II SA/Lu 446/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Marcin Małek Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., znak: SKO. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta B. przez Głównego Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 25 października 2021 roku, znak: [...] o przyznaniu M. S. świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 3 września 2021 r. do 28 lutego 2023 r. (pkt 1) i o odmowie przyznania takiego świadczenia w okresie od 1 grudnia 2020 r. do 2 września 2021 r. Z akt wynika, że M. S. złożyła do Burmistrza Miasta B. w dniu 1 października 2021r. wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnoprawnym synem J. S., załączając odpis orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z 5 lutego 2021r., odpis orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. i odpis wyroku Sądu Rejonowego w Zamościu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 września 2021 r., sygn. akt: IV U 90/21. Orzeczeniami tymi zaliczono jej syna J. S. do osób niepełnosprawnych wymagających stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ze wskazaniem, że niepełnosprawność datuje się od wczesnego dzieciństwa. Orzeczenie wydano na czas określony do 28 lutego 2023 r. Skarżąca domagała się także wyrównania świadczenia poprzez przyznanie go począwszy od dnia 15 marca 2021 r. tj. od daty następującej po dniu ustania okresu jej zatrudnienia. Organy stwierdziły, że zachodzą przesłanki przyznania jej takiego świadczenia począwszy od 3 września 2021r., gdyż w okresie do 14 marca 2021r. skarżąca była zatrudniona, a następnie od 15 marca 2021r. do 2 września 2021r. pobierała zasiłek chorobowy. Wyjaśniły, że w myśl art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022r., poz.615), dalej jako "u.ś.r." - ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują odpowiednio na wniosek małżonków, jednego z małżonków, rodziców, jednego z rodziców, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, rodziny zastępczej niezawodowej, osoby uczącej się, pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, a także osób, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Stosownie zaś do przepisu art. 24 ust. 2 i ust. 2a u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Mając na uwadze treść tych przepisów oraz to, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 1 października 2021r., zaś ustalenie niepełnosprawności jej syna J. S. nastąpiło ostatecznie wyrokiem Sądu Rejonowego w Zamościu z 6 września 2021r. (prawomocnym od 26 września 2021r.) organy przyznały jej świadczenie od 3 września 2021r., tj. od pierwszego dnia po okresie przyznania zasiłku chorobowego, odmawiając "wyrównania" tego świadczenia za wcześniejszy okres. Kolegium podniosło, że niewątpliwie poprzez system ubezpieczeń społecznych zasiłek chorobowy jest nierozłącznie związany z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. Skoro zgodnie z przepisami zasiłek chorobowy związany jest poprzez system ubezpieczeń społecznych z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, to w sytuacji pobierania tego zasiłku nie można uznać, że skarżąca może nabyć prawo do kolejnego, "równoległego" świadczenia, takiego jak świadczenie pielęgnacyjne, albowiem prawo do zasiłku chorobowego nabywa się w sytuacji niezdolności do pracy (w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego i w ustawowym okresie po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego), a świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie zdolnej do pracy, która takiej pracy nie może podjąć lub z niej rezygnuje z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, o czym stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Prawo do zasiłku chorobowego przysługuje osobie niezdolnej do pracy (z powodu choroby na warunkach opisanych wyżej), a świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie zdolnej do pracy, która nie może tej pracy podjąć, albo musi z niej zrezygnować w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ze względu na wykluczające się wzajemnie przesłanki - zdolności do pracy i niezdolności do pracy - nie można przyjąć, aby jednocześnie posiadać prawo do zasiłku chorobowego i prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 października 2019 r., III SA/Kr 718/19). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. S., reprezentowana przez A. K. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 2 września 2021r., zarzucając wydanie decyzji z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7 k.p.a. w zw. art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. polegające na niepełnym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym w szczególności pominięcie okoliczności wskazywanych przez skarżącą oraz na braku w uzasadnieniu decyzji szczegółowego wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, a w konsekwencji także naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podkreślił, że syn skarżącej jest niepełnosprawny zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 5 lutego 2021r. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom rezygnującym z zatrudnienia z uwagi na konieczność objęcia opieką niepełnosprawnego członka rodziny. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów. Świadczenie to stanowi zatem ekwiwalent zarobków za pracę. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunowi, który nie może wykonywać pracy z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i traci możliwość zarobkowania. Państwo wspiera w ten sposób tych, którzy obejmując opieką osoby niepełnosprawne, przyjmują na siebie realizację obowiązków spoczywających na państwie. Następnie pełnomocnik przytoczył fragmenty wybranych orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących przesłanek przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że sąd stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem m.in. decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje legalność zaskarżonych decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Przedmiotem żądania skarżącej, wyrażonego w jej wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Wniosek ten podlegał rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (powoływanej wyżej jako u.ś.r.), w szczególności jej art. 17. W przedmiotowej sprawie organy prawidłowo przyznały skarżącej świadczenie pielęgnacyjne oceniając, że spełniła ona wszystkie przesłanki do jego uzyskania. Zgodnie z art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Bezsporne jest, że syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności i wymaga stałej i długotrwałej opieki, którą skarżąca mu zapewnia. Kwestią sporną jest data początkowa przyznania świadczenia i w konsekwencji odmowa przyznania tego świadczenia za wcześniejszy okres. Stosownie do art. 24 ust. 2 – 3 u.ś.r. - Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (ust.2). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (ust. 2a). W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego (ust.3). Warunkiem zastosowania tego przepisu w każdym przypadku jest to, by w okresie w nim wskazanym, tj. od złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnoprawności zachodziły przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 u.ś.r. tj. osoba ubiegająca się o takie świadczenie już zrezygnowała z zatrudnienia, by sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zasadnie organy obu instancji w niniejszej sprawie uznały, że choć skarżąca złożyła wniosek w terminie 3 miesięcy od wydania wyroku Sądu Rejonowego w Zamościu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 6 września 2021r., to jednak w okresie od złożenia wniosku o wydanie takiego orzeczenia (co miało miejsce 29 grudnia 2020r.) do 2 września 2021r. nie spełniała przesłanki rezygnacji z zatrudnienia: do 14 marca 2021r. była zatrudniona na pełny etat, zaś od 15 marca 2021r. do 2 września 2021r. pobierała zasiłek chorobowy. Sąd podziela stanowisko organów, że pobieranie takiego zasiłku uniemożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to z tego, jak słusznie wskazały organy, że zasiłek chorobowy jest przyznawany osobom co do zasady zdolnym i gotowym do pracy. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. Zaprzestanie aktywności zawodowej, czy naukowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba, która stała się niezdolna do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego (w tym w okresie zatrudnienia) lub po ustaniu tego ubezpieczenia, ma natomiast prawo do zasiłku chorobowego (art. 6 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, Dz.U. 2019, 645). Sąd podziela więc pogląd, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do zasiłku chorobowego, a następnie świadczenia rehabilitacyjnego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 17 maja 2022r., II SA/Po 249/22). Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje przez cały okres pobierania obu świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Osoba pobierająca tego rodzaju świadczenia nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu niezdolności do pracy, natomiast konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jako przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego musi być wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co oznacza, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne powinna być osobą zdrową i w pełni zdolną do podjęcia zatrudnienia. Mając powyższe na uwadze, w ustalonym stanie faktycznym nie było podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego już od 15 marca 2021r. ze względu na pobierany przez nią w tym okresie zasiłek chorobowy. W związku z tym Sąd nie uwzględnił stanowiska pełnomocnika skarżącej i skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022r., poz.329 ze zm.).