II SA/Lu 454/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 października 2008 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego oddala skargę. Decyzją z dnia 29 kwietnia 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu wniosków G. K. i Wójta Gminy o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Kolegium z dnia 25 marca 2008 r., stwierdzającą nieważność decyzji Naczelnika Gminy z dnia 20 września 1979 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego we wsi S., gmina H., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,34 ha, stanowiącego własność J. M. – umorzyło postępowanie odwoławcze. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że decyzją z dnia 20 września 1979 r. Naczelnik Gminy przejął na własność Państwa gospodarstwo rolne we wsi S., gmina H., oznaczone jako działka nr [...] o pow. 0,34 ha, stanowiące własność J. M. Kolegium, po rozpoznaniu wniosku M. M. i H. M. z dnia 29 października 2007 r., decyzją z dnia 25 marca 2008 r. stwierdziło nieważność tej decyzji. Zdaniem Kolegium decyzja Naczelnika Gminy z dnia 20 września 1979 r. rażąco naruszała prawo, gdyż nie wskazywała w sposób bezsporny, że przejmowane na własność Państwa gospodarstwo było opuszczone oraz nie wskazywała okoliczności uzasadniających skorzystanie – w granicach uznania administracyjnego – z tak drastycznego środka, jakim jest orzeczenie o przejęciu gospodarstwa przez Państwo. Kolegium podkreśliło, że G. K. we wniosku o ponowne rozpatrzenie tej sprawy podniósł, iż brak było przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 20 września 1979 r., a nawet gdyby uznać, że takie podstawy istniały, to nie można było wydać takiego rozstrzygnięcia, gdyż od wydania decyzji minęło 10 lat. Wójt Gminy wskazał natomiast, że podstawą stwierdzenia tego orzeczenia nie mógł być art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., lecz powinien nią być art. 156 § 1 pkt 4, tj. skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną postępowania. W ocenie Wójta decyzja Kolegium z dnia 25 marca 2008 r. rażąco narusza prawo, ponieważ przed Sądem Rejonowym w K. toczy się postępowanie o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po J. M., co winno skutkować zawieszeniem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze umarzając postępowanie odwoławcze stwierdziło, że G. K. i Wójt Gminy nie byli stronami postępowania w tej sprawie. Organ wprawdzie doręczył im decyzję z dnia 25 marca 2008 r., jednakże tylko do wiadomości, gdyż w jego ocenie podmioty te nie miały interesu prawnego w rozstrzygnięciu sprawy. G. K. wraz z żoną A. nabyli jedynie, jak podkreśliło Kolegium, od likwidatora Gminnej Spółdzielni "S. C." w H. prawa i roszczenia do posiadanej przez Spółdzielnię nieruchomości stanowiącej własność J. M. oraz nakłady na tę nieruchomość. Poza tym G. K. został prawomocnym wyrokiem Sądu wyeksmitowany z tej nieruchomości oraz cofnął wniosek o zmianę postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po J. M. Gmina natomiast nigdy nie była właścicielem przejętej nieruchomości, ani nie była spadkobierczynią gospodarstwa po zmarłym J. M. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożył G. K., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił, iż wbrew stanowisku Kolegium miał on interes prawny w rozstrzyganej sprawie, o czym świadczy toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym w Z. ze skargi o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o eksmisję. W ocenie skarżącego, jeśli istotnie Kolegium nie przyznało mu statusu strony, to winno wydać w tym zakresie stosowne postanowienie niezwłocznie po zgłoszeniu przez niego wniosku o wstąpienie do toczącego się postępowania. Organ nie wyjaśnił również w żaden sposób, dlaczego uznaje, iż Gmina nie jest spadkobiercą gospodarstwa po zmarłym J. M. Skarżący podniósł, że skoro organ doręczał mu pisma i decyzje w tej sprawie, to znaczy, że uznawał go za stronę postępowania administracyjnego. Rozróżnienie podmiotów, którym doręczane były pisma, przy pomocy określeń: "otrzymują" oraz "do wiadomości" nie znajduje uzasadnia w przepisach k.p.a. Zdaniem skarżącego takie postępowanie Kolegium stanowi rażące naruszenie prawa, w tym zasad podstawowych postępowania administracyjnego, wyrażonych w art. 6, 7, 8, 9 i 29 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W myśl przepisu art. 138 § 1 pkt 1-3 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. samorządowe kolegium odwoławcze, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym stwierdzenie przez organ odwoławczy, iż wnoszący odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., następuje w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego, wydanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. uchwała NSA z dnia 5 lipca 1999 r., OPS 16/98, ONSA 1999, nr 4, poz. 119 oraz przykładowo: wyroki NSA z dnia 15 lutego 2006 r., II OSK 515/05, LEX nr 297951 i z dnia 5 lipca 2006 r., II OSK 942/05, ONSAiWSA 2007, nr 2, poz. 50, wyroki WSA w Warszawie z dnia 6 lipca 2006 r., VII SA/Wa 703/06, niepubl., z dnia 9 maja 2006 r., I SA/Wa 2025/05, niepubl., z dnia 30 listopada 2004 r., I SA/Wa 905/03, niepubl.). Przedstawiciele nauki prawa podkreślają również, że w przypadku, gdy odwołanie (lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) wniosła jednostka, która twierdzi, że decyzja zaskarżona dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, organ odwoławczy obowiązany jest rozpoznać jej odwołanie. Jeżeli w wyniku rozpoznania odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) organ stwierdzi, że jednostka ta nie ma w danej sprawie indywidualnego interesu prawnego lub obowiązku, to wydaje on wówczas decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 597; por. także G. Łaszczyca [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, t. II, s. 229-230). W świetle art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny, o jakim mowa w tym przepisie, musi być indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 225). Interes ten powinien znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego, gdyż "mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby" (wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984 r., I SA 1748/85, niepubl.). Musi też istnieć bezpośredni związek między sytuacją danego podmiotu a normą prawa materialnego, z której wywodzony jest interes prawny. Z prawidłowych ustaleń Kolegium wynika, że skarżący G. K. nie posiada przymiotu strony postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy z dnia 20 września 1979 r. dotyczącej przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego we wsi S., gmina H., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,34 ha, stanowiącego własność J. M. Skarżący nie jest bowiem właścicielem tej nieruchomości, ani następcą prawnym jej właściciela. Nie przysługuje mu również żadne prawo rzeczowe do nieruchomości. Skarżący i jego żona A. K. umową sprzedaży z dnia 7 grudnia 1995 r., Rep. A Nr [...], nabyli jedynie od likwidatora Gminnej Spółdzielni "S. C." w H. nakłady poczynione przez tę Spółdzielnię w postaci sklepu murowanego o pow. 100 m2 oraz roszczenia wynikające z posiadania nieruchomości, zajętej pod sklep, będącej w posiadaniu Spółdzielni. Skarżącemu przysługuje zatem tylko wierzytelność z tytułu nakładów poczynionych na nieruchomość będącą poprzednio własnością J. M. Posiadanie, będące faktycznym władztwem nad rzeczą nie jest prawem, lecz stanem faktycznym. Roszczenia z tytułu posiadania, wskazane w umowie z 1995 r. nie dają zatem skarżącemu prawa do nieruchomości będącej obecnie własnością uczestników M. M. i H. M. Możliwość dochodzenia przez skarżącego na drodze postępowania cywilnego roszczeń z tytułu nakładów i posiadania części nieruchomości, której dotyczy decyzja o stwierdzeniu nieważności, nie oznacza istnienia po stronie skarżącego interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa. Z akt sprawy wynika również, że Sąd Rejonowy w H. prawomocnym wyrokiem z dnia 5 maja 1999 r., [...], nakazał eksmisję G. i A. K. z omawianej nieruchomości, a Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w H. w dniu 29 kwietnia 2004 r. dokonał eksmisji skarżącego i jego żony z tej nieruchomości (k. 36 i 37 akt adm.). Podniesiona w skardze okoliczność, iż przed Sądem Okręgowym w Z. toczy się postępowanie w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania w sprawie o eksmisję skarżącego i jego żony ze spornej nieruchomości, nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Okoliczność ta nie daje bowiem podstawy do przyjęcia, że skarżący ma interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości. Ponownie należy podkreślić, że skarżącemu nie przysługują żadne prawa rzeczowe do nieruchomości i nie istnieje norma prawa materialnego, z której skarżący wywieść mógłby konkretny, indywidualny i rzeczywisty interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Dodać należy, że interes ten musi być aktualny i sprawdzalny, a nie hipotetyczny lub przewidywany w przyszłości. Zasadnie również Kolegium uznało, że brak jest podstaw do uznania za stronę postępowania w tej sprawie Gminy. Wbrew zarzutom skarżącego, stanowisko organu w tym zakresie nie było dowolne i było uzasadnione w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Pozostaje bowiem poza sporem, iż na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 12 maja 1998 r., [...], spadek po J. M. nabyły M. M. i W. K. (k.13). Gmina H. nie była, ani nie jest zatem spadkobiercą zmarłego właściciela spornej nieruchomości. Ubocznie tylko podnieść należy, że G. K. pismem z dnia 3 kwietnia 2008 r. cofnął złożony przez siebie wniosek o zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w K. o stwierdzeniu nabycia spadku po J. M. i ustalenie, że spadek ten nabyła Gmina (k.107 akt adm.). Brak jest również podstaw do uznania, że sam fakt doręczenia przez organ administracji pism i decyzji administracyjnych w postępowaniu w niniejszej sprawie, świadczy o uznaniu go za stronę przez Kolegium. Organ administracji, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o zawieszenie postępowania, w dniu 14 lutego 2008 r. wydał postanowienie o odmowie zawieszenia postępowania, wskazując w szczególności, iż skarżący nie może być uznany za stronę postępowania. Stanowisko to Kolegium uzasadniło wyczerpująco zgodnie z regułami wynikającymi z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. Podnieść również należy, że dopuszczenie przez organ administracji publicznej jakiejś osoby do udziału w postępowaniu nie czyni z niej automatycznie strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a. O przymiocie strony decyduje bowiem przepis prawa materialnego, pozwalający zakwalifikować interes powoływany przez daną osobę w postępowaniu administracyjnym jako interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a W tych okolicznościach zaskarżona decyzja, umarzająca postępowanie odwoławcze w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. jest zgodna z prawem. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w sentencji.