II SA/Lu 497/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 października 2013 r. sprawy ze skargi A.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...] Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy S. odmówił przyznania A. H. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem W. H. W uzasadnieniu podano, że stosownie do art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami ) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 ) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powołanego przepisu wynika, że jednym z warunków przyznania świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia, którego jednak zdaniem organu, wnioskodawczyni nie spełnia. Wykonywała wprawdzie do dnia 9 listopada 2012r. pracę w Chłodni M. na umowę zlecenia, z której musiała zrezygnować z uwagi na stan zdrowia męża, ale zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, co jest równoznaczne z gotowością podjęcia zatrudnienia. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzję Wójta utrzymało w mocy. Nie podzielono wprawdzie stanowiska organu I instancji, że sam fakt zarejestrowania w urzędzie pracy stanowi przesłankę uniemożliwiającą uzyskanie zasiłku, to jednak rozstrzygnięcie uznano za prawidłowe z powodu braku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami. Kolegium stwierdziło, że krąg osób zobowiązanych do alimentacji określony jest w art. 128 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, według którego obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, oraz rodzeństwo. Obciąża zatem wstępnych, zstępnych oraz rodzeństwo. Natomiast obowiązek małżonków określony w art. 27 krio przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny może być traktowany jako źródło łożenia także na współmałżonka, ale nie jest to obowiązek tożsamy z obowiązkiem alimentacyjnym. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego traktują o obowiązku alimentacyjnym jedynie pomiędzy małżonkami rozwiedzionymi oraz małżonkami w stosunku do których orzeczono separację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. H. uznała decyzję Kolegium za krzywdzącą. Wyjaśniła, że całodobowo sprawuje opiekę nad mężem, wobec czego nie może podjąć pracy zarobkowej. Rejestracja w urzędzie pracy była jej potrzebna do uzyskania zasiłku okresowego z Ośrodka Pomocy Społecznej w związku z bardzo trudną sytuacją finansową. Nie zgodziła się ze stwierdzeniem, że podstawą odmowy świadczenia jest brak obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację, wniosło o jej oddalenie, Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zagadnienie istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami, stanowiącego w świetle art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami ) jedną z przesłanek uzyskania świadczenia nie jest rozumiane jednolicie. Podłożem dla powstających kontrowersji jest treść art. 27 zd.1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, według którego małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Według jednego z poglądów obowiązek o którym mowa w tym przepisie jest wprawdzie pokrewny obowiązkowi alimentacyjnemu miedzy krewnymi i powinowatymi ( art. 128 -140 i 144 ), ale jest od niego instytucją odrębną i merytorycznie odmienną, co nie pozwala na utożsamianie tych dwóch instytucji. Z kolei w myśl drugiego poglądu obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny nie stanowi samodzielnej, odmiennej od obowiązku alimentacyjnego instytucji prawnej ( Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Komentarz Helena Ciepła, Bronisław Czech, Tadeusz Domińczyk, Stanisława Kalus, Kazimierz Piasecki, Marek Zychowicz Wyd. LexisNexis 2009r. Wyd.4 str.141). Do pierwszego z powołanych poglądów nawiązał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 lipca 2011r ( III CZP 39/11 ) wskazując, że chociaż pomiędzy obowiązkiem ustanowionym w art. 27 krio, a obowiązkiem alimentacyjnym ( art. 128 i nast. oraz art. 60 krio ) istnieje pewne podobieństwo, jednak o tożsamości tych obowiązków nie może być mowy, można mówić co najwyżej o alimentacyjnym charakterze obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Konstatacja ta, według sądu, nie upoważnia jednak do formułowania tezy, że między małżonkami - w czasie trwania małżeństwa - istnieje obowiązek alimentacyjny sensu stricto. Powołując się na dotychczasowe orzecznictwo Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że dla głoszonego niekiedy poglądu, według którego art. 27 krio stanowi podstawę obowiązku alimentacyjnego między małżonkami, nie ma dogmatycznego oparcia. Odmienne stanowisko, nawiązujące z kolei do drugiego ze wspomnianych poglądów, wywiódł natomiast Naczelny Sąd Administracyjny. Jego zdaniem analiza art. 23 i 27 krio wskazuje, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Obowiązek ten wynika z przywołanych wyżej przepisów i sprowadza się również do obowiązku opieki na chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Zdaniem sądu nie można zatem przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należy wyłącznie rozpatrywać w kontekście art. 128 i n. k.r.o ( wyroki z dnia 20 września 2013r. I OSK 2796/12 i I OSK 2868/12, 19 lipca 2013r. I OSK 2371/12 i I OSK 2401/12, 20 czerwca 2013r I OSK 2567/12, 26 lutego 2009r. I OSK 533/08 wszystkie opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ). Wprawdzie interpretacja wspomnianych przepisów krio nastąpiła w świetle art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale co oczywiste, z uwagi na ten sam problem, ma ona zastosowanie również do art. 16a tej ustawy. Zgodzić należy się natomiast z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, że za odmową przyznania omawianego świadczenia nie może przemawiać rejestracja skarżącej w Powiatowym Urzędzie Pracy. Rezygnacja z zatrudnienia o jakiej mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi przecież do wniosku, że chodzi tu o osobę bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę w formach podanych w art. 3 pkt. 22 ustawy i zrezygnowała z niej, bądź też, podobnie jak stanowi art. 17 ust.1, mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z tej możliwości nie skorzystała. Fakt rejestracji oznacza tylko tyle, że w świetle art. 2 ust.1 pkt.2 ustawy z dnia 20 kwietnia o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( tekst jedn. Dz. U z 2008r. Nr 69 poz. 415 ze zmianami ) jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie lub innej pracy zarobkowej przy spełnieniu pozostałych warunków wskazanych w tym przepisie. Nie jest to jednak, co oczywiste, jednoznaczne z podjęciem zatrudnienia, wykluczającym uzyskanie wspomnianego świadczenia ( por. wyrok NSA z dnia 24 października 2008r. II OSK 1758/07 LEX nr 501328 ). Warto też zauważyć, że właśnie uzyskanie specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego stanowi w świetle art. 2 pkt. 2 lit. j) tej ustawy podstawę do utraty statusu osoby bezrobotnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy natomiast wyjaśnić kwestię posiadania i prowadzenia przez skarżąca gospodarstwa rolnego, która ta okoliczność w świetle uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012r. ( I OPS 5/12 LEX nr 1230181 ) wykluczałaby przyjęcie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. W świetle akt sprawy kwestia ta nie jest jasna. Według treści wywiadu rodzinnego z dnia 19 lutego 2013r. rodzina posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 1,57 ha przeliczeniowego, inna zaś powierzchnia wynika z zaświadczenia Wójta Gminy S. z dnia 16 listopada 2012r. Z kolei w zaświadczeniu Kierownika Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wynika, że skarżąca nie figuruje w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organ wytłumaczy powyższą okoliczność, mając na uwadze treść art. 3 ust.6 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. a ) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami ) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy S.