II SA/Lu 411/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Protokolant Starszy asystent sędziego Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej świadczenia wychowawczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] – po rozpatrzeniu wniosku A. R. – na podstawie art. 61a § 1 w zw. z art. 157 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako k.p.a.) odmówiło wszczęcia postepowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na pierwsze dziecko W. R.. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na następujące ustalenia faktyczne i prawne. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. znak: [...] Wójt Gminy T. odmówił A. R. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na pierwsze dziecko W. R.. Odmowę uzasadniono przekroczeniem kryterium dochodowego. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A. R., podnosząc że organ pierwszej instancji bezpodstawnie wliczył do dochodu rodziny jednorazowy dochód z odpłatnego zbycia nieruchomości w kwocie [...]zł oraz odpłatnego zbycia działek rolnych. Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 883/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując w uzasadnieniu, że dochód ustalany w postępowaniu o przyznanie świadczenia wychowawczego obejmuje również będące przychodem kwoty uzyskane ze zbycia nieruchomości. Sąd wyjaśnił, że ustalając dochód należy również uwzględnić okoliczność utraty dochodu. Od wyroku skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze podnosząc, iż organ pierwszej instancji odliczył od dochodu rodziny, dochód utracony A. R. z tytułu zatrudnienia, co oznacza, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1631/17 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że z uzasadnienia decyzji Wójta Gminy T. wynikają wszystkie istotne do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, a przede wszystkim wysokość dochodu rodziny skarżącej. Wójt, ustalając, że dochód rodziny skarżącej na jedną osobę w rodzinie wynosi [...] zł stwierdził, że jest to wysokość dochodu po jego utracie. Sąd stwierdził, że nie było podstaw do uchylenia przez Wojewódzki Sąd decyzji, gdyż nie wystąpiła w sprawie przesłanka wznowienia postępowania, bowiem o utracie dochodu przez A. R. organy wiedziały i uwzględniły tę okoliczność przy ustalaniu wysokości dochodu. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2018 r. A. R. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy T. z dnia [...] maja 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na pierwsze dziecko W. R.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. znak: [...] odmówiło stwierdzenia nieważności wyżej wskazanej decyzji. A. R. złożyła skargę na powyższą decyzję, wskazując na naruszenie przepisów postępowania tj. art. 156 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że decyzja z dnia [...] maja 2016 r. znak: [...] nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy zdaniem skarżącej wadliwie ustalono dochód rodziny. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewskazanie w decyzji administracyjnej okoliczności faktycznych niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 777/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję lecz z innych powodów niż podniesione w skardze. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Sądy obu instancji wyliczając dochód rodziny skarżącej uznały za zasadne wliczenie do przychodu, kwoty uzyskanej ze zbycia nieruchomości. Świadczy to o tym, że sądy miały na uwadze wszystkie dochody rodziny A. R. za 2014 rok, które decydowały o ustaleniu dochodu w przeliczeniu na członka rodziny i przyznaniu świadczenia wychowawczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podkreślił, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiera skutki prawne w przedmiotowej sprawie, a zasięgiem jego oddziaływania obejmuje również przyszłe postępowanie administracyjne dotyczące przedmiotu rozstrzygnięcia. Z uwagi na fakt, iż organy administracji są związane tym wyrokiem, to wyłączona była możliwość wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kontrolowanego przez ten Sąd rozstrzygnięcia na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Sąd wskazał, że w sytuacji gdy żądanie strony ogranicza się do stwierdzenia nieważności decyzji, na którą skargę oddalono prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, to powinno ono zostać załatwione przez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, toteż w sprawie zachodzi przeszkoda przedmiotowa czyniąca rozpoznanie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności niedopuszczalnym. Właściwym zatem rozstrzygnięciem jest odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61 a § k.p.a. Skargę na powyższe postanowienie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. R., wskazując na rażącą niesprawiedliwość rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2016 r. W uzasadnieniu skargi skarżąca opisała szczegółowo dotychczasowy stan sprawy oraz wskazała, że mamy do czynienia z rażącą niesprawiedliwością bowiem organ administracji państwowej odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta [...] z dnia [...] maja 2016 r. powołuje się na związanie m.in. wyrokiem wydanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, który to nie rozstrzygał w ogóle o kwestii bezpodstawnego doliczenia do dochodu kwoty uzyskanej ze zbycia nieruchomości, a jest to podstawa błędnego rozstrzygnięcia przedmiotowej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny będąc związanym granicami skargi kasacyjnej wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozstrzygał wyłącznie w granicach zarzutu dotyczącego ustalenia dochodu utraconego. W ocenie skarżącej skutki, które wywołuje wydane postanowienie to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, dlatego też nie jest możliwe zaakceptowanie orzeczenia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa, choć organy administracji publicznej podnoszą, iż są zobowiązane uwzględniać wydane w sprawie orzeczenia sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentacje zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądowoadministracyjna zaskarżonego postanowienia sprowadza się do oceny, czy zostało ono wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Przy tym sąd administracyjny rozpoznając sprawę rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.). Oznacza to, że sąd zobowiązany jest z urzędu skontrolować, czy w sprawie doszło do naruszeń przepisów postępowania lub prawa materialnego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane przez organ administracji wobec uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 777/18 decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał m.in. "(...) oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji od strony zaistnienia procesowej formy podjętego rozstrzygnięcia należy stwierdzić, że organ popełnił błąd w zakresie merytorycznego zbadania przesłanek nieważności." Sąd wskazał, że organ administracji był zobowiązany odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, a nie odmówić stwierdzenia nieważności decyzji. Słusznie zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze związane treścią art. 153 p.p.s.a. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ administracji nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty i dlatego w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Z tych powodów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.