II SA/Lu 475/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 września 2008 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia projektu podziału nieruchomości oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta po rozpatrzeniu wniosku Spółdzielni Budowlano – Mieszkaniowej w L. zatwierdził projekt podziału nieruchomości o powierzchni 0, 2724 ha położonej w L. przy ulicy F. oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków gminy L. jako działka nr 38/9 zgodnie z którym została ona podzielona na działki : 38/11,38/12,38/13, 38/14, 38/15/ 38/16 i 38/17. Z uzasadnienia wynika, że celem podziału było umożliwienie Spółdzielni realizacji przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych. W dniu 25 marca 2008r do Urzędu Miasta wpłynęło odwołanie od powyższej decyzji złożone przez Spółdzielnię Budowlano – Mieszkaniową w L. Grupa Członkowska K. lokale użytkowe. Do odwołania załączono listę z odpisami odwołujących się członków Grupy, z której wynika jednak, że jest to lista obecności na zebraniu grupy w dniu 18 marca 2008r. W uzasadnieniu odwołania podano, że o wystąpieniu Spółdzielni z wnioskiem o podział nieruchomości Grupa dowiedziała się przypadkowo, a sam wniosek jest samowolny, ponieważ nie odzwierciedla oczekiwań członków grupy zawartych w jej uchwale nr 7/2007 z dnia 30 sierpnia 2007r. W ocenie skarżących realizacja wniosku narusza w istotny sposób interes członków grupy posiadających lokale użytkowe w pawilonach przy ulicy F. W ocenie skarżącej Grupy działanie Spółdzielni jest niezgodne z art.108 a i 49 ust.2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r bez podania o jaki akt prawny chodzi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] postępowanie odwoławcze umorzyło uznając, że wnoszący odwołanie członkowie spółdzielni nie mają interesu prawnego do występowanie w sprawie podziału nieruchomości będącej w użytkowaniu wieczystym samej Spółdzielni. Kolegium przypomniało, powołując się na orzecznictwo sadowoadministracyjne, że stroną postępowania administracyjnego stosownie do przepisu art.28 kpa jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym zatem, czy określonemu podmiotowi przysługują uprawnienia strony ,a więc czy ma on interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy, przesądzają przepisy prawa materialnego , z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Takiego interesu Kolegium Nie dopatrzyło się w stosunku do składających odwołanie. Organ odwoławczy zaznaczył, że stosownie do art. 97 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek osoby, która w tym interes prawny. Z wnioskiem może zatem wystąpić właściciel nieruchomości, współwłaściciel , użytkownik wieczysty i współużytkownik wieczysty, gdyż tylko te podmioty są władne dysponować nieruchomością w ramach przysługującego im prawa. Posiadają one interes prawny , bowiem realizują uprawnienia właścicielskie w stosunku do nieruchomości będącej przedmiotem postępowania podziałowego, a zatem maja prawo domagać się odpowiedniego działania organu administracji. Takie uprawnienie nie przysługuje podmiotom nie legitymującym się tytułem prawnym do nieruchomości. Sam fakt podziału nieruchomości nie ma zdaniem Kolegium , żadnego wpływu na zakres praw , którymi dysponują odwołujący się. W jego ocenie w postępowaniu podziałowym interes prawny miała Spółdzielnia , a wywodził się on z jej prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Skarżący jako członkowie Spółdzielni posiadający własnościowe prawo do lokalu, nie są legitymowani do występowania w postępowaniu o podział nieruchomości pozostającej w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Spółdzielnia Budowlano – Mieszkaniowa w L. Grupa Członkowska K. lokale użytkowe zarzucając decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego : - rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w szczególności art.28, 6, 7, 8 i 10 kpa - rażące naruszenie art. 97 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r o gospodarce nieruchomościami domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej ja decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] zatwierdzającej podział działki 38/9 ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ administracji. W ocenie skarżącej , skoro w jej skład wchodzą posiadacze własnościowego prawa do lokali użytkowych zlokalizowanych na osiedlu K. Spółdzielni Budowlano – Mieszkaniowej w L., może być ona stroną postępowania administracyjnego w sprawie zatwierdzenia przez organ administracji podziału nieruchomości na której zlokalizowane są ich lokale użytkowe, a który to podział ma służyć przekształceniu spółdzielczego własnościowego prawa do lokali użytkowych w tzw. pełna własność. Zdaniem skarżącej działania Spółdzielni zmierzające do dokonania podziału nieruchomości mają istotne znaczenie dla osób posiadających lokale użytkowe , a zatem bezpośrednio dotyczą ich interesu prawnego , co oznacza , że mają możliwość żądania czynności organu ze względu na swój interes prawny. Co więcej, jak podkreśliła Grupa, po przekształceniu własnościowych praw do lokali użytkowych przysługujących jej członkom sama Spółdzielnia przestanie mieć jakikolwiek interes prawny w występowaniu w sprawach związanych z tymi lokalami. Skarżąca Grupa podkreśliła, że pozbawienie członków spółdzielni przymiotu strony postępowania byłoby uzasadnione jedynie w stosunku do tych z nich, którzy posiadają wyłącznie spółdzielcze prawa do lokalu i nie zamierzają przekształcać tego prawa w tzw. pełną własność. W takiej sytuacji osoby te posiadają przymiot strony postępowania administracyjnego , gdyż zgodnie z art. 28 kpa to właśnie ich interesu prawnego dotyczy postępowanie w niniejszej sprawie. Ponieważ Kolegium błędnie pozbawiło udziału w postępowaniu członków spółdzielni, tym samym naruszyło art.97 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przedstawione wywody doprowadziły skarżącą Grupę do wniosku, że decyzje naruszają nie tylko przepisy procesowe, ale także art.21 Konstytucji RP chroniący prawo własności obywateli. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w tej sprawie, argumentując tak samo jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zauważyć przede wszystkim należy, że stosownie do art.29 kpa stronami postępowania administracyjnego mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Jest oczywistym, że Grupa Członkowska K. nie odpowiada kryteriom określonym w tym przepisie. Nie ma bowiem osobowości prawnej, nie jest państwową lub samorządową jednostką organizacyjną, nie jest też organizacją społeczną w rozumieniu art.5 § 2 pkt.5 kpa. Ze statutu Spółdzielni Budowlano – Mieszkaniowej wnosić należy natomiast (§ 69) , że Zebrania Grup Członkowskich są organami spółdzielni, a zatem zakres ich działania określony jest w statucie ( § 97 ). Stąd też za stronę postępowania nie mogła zostać uznana Grupa Członkowska K. lokale użytkowe. Należało zatem rozważyć, czy poszczególni członkowie spółdzielni mieszkaniowej mogą występować jako strona w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak wynika z utrwalonego i niekwestionowanego orzecznictwa sądowo-administracyjnego, interes prawny wyraża się w możliwości zastosowania normy prawa administracyjnego materialnego w konkretnej sytuacji konkretnego podmiotu prawa. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia prawdopodobnego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa administracyjnego . W wyroku z dnia 13 marca 2001 r., sygn. akt I SA 2312/99 LEX nr. 78956 ) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że aby mieć przymiot strony, należy wykazać interes prawny w danym postępowaniu lub w żądaniu dokonania czynności przez organ. Pojęcie interesu prawnego ma charakter materialnoprawny, to znaczy, że musi wynikać z przepisów prawa materialnego, czyli normy prawnej stanowiącej podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Nie wystarczy wykazać jakiegokolwiek interesu, ale musi mieć on charakter prawny, a więc musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania określonej decyzji lub podjęcia czynności (por. też wyrok NSA z dnia 19 stycznia 1995 r., I SA 1326/93 Glosa 1996/1/5 oraz wyrok NSA z dnia 15 października 1998 r. III SA 955/97 LEX nr. 34944 i wyrok NSA 3 listopada 2003r. I SA 30/02 Legalis). Rację ma organ odwoławczy tłumacząc, że przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze ( tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zmianami) nie dają podstaw do udziału członków spółdzielni jako stron w postępowaniu administracyjnym , dotyczącym interesu prawnego wynikającego z prawa własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości przysługującego spółdzielni ( tak też wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 1997r II SA/Wr 1013 /96 OSP 1998/7-8/131 ). Przepisy tej ustawy nie przyznają bowiem członkom spółdzielni bezpośredniego prawa do korzystania z majątku spółdzielczego, pobierania pożytków i innych dochodów oraz do rozporządzania rzeczą w sensie art. 140 k.c. Majątkiem spółdzielczym może rozporządzać tylko spółdzielnia - jako osoba prawna - poprzez swoje organy. W postępowaniu takim członków spółdzielni reprezentuje zarząd (art. 48 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r., tekst jedn. Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zmianami). Członek spółdzielni, który kwestionuje działalność zarządu, ma prawo czynić to w drodze postępowania wewnątrzspółdzielczego bądź na zasadach ogólnych na drodze postępowania sądowego. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że nie ma podstaw do udziału w postępowaniu administracyjnym w interesie prawnym spółdzielni mieszkaniowej , ani jako strona, ani jako podmiot na prawach strony również samorządu mieszkańców , działającego w statutowych formach w spółdzielni mieszkaniowej, bo samorząd ten nie ma własnego interesu prawnego ( wyrok NSA z dnia 10 lutego 2000r. IV SA/2294/97 nie publ. ). Mimo jednak tak utrwalonego stanowiska, w orzecznictwie sądowym panuje również zgoda co do tego, że w wyjątkowych wypadkach, gdy członek spółdzielni wykaże w sprawie swój interes prawny może on występować w charakterze strony w takim postępowaniu (zob.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2000 r., sygn. akt IV SA 224/98 niepubl. , także wyrok WSA w Warszawie 13 kwietnia 2005r VII SA/Wa 473/04 LEX nr. 169406, wyrok tego sądu z dnia 25 listopada 2004r. 7/IV 1495/03 Legalis ). W wyroku z dnia 18 grudnia 2000r ( IV SA 2349/98 Legalis) Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował stanowisko , że także członek spółdzielni mieszkaniowej , który posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, może w szczególnych sytuacjach mieć własny interes prawny. Ma to miejsce wówczas, gdy konkretna decyzja administracyjna rozstrzyga o kwestiach mających wpływ na prawa członka do korzystania z lokalu mieszkalnego które jest chronione przepisami prawa materialnego. Członek spółdzielni zobowiązany jest zatem wykazać, iż w związku z naruszeniem prawa materialnego naruszony został jego własny, zindywidualizowany i skonkretyzowany interes ( wyrok NSA 29 grudnia 2005r II OSK 363/05 LEX nr. 190955). W sprawie niniejszej taka sytuacja nie została wykazana. Brak jest bowiem takiej normy prawnej, z której skarżąca mogłaby wywodzić swoje prawa do dzielonej nieruchomości. Interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony, musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę. Sam fakt podziału przedmiotowych nieruchomości nie miał żadnego wpływu na zakres praw, którymi dysponowała skarżąca. Z tych względów nie może być ona uznana za stronę postępowania podziałowego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Skarżąca swój przymiot strony wywodziła tylko z członkostwa w Spółdzielni Mieszkaniowej z którego to tytułu przysługuje jej własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego. Jej interes prawny wyznaczają zatem uprawnienia wynikające z tego prawa. Wbrew jednak argumentacji skarżącej własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu nie daje członkom spółdzielni legitymacji do udziału w postępowaniach dotyczących podziału nieruchomości, których właścicielem lub wieczystym użytkownikiem jest spółdzielnia. Wprawdzie art. 17 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r o spółdzielniach mieszkaniowych ( tekst jedn. Dz.U z 2003r Nr 119, poz. 1116 ze zmianami ) stanowi , że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu jest ograniczonym prawem rzeczowym, to bez wątpienia jego przedmiotem jest sam lokal. Własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu nie obejmuje ani współwłasności części budynku, przeznaczonych do wspólnego korzystania, ani współwłasności bądź współużytkowania wieczystego gruntu, na którym budynek się znajduje. Z wydanej w tej sprawie decyzji nie wynikają dla skarżącej bezpośrednio żadne uprawnienia lub obowiązki. Decyzja dotyczy podziału nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, będącej jedynie w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni. Skarżąca nie ma tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, a jedynie własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, którego przedmiotem, jak wyjaśniono, jest sam lokal. Fakt, że skarżąca jest zainteresowana przekształceniem przysługującego jej własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu użytkowego, jak to określa , w pełne prawo własności nie powoduje, że nabywa ona uprawnienia strony postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wspomniane przekształcenie jako zdarzenie przyszłe, a więc nacechowane niepewnością , skoro ostateczna decyzja w tym zakresie pozostawiona jest Spółdzielni, nie może stanowić o interesie prawnym, ale może być rozważane jedynie jako interes faktyczny, który nie daje uprawnień strony ( wyrok NSA z dnia 22 października 1998r I SA 500/98 LEX 44571, wyrok NSA z dnia 19 marca 2002r. IV SA 1132/00 LEX nr 81670 ). O ocenie interesu prawnego nie decyduje wewnętrzne przekonanie danej osoby, lecz jak wyżej wskazano, przepis prawa materialnego mający zastosowanie w konkretnej sprawie. Interes faktyczny to stan w którym określona osoba wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej nie może tego jednak zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Interes prawny, którego istnienie warunkuje przyznanie osobie przymiotu strony, musi bowiem bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Brak bezpośredniości wpływu na sferę prawną osoby nie pozwala na uznanie jej za stronę. Sam fakt podziału przedmiotowych nieruchomości nie miał żadnego wpływu na zakres praw, którymi dysponowała skarżąca. Z tych względów także skarżąca jako członek spółdzielni nie może być uznana za stronę postępowania podziałowego w rozumieniu art. 28 k.p.a. Wobec powyższego na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami ) skargę należało oddalić.