II SA/Lu 413/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi Ł. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta przyznał Ł. S. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 złotych na okres od dnia 1 stycznia 2010r. do dnia 30 września 2010r. Podstawą przyznania świadczenia było zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych przyznanych wnioskodawcy w kwocie 500 złotych miesięcznie od dnia 14 sierpnia 2009r. przez Sąd Rejonowy w L. wyrokiem z dnia [...]. Decyzją z dnia [...] Kierownik Ośrodka Burmistrza Miasta zmienił decyzję z dnia [...], w ten sposób, że w okresie od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego obniżył z kwoty 500,00 zł miesięcznie na kwotę 400,00 zł miesięcznie, kwotę świadczenia stanowiącą różnicę między kwotą wypłaconą, a należną za okres od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. w wysokości 900,00 zł uznał za świadczenie nienależnie pobrane oraz nakazał zwrot tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami. Organ ustalił, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia [...] oraz zaświadczenia komornika sądowego z dnia 3 listopada 2010r., że od dnia 14 sierpnia 2009 r. zostało obniżone świadczenie alimentacyjne przyznane Ł. S. z kwoty 500,00 zł miesięcznie na kwotę 400,00 zł miesięcznie. Jak wskazał organ, zgodnie z decyzją z dnia 16 lutego 2010 r., w okresie od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. Ł. S. otrzymał świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 4.500,00 zł. mimo, że ze względu na zmianę wysokości zasądzonych alimentów Ł. S. przysługiwało świadczenie w innej, mniejszej wysokości tj.: w kwocie 3.600,00 zł. W związku z tym kwota 900,00 zł została przez organ uznana za świadczenie nienależnie pobrane. Ł. S. w odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji podniósł, że w wyniku rozpoznania apelacji jego ojca wysokość alimentów została obniżona do 400,00 zł miesięcznie. Wskazał, że o wyroku tym niezwłocznie poinformował MOPS i dostarczył jego kserokopię do akt sprawy jeszcze w sierpniu 2010r. Wyjaśnił poza tym, że jest w trudnej sytuacji materialnej, studiuje, pozostaje wraz z siostrą na utrzymaniu matki, która także jest w niekorzystnej sytuacji finansowej. Zdaniem odwołującego decyzja organu pierwszej instancji jest krzywdząca, nie wiedział bowiem, że będzie musiał zwracać zasądzone na jego rzecz alimenty. Samorządowego Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania Ł. S. podzieliło argumentację organu I instancji i utrzymało decyzję w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Ł. S. zauważył, że zmiana wysokości alimentów była skutkiem wyroku Sądu Okręgowego w L., który uwzględnił apelację jego ojca i obniżył kwotę alimentów z 500 do 400 złotych. Jego zdaniem alimenty faktycznie zostały zatem obniżone dopiero 14 sierpnia 2010r., więc z dniem orzeczenia sądu odwoławczego, a nie z dniem 14 sierpnia 2009r, jak uznały organy. Otrzymywane przez niego świadczenie było zatem należne. Wyjaśnił, że wyrok dostarczył niezwłocznie do Ośrodka Pomocy Społecznej, który jednak mimo to świadczenia nie obniżył. W tej sytuacji za świadczenie nienależne można uznać jedynie kwotę 200 złotych, stanowiącą różnicę między wysokością należnych alimentów, a faktycznie pobranymi w miesiąca sierpniu i wrześniu 2010r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. W myśl art. 24 ust. 1 ustawy organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z kolei w myśl art. 2 pkt 7 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie uznaje się świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty, e) wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodzić się należy, że tylko w przypadku spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie organ może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy uzasadnione jest przekonanie, że żadna z tych podstaw nie ma miejsca. Powstała różnica w wysokości pobranych świadczeń wynikała jedynie ze zmiany wyroku zasądzającego alimenty. Poza sporem w niniejszej sprawie pozostaje, że decyzją z dnia [...] Ł. S. przyznane zostało świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł, na okres od 1 stycznia 2010 r. do 30 września 2010 r. Podstawę ustalenia wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowił wyrok Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] ( sygn. [...] ) zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Kwestią bezsporną pozostaje też, że Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...] ( sygn. [...] ) wydanym w sprawie z powództwa Ł. S. przeciwko R. S. o alimenty, na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądzone w nim alimenty obniżył do kwoty 400zł. Wyrok Sądu Okręgowego w L. zapadł dopiero w dniu [...] i jest oczywiste, że do tego czasu skarżący otrzymywał świadczenie zgodnie z dotychczasowym orzeczeniem. Co więcej, wbrew jego przekonaniu, za świadczenie nienależne nie można uznać także kwot wypłaconych po dacie otrzymania wyroku przez Ośrodek Pomocy Społecznej, gdyż także ta okoliczność nie wyczerpuje dyspozycji art. 2 pkt 7 ustawy. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane oznaczało natomiast brak podstaw do orzeczenia w jednej decyzji o nakazaniu jego zwrotu. Słusznie bowiem podkreśla się, że skoro według art. 23 ust.1 ustawy do zwrotu wraz z odsetkami obowiązana jest osoba, która pobrała nienależne świadczenie, to dopiero uprawomocnienie się decyzji uznającej dane świadczenie za nienależnie pobrane, pozwala o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli tym samym w jednej decyzji, co miało miejsce w niniejszej sprawie (por. wyroki NSA z dnia 22 lipca 2010r., sygn. akt I OSK 619/10 oraz I OSK 620/10, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z treści art. 24 ust. 1 ustawy wynika również, że stwierdzenie pobierania świadczenia nienależnego jest przesłanką zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie alimentacyjne. Oznacza to, że jeśli decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie jest ostateczna, nie można także zmienić lub uchylić decyzji o jego przyznaniu. W zaistniałej sytuacji powinien natomiast znaleźć zastosowanie art. 29 ust. 1 ustawy, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu. Przepis ten stanowi samodzielną przesłankę zwrotu świadczenia alimentacyjnego, inną niż określone w art. 23 ustawy świadczenie nienależne, który to przepis stosuje się odpowiednio. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza.