II SA/Lu 484/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca),, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 listopada 2009 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz T. D. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia 16 czerwca 2009 r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit .c/, art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) utrzymana została w mocy decyzja tego organu z dnia 25 marca 2009 r. Nr [...], o odmowie przyznania T. D. uprawnień kombatanckich. W motywach powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że T. D. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu przewidzianego przez art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach, według którego represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Zainteresowany podał we wniosku, że urodził się we wsi S. w 1941 r. Gdy miał niespełna 2 lata przebywał we wsi W. u Z. C., skąd został wywieziony do obozu przejściowego w Z. W obozie przebywał do 31 sierpnia 1943 r., a następnie został wywieziony do L. Do rodzinnej miejscowości wrócił ze znajomym W. S. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła oświadczenia świadków: Z. C., J. S. i T. B. W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek T. D. jest bezzasadny. Po przeprowadzeniu analizy zgromadzonych w sprawie dowodów należało bowiem uznać, że zainteresowany nie przedstawił dostatecznych dowodów potwierdzających, że podlegał represjom, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o kombatantach. W szczególności w aktach brak jest urzędowego lub prywatnego dokumentu potwierdzającego pobyt T. D. w obozie przesiedleńczym w Z. Kierownik Urzędu odmówił wiarygodności pisemnym oświadczeniom świadków złożonym w sprawie. Złożone z wnioskiem oświadczenia pisemne Z. C., T. B., oraz J. S. uznał za bardzo lakoniczne. Wynika z nich, że świadkowie T. B. i J. S. zostali wysiedleni z W. do obozu w Z.. Razem przebywali w obozie do końca sierpnia 1943 roku. Zainteresowany w nocy z 4 na 5 sierpnia 1943 r. przebywał u Z. C. Z. C. również potwierdza fakt przebywania strony w jej domu w sierpniu 1943 r. skąd T. D. został wysiedlony do obozu przejściowego w Z. wraz z innymi mieszkańcami wsi W. Podkreślono przy tym, iż świadek Z. C. nie posiada uprawnień kombatanckich z tytułu przybywania w obozie hitlerowskim. Organ zwrócił też uwagę na rozbieżności w zeznaniach świadków dołączonych do wniosku z dnia 16 marca 2009 r. oraz przysłanych pismem z dnia 5 maja 2009 r. Z. C. w swoim oświadczeniu z dnia 4 marca 2009 r. podnosi, iż zainteresowany, jako niespełna dwuletnie dziecko przebywał u niej w nocy z 4 na 5 sierpnia 1943 r., Z jej domu został zabrany do obozu w Z., "do domu z L. wrócił z S. W. Rodzice zabrali go do domu w S.". Następnie w oświadczeniu z dnia 1 czerwca 2009 r. twierdzi, że T. D. przebywał u niej wraz z matką, wraz z matką wysłano go do obozu w Z., "D. po opuszczeniu obozu ukrywała się z dzieckiem do wyzwolenia przez sowietów". Podobne nieścisłości zawierają oświadczenia świadków T. B. i J. S., w związku z czym Kierownik Urzędu nie mógł dać wiary zeznaniom w/w świadków. Kierownik Urzędu zwrócił nadto uwagę na życiorys nadesłany przez stronę. Życiorys nadesłany wraz z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich zawiera następujące informacje: "często jako mały chłopak przebywałem u znajomej Z. C. we wsi W.", strona wskazuje również, iż z obozu wróciła ze znajomym W. S., natomiast brak jest w tym piśmie jakiejkolwiek informacji o matce w/w, o tym, że się ukrywał w domu Z. C. wraz z matką, wraz z matką został wywieziony do obozu i wraz z matką ukrywał się po wyjściu z obozu. Te okoliczności strona podnosi dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Analizując powyższe Kierownik Urzędu stoi na stanowisku, że relacja wnioskodawcy na temat jego pobytu w obozie przejściowym i przedstawione na jej poparcie oświadczenia świadków nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości. Organ administracji uważa, że życiorys jest dokumentem, który nie może podlegać korektom. Życiorys sporządzany jest przez osobę posiadającą najpełniejszą wiedzę o swoich losach - jego ewentualne uzupełnienia mogą dotyczyć składników nieistotnych, a nie tak podstawowych (w aspekcie ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich). Strona przedstawiła relację i oświadczenia świadków niewiarygodne – zdaniem organu - w stopniu oczywistym, jak również korekty życiorysu stanowiące wyłącznie kolejną wersję wydarzeń. Uzasadnienie decyzji przytacza także stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wyrażone w wyroku z dnia 23 listopada 2004 r. (sygn. akt II SA/Bk 636/04) w którym wskazano, że dowody z zeznań świadków dotyczące zdarzeń sprzed około 60-ciu lat mają niską wartość dowodową zarówno ze względu na znaczny upływ czasu, subiektywizm świadków, a często i zamiar pomocy w uzyskaniu świadczeń związanych ze statusem kombatanta. Kierownik Urzędu dokonał także analizy okoliczności wynikających z pozytywnej dla wnioskodawcy rekomendacji wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich wydanej przez stowarzyszenie kombatanckie. W tym zakresie organ miał na uwadze treść art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach i powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2000 r. (sygn. akt V SA 1786/99, Lex nr 49296) wskazał, że rekomendacja jest jednym z dowodów na okoliczność tego rodzaju działalności (represji), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) i brak rekomendacji nie wyklucza automatycznie przyznania uprawnień, tak jak przedstawienie rekomendacji nie przesądza samo przez się o przyznaniu uprawnień. W aktach sprawy znajduje się rekomendacja udzielona przez Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej. Rekomendacja ta jest pozytywna, ale - jak powyżej wyjaśniono - nie może to automatycznie przesądzać o zasadności żądania strony. Można bowiem się zastanawiać na jakiej podstawie (a w oparciu o jakie dowody) została ona wydana. W tym zakresie Kierownik Urzędu uważa, że zawiera ona tylko bezkrytyczną ocenę własnej relacji zainteresowanego i tylko na tej podstawie została udzielona. Wraz z wnioskiem strona nie przedstawiła bowiem dokumentów archiwalnych potwierdzających osadzenie w obozie, a tylko oświadczenia świadków wątpliwej - zdaniem organu - wartości. T. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe rozstrzygnięcie nie sprecyzowaną co do wniosków. Stwierdził, że decyzja odmowna jest dla niego krzywdząca i nie odzwierciedla prawdziwych wydarzeń, które miały miejsce w 1943 r. Wskazał, że jeśli w podawanych przez świadków relacjach są jakieś niedociągnięcia co do szczegółów, to są to ludzie "wiekowi". Wiele osób, które mogłyby również złożyć zeznania, już nie żyje. Skarżący podniósł także, iż ojciec jego walczył w partyzantce na terenie Zamojszczyzny, w tym także z nacjonalistami ukraińskimi, dlatego po wyjściu z obozu, a następnie po wejściu Sowietów zmuszeni byli ukrywać się. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W toku postępowania administracyjnego na organie orzekającym spoczywają określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności w art. 77 § 1 i art. 80 obowiązki dotyczące wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wskazane normy prawne nawiązują do treści jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, to jest zasady dochodzenia prawdy obiektywnej określonej w art. 7 kpa nakładającej na organ prowadzący postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie dopełnił wskazanych wyżej obowiązków, a ocena przedstawionych przez stronę dowodów nosi cechy dowolności i dokonana została z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów. Nie do przyjęcia jest odmowa dania wiary w decyzji z dnia 25 marca 2009 r. (utrzymanej w mocy decyzją zaskarżoną) twierdzeniu strony, iż przed osadzeniem w obozie w Z. zamieszkiwała w W. u Z. C. (co z kolei implikowało negatywną ocenę zeznań świadków pochodzących z W.) tylko na tej podstawie, że strona nie przedłożyła żadnych dokumentów o pobycie w tej miejscowości. Dowody z zeznań świadków jak też z przesłuchania strony w trybie art. 86 kpa (którego w sprawie niniejszej nie przeprowadzono), są pełnoprawnymi środkami dowodowymi, zaś brak dokumentów w sprawach kombatanckich nie jest czymś wyjątkowym i w żadnym wypadku nie uzasadnia negatywnej oceny innych dowodów zgromadzonych w sprawie. Odmawiając wiary zeznaniom świadków (ich pisemnym oświadczeniom) oraz twierdzeniom skarżącego, organ zwrócił uwagę na ich lakoniczność oraz rozbieżności w tych zeznaniach, składanych dwukrotnie. Polegają one, według organu na tym, iż zeznając po raz pierwszy świadkowie (Z. C., T. B. i J. S.), a także sam skarżący, nie wspominali, iż u Z. C. a następnie w obozie T. D. przebywał wraz z matką, którą to okoliczność podali dopiero w ponownie składanych oświadczeniach. Jednakże należy zauważyć, iż pierwsze zeznania tych osób nie zawierają jednoznacznego stwierdzenia, iż skarżący przebywał u Z. C. i w obozie bez matki. Nie można zatem mówić o sprzeczności tych zeznań. Obowiązkiem organu, wynikającym z przytoczonej wyżej zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, było dążenie do wyjaśnienia wątpliwości w powyższym zakresie, co mogłoby nastąpić w drodze bezpośredniego przesłuchania świadków przez organ i zadawanie odpowiednich pytań pozwalających na uszczegółowienie ich relacji i wyeliminowanie lakoniczności. To samo dotyczy oświadczeń samego T. D., który mógłby być przesłuchany w charakterze strony w trybie art. 86 kpa, aczkolwiek w jego przypadku wydaje się oczywistym, że swoją wiedzę o okolicznościach pobytu w obozie (gdzie według twierdzeń skarżącego i świadków miał przebywać sierpniu 1943 r. , a więc jako dziecko niespełna dwuletnie) mógł czerpać wyłącznie z relacji innych osób. Z tego też względu należało uznać, że organ nadmierną wagę przywiązuje do okoliczności podawanych przez stronę w życiorysie, a już argumentacja, iż życiorys jako dokument sporządzany przez osobę posiadającą najpełniejszą wiedzę o swoich losach nie może podlegać korektom, w zestawieniu z wiekiem skarżącego w czasie ewentualnego pobytu w obozie, musi być uznana za całkowicie nieprzystającą do okoliczności niniejszej sprawy. Granice swobodnej oceny dowodów przekraczają nadto zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywody o niskiej wartości dowodowej zeznań świadków dotyczących zdarzeń sprzed wielu lat, a także dyskredytacja pozytywnej dla skarżącego rekomendacji udzielonej przez Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej. Przytoczona przez organ argumentacja mogłaby być zasadna, gdyby negatywna ocena powyższych dowodów znajdowała wsparcie w innych dowodach zgromadzonych w sprawie. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Niedopuszczalne jest przy tym sugerowanie świadkom zamiaru pomocy w uzyskaniu świadczeń związanych ze statusem kombatanta, gdy nie jest to poparte żadnymi dowodami. Z przytoczonych wyżej względów Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie narusza wskazane przepisy postępowania, zwłaszcza przepisy dotyczące postępowania dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując sprawę ponownie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien przesłuchać bezpośrednio świadków występujących w sprawie, a także przesłuchać skarżącego w trybie art. 86 kpa. Następnie organ dokona wnikliwej i wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów (ewentualnie po ich uzupełnieniu, jeżeli taka możliwość powstanie), zgodnie ze swoim uprawnieniem wynikającym z art. 80 kpa, a wydaną decyzję uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Z tych przyczyn i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 tejże ustawy.