która otrzymała pieniądze od odwołującego, oddała mu je, a zatem nie może żądać od organu, aby ten przejął obowiązek utrzymania jej dziecka, bo nie otrzymuje należnego dziecku wsparcia od ojca dziecka zobowiązanego do alimentów. W ocenie Kolegium, z powyższego wynika, że dłużnik alimentacyjny realizował swoje zobowiązanie alimentacyjne w pełnej wysokości, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 14 kwietnia 2014 r., a następnie ugodą sądową z dnia 16 grudnia 2014 r. Brak było zatem podstaw do przyznania skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze na decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła, że decyzja ta jest dla niej bardzo krzywdząca, albowiem nie uwzględnia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Podkreśliła, że wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że prawidłowo organ pierwszej instancji orzekł o przyznaniu jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Sąd uwzględnił skargę z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369; dalej: p.p.s.a.), który zobowiązuje – co do zasady – Sąd do rozpoznania całości rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, biorąc pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one wskazane przez stronę skarżącą w złożonej przez nią skardze. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis art. 28 k.p.a. nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej do uznania danej osoby za stronę postępowania, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Pojęcie "interes prawny", na którym oparta jest legitymacja procesowa strony w postępowaniu administracyjnym, należy ustalać według norm prawa materialnego, a mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić powszechnie obowiązujący przepis prawa, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (art. 28 k.p.a.). Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy więc to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (art. 28 k.p.a.). Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji (zob. wyrok NSA z dnia 27 września 1999 r., sygn. akt IV SA 1285/98, Lex 47898). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje stanowisko, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że rozstrzygnięcie, czy dłużnikowi alimentacyjnemu przysługuje status strony w postępowaniu o przyznanie świadczeń osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w tym przypadku, musi uwzględniać specyfikę szeroko pojętego postępowania w sprawie przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, prowadzonego na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stroną takiego postępowania jest osoba uprawniona, co wynika z art. 15 ust. 1 powołanej ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Ustawa nakłada na wnioskodawcę obowiązki związane z wykazaniem uprawnienia do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 15 ust. 3, 4 i 7 ustawy). Należy mieć na uwadze, że przepisy rozdziału 4 ustawy zatytułowanego "Zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego" nie przewidują aktywnej roli dłużnika alimentacyjnego w toczącym się postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Niewątpliwie art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy nakazuje organowi właściwemu wierzyciela jedynie przekazanie dłużnikowi alimentacyjnemu (a także organowi właściwemu dłużnika) informacji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Takie sformułowanie ustawy jednoznacznie wskazuje, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy byłby zbędny z tego względu, że stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, w związku z czym nie ma potrzeby przekazywania stronie postępowania odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu. W konsekwencji powyższego należy przyjąć, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w sprawie dotyczącej przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w związku z czym nie może kwestionować w drodze odwołania zasady i rozmiaru swego przyszłego zobowiązania kreowanego przez art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (zob. w szczególności wyroki NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1725/16 i sygn. akt I OSK 1726/16 oraz z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2027/16). Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że T. S. nie przysługiwał przymiot strony postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie dotyczącej przyznania skarżącej, jako przedstawicielowi ustawowemu małoletniego dziecka A. B.-S., świadczenia z funduszu alimentacyjnego. To oznacza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie miało podstaw prawnych, by rozpatrywać merytorycznie wniesione przez dłużnika alimentacyjnego odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. W tej sytuacji, wobec wniesienia odwołania przez podmiot niebędący stroną, Kolegium obowiązane było umorzyć postępowanie odwoławcze, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (zob. B. Adamiak, Komentarz do art. 138, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, SIP Legalis, nb. 18; uchwała NSA z dnia 5 lipca 1999 r., OPS 16/98, ONSA 1999, z. 4, poz. 119). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzył postępowanie odwoławcze w rozstrzyganej sprawie.