II SA/Lu 451/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 października 2010 r sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia 8 marca 2010 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działając z upoważnienia Wójta Gminy B., orzekł w stosunku do K. M. o obowiązku zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz M. M. w okresie od 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. w wysokości 4.800,00 wraz z ustawowymi odsetkami na dzień wydania decyzji w kwocie 621,00 zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż stosownie do art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ właściwy wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wydaje, decyzję w sprawie zwrotu należności. W związku z zakończeniem realizacji decyzji przyznającej świadczenie M. M. organ obowiązany był do wydania przedmiotowej decyzji. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. M. Odwołujący się podniósł, iż obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z tych względów kwota podlegająca zwrotowi stanowi dla niego kwotę nieosiągalną. Oświadczył, iż jeśli jego sytuacja materialna ulegnie poprawie to w pierwszej kolejności pokryje zobowiązania alimentacyjne wobec funduszu i córki. W związku z tym wniósł o zawieszenie obowiązku zwrotu przedmiotowej kwoty do czasu znalezienia pracy. Nadto wniósł o umorzenie odsetek i rozłożenie kwoty zobowiązania na raty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu w dniu [...] maja 2010 r. powyższego odwołania, decyzją nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Badając zasadność podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętej odwołaniem decyzji. Wskazało, iż przedmiotowa decyzja ma charakter deklaratoryjny, tj. potwierdzający stan faktyczny wynikający z przepisów ustawy. W sprawie bezspornym jest, że odwołujący zobowiązany jest zwrócić wypłacone na podstawie decyzji z dnia 12 listopada 2008 r. świadczenia alimentacyjne na rzecz uprawnionej M.M. w łącznej wysokości 4,800.00 zł. wraz z ustawowymi odsetkami. Nadto organ odwoławczy wskazał, iż odwołujący został w dniu 19 listopada 2008 r. zawiadomiony o przyznanym córce świadczeniu. Z tego względu już od roku miał wiedzę, iż po zakończeniu okresu świadczeniowego będzie zwracał należność w ustalonej decyzją kwocie. Odnosząc się do wniosku strony o zawieszenie obowiązku spłaty należności Kolegium odwołało się do treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazując, iż odwołujący może złożyć wniosek o umorzenie należności wraz z odsetkami, co jednak może być przedmiotem odrębnego postępowania. Pismem z dnia 12 czerwca 2010 r. skargę na powyższą decyzję wniósł K. M. powtarzając twierdzenia zawarte w odwołaniu. Raz jeszcze podniósł, iż nie kwestionuje obowiązku zwroty przedmiotowych należności, jednakże z uwagi na obecną sytuację materialną związaną z bezrobociem nie jest w stanie uregulować tej zaległości. Z tych względów ponownie wniósł o zawieszenie obowiązku zwrotu świadczenia do czasu znalezienia pracy oraz anulowania odsetek i rozłożenia zadłużenia na raty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż Sąd stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem m. innymi decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje legalność zaskarżonych decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni. Sąd nie jest zatem trzecią instancją postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga merytorycznie spraw należących do kompetencji organów administracji publicznej. Z tego względu wniosek skargi o zawieszenie obowiązku zwrotu wypłaconych alimentów, rozłożenie zobowiązania na raty oraz umorzenie odsetek nie znajduje uzasadnienia prawnego. Sąd nie jest adresatem takich żądań, stąd nie podlegały one rozpatrzeniu. Powracając na grunt niniejszej sprawy rozpocząć należy od wskazania, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2009, Nr 1, poz. 7 ze zm.) – nazywanej dalej ustawą. Na podstawie tej ustawy, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działając z upoważnienia Wójta Gminy B. przyznał decyzją z dnia 12 listopada 2008 r. nr [...] świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz M.M. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. Decyzja ta ma walor decyzji ostatecznej i zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności lub wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Innymi słowy, skoro powyższa decyzja ostateczna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego lub prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, to wiąże zarówno organy administracji publicznej jak i Sąd. Przepis art. 2 pkt. 11 ustawy stanowi, że gdy mowa jest o osobie uprawnionej - oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. Tytułem wykonawczym jest m.in. orzeczenie sądu prawomocne albo podlegające natychmiastowemu wykonaniu (art. 777 k.p.c.). Tytułem wykonawczym, w rozpoznawanej sprawie, stał się wyrok Sądu Rejonowego w Kraśniku z dnia 30 lipca 2008 r., sygn. akt III RC [...]/08. Orzeczeniem tym skarżący został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz córki M. M. w wysokości 400 zł miesięcznie płatne z góry do dnia 10-go każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami z tytułu uchybienia terminowi. Mimo ciążącego na skarżącym obowiązku płacenia alimentów na rzecz córki w ww. wysokości, świadczenia ta nie były przez skarżącego regulowane. Bezskuteczność egzekucji należnych od skarżącego stwierdzone zostało w zaświadczeniu komornika sądowego z dnia 3 września 2008 r. Wydana w takich warunkach wspomniana wyżej decyzja z 12 listopada 2008 r. nie została zaskarżona, a o fakcie jej wydania został skarżący poinformowany pismem z dnia 19 listopada 2008 r. Bezspornym przy tym jest, iż na podstawie tejże decyzji córce skarżącego wypłacono z funduszu alimentacyjnego, w określonym w niej okresie, kwotę w łącznej wysokości 4.800,00 zł. Zgodnie natomiast z dyspozycją zawartą w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego, którym w niniejszej sprawie jest niewątpliwie skarżący K. M., należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny natomiast zobowiązany jest do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy). Z przywołanej regulacji prawnej wynika zatem, iż ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego powstaje, gdy po pierwsze wydana została decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a następnie zakończył się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub przedmiotowa decyzja został uchylona. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż obydwie wskazane przesłanki zostały spełnione. W świetle powyższego organ nie miał podstaw faktycznych, ale przede wszystkim podstaw prawnych, aby orzec w sposób odmienny lub zupełnie odstąpić od orzekania w tym zakresie. Również sama treść omawianego przepisu wskazuje, iż organom administracji orzekającym na podstawie art. 27 ustawy nie została pozostawiona żadna dowolność bądź uznaniowość. Przepis ten bowiem wprost określa, iż organ obowiązany jest rozstrzygnąć w sposób wyraźnie wskazany w przepisie. W konsekwencji, organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy, organ nie może już badać samej zasadności przyznawania prawa na oznaczony okres świadczeniowy. W zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej organy obu instancji uczyniły zadość tak określonym przez omawiane przepisy obowiązkom. Zasady na jakich Państwo udziela ustawowego wsparcia osobom, które pomimo zasądzenia im alimentów nie są w stanie podołać własnej trudnej sytuacji życiowej zostały zawarte w preambule do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wskazano tam, iż nie jest obowiązkiem organów władzy publicznej wyręczanie członków rodziny z ich cywilnych obowiązków względem krewnych, małżonka, powinowatych. W pierwszej kolejności bowiem to sami członkowie rodziny, obciążeni ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym, mają czynić wszelkie najdalej posunięte i wymagające rozsądnej ludzkiej zaradności zabiegi dla dostarczenia uprawnionym potrzebnych środków utrzymania (art. 128 oraz 135 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – Dz.U. 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Logiczną konsekwencją tak określonego obowiązku jest konstrukcja art. 27 ustawy, nakładająca na osobę zobowiązaną do alimentacji obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionemu z zasobów funduszu alimentacyjnego. Jednocześnie, co istotne w świetle twierdzeń skarżącego, bez wpływu na wynik sprawy pozostaje sytuacja majątkowa skarżącego. Treść art. 27 ustawy, jak już było to podkreślane, ma charakter bezwzględny, a obowiązek w niej zawarty nie jest uzależniony od sytuacji dochodowej, rodzinnej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego, który w każdym przypadku ma obowiązek zwrócić organowi wypłacone za niego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Dłużnik alimentacyjny może jednak, powołując się na swoją sytuację dochodową lub rodzinną, ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy). Rozpatrzenia takiego wniosku należy jednak do odrębnego postępowania administracyjnego, którego wszczęcie zależy od złożenia wniosku zawierającego takowe żądanie do organu właściwego dłużnika (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego). Reasumując, w tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym organ administracji, wobec zaistnienia przesłanek wymienionych w art. 27 ustawy uprawniony i zobowiązany był do rozstrzygnięcia jak w zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.