II SA/Lu 453/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Protokolant Starszy referent Marzena Okoń po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2017 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...]. Prezydent Miasta L. przyznał P. N. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad babcią D. N. od dnia [...]. do dnia [...]., w wysokości [...] złotych miesięcznie. Organ podał, że zgodnie z art. 16 a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 16a ust. 2 ustawy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z art. 5 ust. 2 cytowanej ustawy w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł. D. N. orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. Nr [...] z dnia [...]. została zaliczona do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. Według załączonej do wniosku dokumentacji dochód strony i osoby wymagającej opieki w roku kalendarzowym 2014r. wynosi [...] zł w przeliczeniu na osobę. Zdaniem organu nie została jednak spełniona przesłanka sprawowania opieki. Wnioskodawca jest studentem, uczęszcza na zajęcia na uniwersytecie w trybie zwyczajnym ( nie jest to indywidualny tok studiów ), jak wynika z planu zajęć odbywają się one codziennie od poniedziałku do piątku w godzinach od 08.00. do 20.00., z czym, poza okresem samych zajęć, wiąże się również czas dotarcia na te zajęcia i powrót z zajęć, co uniemożliwia zapewnienie babci pomocy i opieki, jakiej stosownie do posiadanej niepełnosprawności wymaga. Stąd też w ocenie organu w okresie od [...]. do [...]. nie ma podstaw do przyznania świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję organu I instancji i odmówiło przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od [...]. do [...]. Organ odwoławczy nie zgodził się z poglądem, że strona nie może opiekować się babcią z uwagi na zajęcia na studiach. Przeczy temu informacja zawarta w rodzinnym wywiadzie środowiskowym, zgodnie z którą D. N. ma zapewnioną opiekę ze strony wspólnie zamieszkujących z nią - syna J. N. i wnuka P. N.. Możliwe jest zatem przyjęcie, że zajęcia na uczelni nie będą stanowiły większej przeszkody w sprawowaniu opieki nad chorą babcią (oczywiście przy udziale ojca odwołującego się w tej opiece). Kolegium uznało natomiast, że odwołujący się nie ma w ogóle legitymacji do ubiegania się o tego rodzaju świadczenie. Z treści art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że przysługuje ono osobie, która obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby wymagającej opieki (tu obowiązek wnuka względem babci). Art. 128 i 129 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ..stanowią, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128). oraz że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, a jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129). Wnuczek w stosunku do babci nie jest krewnym w linii prostej, ani rodzeństwem, nie jest zatem obciążony ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności. Osobą zobowiązaną alimentacyjnie względem D. N. jest z nią wspólnie zamieszkujący syn J. N.. Powyższa okoliczność zdaniem Kolegium stanowi negatywną i samodzielną przesłankę wykluczającą możliwość przyznania świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego P. N. zwrócił uwagę, że orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego zapadło w okresie przekraczającym dwa miesiące. Ponadto obejmuje trzy miesiące, gdzie tak naprawdę powinny być dwa miesiące od [...] r. do [...] r., a nie jak zostało ujęte w decyzji do [...] r. Skarżący potwierdził, że w pierwszej kolejności obowiązek alimentacyjny ciąży na jego tacie, ale pracuje on przez 8 godzin dziennie (od 7 do 15) od poniedziałku do piątku, przez co nie jest w stanie wykonywać czynności opiekuńczych takich, jakie zostały wymienione w wniosku złożonym do MOPR-u. Natomiast elastyczny plan zajęć na studiach pozwala na sprawowanie opieki. Na studia przeznacza do 10 procent całego czasu tygodniowo. Oznacza to, że resztę czasu może przeznaczyć dla babci. Jego tata na pracę przeznacza 33 procent swojego dziennego czasu. Ponadto również w nocy jest na miejscu i bez problemu może pomóc babci, gdy tylko jest taka potrzeba. Według skarżącego, jeśli osoba w pierwszej kolejności nie może wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego, to przechodzi on na następną osobę. Skarżący podał, że do sprawowania opieki przez miesiąc czasu była zatrudniona opiekunka, nie była jednak w stanie spełnić oczekiwań babci. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jedną z podstawowych gwarancji procesowych strony w zakresie prawa do obrony jest instytucja zakazu reformationis in peius, tworząca swobodę realizowania przyznanego prawa do odwołania się od decyzji organu pierwszej instancji. Zakaz ten określa art. 139 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Istotą zawartego w tym przepisie zakazu jest stworzenie stronie odwołującej się gwarancji procesowych, polegających na tym, że w wyniku złożenia odwołania jej sytuacja prawna nie ulegnie pogorszeniu, bowiem organ odwoławczy może bądź utrzymać w mocy decyzję dotychczasową, bądź też zmienić ją na decyzję bardziej korzystną dla strony, która składa odwołanie. Nie może natomiast wydać decyzji mniej korzystnej dla strony odwołującej się, niż decyzja dotychczasowa. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt.2 kpa uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta L. z [...]., na mocy której skarżącemu przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy za okres od [...]. do 30 września i odmówił jego przyznania za okres od [...]. do [...]. , czym w sposób oczywisty obiektywnie pogorszył sytuację skarżącego, który przecież skutecznie wniósł odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy za dwa miesiące. Co więcej orzeczeniem objęto okres, o którym w ogóle nie orzekał organ I instancji, ten bowiem o braku podstaw do przyznaniu zasiłku za październik 2016r. wspomniał jedynie w uzasadnieniu swojej decyzji. Podkreślić należy, że wspomniany przepis art. 139 kpa nie wprowadza bezwzględnego zakazu reformationis in peius. Jest to związane z tym, że w ramach postępowania odwoławczego organ zobowiązany jest do ponownego rozpoznania sprawy w jej całokształcie, a nie tylko do rozpoznania odwołania. Uchylenie się od zarzutu naruszenia wspomnianej zasady wyznacza kryterium rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego przez zaskarżoną decyzję. Organ zobowiązany jest jednak zawsze do uzasadnienia, w czym upatruje zaistnienie tych przesłanek. Brak stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej mierze oznacza zatem wadliwość rozstrzygnięcia. Z tego względu na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017r. poz. 1369 ) należało uchylić zaskarżoną decyzję.