II SA/Lu 411/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca M. W. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W tym zakresie oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi razem z mężem, zamieszkując w należącym do nich mieszkaniu o pow. 72 m2. Źródłem ich utrzymania są wynagrodzenia za pracę skarżącej oraz jej męża w łącznej kwocie [...]zł netto. Odnośnie posiadanego majątku, wskazała na ww. mieszkanie oraz działkę o pow. 0,23 ha. W zakresie miesięcznych kosztów utrzymania wskazała: ratę kredytu (1.000 zł), czynsz (550 zł), media (249 zł), TV + internet (160 zł), cele charytatywne (70 zł) oraz leczenie (400 zł). Jednocześnie wskazała, że pomaga chorej matce, która ma bardzo niską emeryturę. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - zwanej dalej p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z przepisu art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy wynika z kolei, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze treść przywołanych wyżej przepisów zaznaczyć wypada, iż prawo pomocy jest odstępstwem od generalnej reguły ponoszenia przez strony kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to tym samym, iż odstępstwo od tej zasady może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Uwzględniwszy treść przywołanych wyżej przepisów i konfrontując ją z przedstawionym przez skarżącą stanem majątkowym uznać przyjdzie, że jej wniosek nie zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że wysokość wpisu w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Natomiast pozostałe ewentualne koszty sądowe jakie mogą wystąpić to: opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem - 100 zł, wpis od zażalenia - 100 zł, wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej - 250 zł. Koszty sądowe nie są zatem wysokie, a poza wpisem od skargi są to koszty hipotetyczne, które jeśli nawet zaistnieją będą rozłożone w czasie. Mając zatem na względzie z jednej strony wielkość wskazanych kosztów postępowania, z drugiej zaś strony sytuację finansową i majątkową strony skarżącej stwierdzić należy brak podstaw do udzielenia stronie wnioskowanego prawa pomocy. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżąca oraz jej mąż posiadają stałe źródła dochodów, którymi są wynagrodzenia z tytułu umów o pracę w łącznej wysokości [...] zł netto. Posiadanie takich dochodów oraz majątku w postaci mieszkania o pow. 72 m2 oraz działki (obydwie nieruchomości znacznej wartości) nie pozwala w żaden sposób uznać skarżącej za osobę, które wpisują się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Skarżąca oraz jej mąż dysponują stałym dochodem, mają zapewnione warunki mieszkaniowe, nie wykazują przy tym żadnych problemów z regulowaniem wszystkich bieżących zobowiązań i należności, a także nie korzystają z instytucjonalnej pomocy społecznej, co przy właściwym gospodarowaniu posiadanymi środkami pozwala na jednorazowy wydatek w kwocie 500 zł oraz ewentualnie pozostałe - już dużo niższe i rozłożone w czasie - koszty sądowe. Wygospodarowanie takich kwot nie będzie stanowiło dla skarżącej wydatku zagrażającego zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych rodziny. W kontekście zaś wskazanych wydatków w szczególności ponoszonych na spłatę kredytu wskazać należy, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne czy inne przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez stronę postępowaniem sądowym. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego rozpoznania wniosku w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Po pierwsze ze względu na przedstawioną sytuację materialną wnioskodawcy byłoby to nieuzasadnione, a po drugie udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest potrzebny. Należy wskazać, że zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, Sąd (referendarz sądowy) decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 134 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie W tym miejscu dodania wymaga, że nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącej jest również fakt reprezentowania jej w postępowaniu administracyjnym przez profesjonalnego pełnomocnika, co oznacza, że na ustanowienie adwokata wygospodarowała już pewne środki finansowe, których ponoszenia obecnie próbuje uniknąć. Poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony skarżącej zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy osiągane przez skarżącą i pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym osoby dochody są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Z tych względów orzeczono jak w postanowieniu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.