II SA/Lu 499/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Jacek Czaja, Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy z dnia [...] r. o pomocy społecznej (w dacie wydania decyzji: Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił przyznania T. W. pomocy w formie usług opiekuńczych. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła T. W., zarzucając organowi bezprawie kierownika ośrodka i pozostałych pracowników socjalnych. W dniu [...] r. wpłynęło do kolegium pismo T. W. z dnia [...] r., w którym zwróciła się o wyłączenie ze sprawy członków kolegium: K. A. i Z. C.. Ponadto zakwestionowała ustalenia organu co do jej sprawności fizycznej. Stwierdziła, że protokół wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w niniejszej sprawie został sfałszowany. Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że, odmawiając przyznania odwołującej żądanej pomocy, organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, trafnie ocenił sytuację odwołującej i podjął w sprawie właściwą decyzję. Organ odwoławczy podkreślił, że z przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego jednoznacznie wynika, że stan zdrowia i codzienne potrzeby odwołującej z niego wynikające nie upoważniają do przyznania jej usług opiekuńczych. Odwołująca zaznaczyła w wywiadzie, że oczekuje przyznania usług opiekuńczych w wymiarze czterech godzin dziennie. Kolegium stwierdziło, że brak jest przesłanek do przychylenia się do tego wniosku, gdyż T. W. jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoje codzienne potrzeby, jeśli zaś zdarzyłoby się, że chwilowo nie byłaby w stanie wykonać jakiejś czynności, to w sporadycznych przypadkach pomocy może jej udzielić mąż. Zdaniem organu, mąż powinien udzielać T. W. pomocy w paleniu w piecu c.o., gdyż ogrzewa on również części lokalu, z których korzysta wspólnie z żoną. Kolegium zaakceptowało postępowanie organu, który w sprawie uwzględnił aktualizację wywiadu środowiskowego z dnia [...] r., jednakże zauważyło, że odwołująca odmówiła podpisania tej aktualizacji bez podania przyczyny, co kwalifikowałoby również sprawę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy z uwagi na art. 107 ust. 4a, czy art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zwłaszcza w sytuacji kwestionowania ustaleń organu. Kolegium nie znalazło żadnych podstaw do twierdzenia, że fałszowano protokół aktualizacji wywiadu środowiskowego, brak jest też podstaw do twierdzenia, że dokonywano fałszowania, czy też potwierdzano nieprawdę co do stanu zdrowia odwołującej, jej sytuacji mieszkaniowej i rodzinnej, tym bardziej, że odwołująca się nie wskazała, na czym to sfałszowanie miałoby polegać. Odwołująca brała udział w postępowaniu poprzez udział w wywiadzie środowiskowym oraz składała pisma do organu. Została też poinformowana przez kolegium o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wniesienia dodatkowych uwag na piśmie, z czego skorzystała. Kolegium wskazało, iż podział pomieszczeń do korzystania przez małżonków we wspólnie zajmowanym mieszkaniu nastąpił jedynie umownie (część jest używana wspólnie) i nie zostały wyodrębnione odrębne lokale, piec c.o. ogrzewa również część mieszkania zajmowaną przez męża odwołującej. Nie wystąpiła też w sprawie sugerowana przez odwołującą sytuacja oczywistego braku możliwości zapewnienia usług opiekuńczych przez syna i męża. W złożonej na decyzję kolegium skardze T. W. stwierdziła, że decyzja jest dowolna. Zarzuciła organowi pierwszej i drugiej instancji "fałsz w decyzjach w zakresie jej sytuacji życiowej, w tym zdrowotnej, oraz fałsz w zakresie informacji udzielonych podczas aktualizacji wywiadu". Zarzuciła również "fałsz w zakresie stanu zdrowia jej męża". Stwierdziła, że aktualizacja wywiadu narusza prawo. Wskazała ponadto, że prezes kolegium nie wydał z urzędu postanowienia o wyłączeniu członków kolegium od rozpatrywania jej spraw. Zarzuty te skarżąca powtórzyła w piśmie procesowym z dnia [...] r. (k. 13 akt sadowych). W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium podniosło ponadto, że rozpatrując wniosek T. W. z dnia [...] r., postanowieniem z dnia [...] r., znak: [...] Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. odmówił wyłączenia członków Kolegium: K. A. i Z. C., stwierdzając brak podstaw do wyłączenia tych członków, ponieważ w jego ocenie przedstawione przez T. W. argumenty nie stanowią okoliczności wywołujących wątpliwości odnośnie do bezstronności tych członków kolegium. Organ podkreślił, że Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. nie wydał z urzędu postanowienia o wyłączeniu członków kolegium, ponieważ brak było podstaw do podjęcia takich działań z urzędu. Zarzuty fałszu w decyzjach organów i fałszowania protokołu aktualizacji wywiadu są w ocenie kolegium niezasadne. Organ nie znalazł żadnych podstaw do twierdzenia, że fałszowano protokół aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz że potwierdzano nieprawdę co do stanu zdrowia odwołującej i jej męża, jej sytuacji mieszkaniowej i rodzinnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i stan prawny sprawy, a ich rozstrzygnięcia nie przekraczają granic uznania administracyjnego. W myśl art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi materialną podstawę kwestionowanych decyzji, osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Ustęp 4 tego przepisu zawiera zaś definicję specjalistycznych usług opiekuńczych, zgodnie z którą są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym. Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (ust. 5). Zgodnie z art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej, osoba samotna to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Zawarcie w art. 6 pkt 9 powołanej ustawy warunku, że osoba nie pozostaje w związku małżeńskim, należy odczytywać w ten sposób, że osoba ta nie ma małżonka, który może udzielić jej pomocy, chociażby na zasadzie określonej w art. 61(4) § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Art. 6 pkt 9 ustawy ma bowiem na celu wyodrębnienie określonej grupy osób samotnych, a więc osób które znajdują się w sytuacji, w której nie mogą oczekiwać pomocy bliskich. Art. 6 pkt 9 u.p.s. jest zatem przepisem szczególnym w rozumieniu art. 61(4) § 1 kodeksu (tak wyrok NSA z dnia 15 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2741/14). Małżonek pozostający w separacji nie zawsze zatem jest osobą samotną w rozumieniu art. 6 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej. Jak prawidłowo wskazały organu obu instancji, ze względu na fakt, że skarżąca zamieszkuje z mężem, z którym jest w separacji, ale który jednak udziela jej pomocy i wsparcia w życiu codziennym i sprawach urzędowych oraz z uwagi na okoliczność, że skarżąca ma syna, który zobowiązany jest do świadczeń alimentacyjnych wobec niej, nie może być ona uznana za osobę samotną w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Podkreślić należy, że obowiązek w zakresie opieki istnieje również wtedy, gdy nie mieszka się wspólnie z osobą potrzebującą pomocy. Nie mogą zatem mieć w rozpatrywanej sprawie zastosowania przepisy art. 50 ust. 1 powołanej ustawy (tak wyrok NSA z dnia 1 października 2015 r., sygn. akt I OSK 570/14). Wprawdzie Z. W. zaliczono do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem częściowej opieki osób drugich (k. 17 akt sądowych), jednak nie wyklucza to uznania męża skarżącej za osobę, która może skarżącej zapewnić pomoc w niezbędnym zakresie w rozumieniu art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 15 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2741/14). Skarżąca może ponadto oczekiwać pomocy również od niezamieszkującego z nią wspólnie, pełnoletniego syna. Niewątpliwie, z mocy obowiązku alimentacyjnego spoczywającego na tej osobie w świetle przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zobowiązana jest ona do udzielania wsparcia znajdującym się w niedostatku rodzicom i istotnie, jak wskazało kolegium, pomoc ta może polegać nie tylko na osobistej pieczy nad rodzicami, ale także, mając na względzie zamieszkiwanie w większej odległości od miejsca zamieszkania rodziców, może wyrażać się jednocześnie w udzielaniu rodzicom wsparcia finansowego służącego choćby poniesieniu kosztów opłacenia osoby, która będzie wyręczać syna skarżącej w tych czynnościach. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że pomoc społeczna ma charakter jedynie subsydiarny, to jest uzupełniający w stosunku do obowiązku samodzielnego rozwiązywania przez osoby i rodziny własnych problemów życiowych. Pomoc ta nie służy wyręczaniu podmiotów ubiegających się o jej udzielenie z obowiązku własnej aktywności, ale ma na celu wspomaganie ich we własnych działaniach zmierzających do zapewnienia im życia w godnych warunkach. Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmuje pokój i pomieszczenie gospodarcze ogrzewane centralnym ogrzewaniem, które dogrzewa również pokój męża, zamieszkującego w tym samym budynku, pozostającego z nią w separacji. Z niewadliwych ustaleń organów wynika, że mąż udziela jej aktywnej pomocy w sprawach urzędowych. Wnioskodawczyni jest osobą przewlekle chorą, systematycznie przyjmuje lekarstwa, jest pod stałą opieką lekarską. Niemniej jednak jest osobą sprawną, nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się, a pewne ograniczenia fizyczne, na które się uskarża, mieszczą się w granicach normy wiekowej. Wynika to wprost z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., w którym stwierdzono, że skarżąca nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby (pkt 7 orzeczenia, k. 22 akt sądowych). Ustalenia poczynione przez organy administracji, których skarżąca w toku postępowania skutecznie nie podważyła, wskazują, że jej stan zdrowia oraz sytuacja osobista nie uzasadniają przyznania jej usług opiekuńczych. Organy administracji w rozpoznawanej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanego przez nią świadczenia. Skarżąca posiada bowiem stały dochód w postaci emerytury, której wysokość przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Pomimo to jest od lat objęta systematyczną pomocą udzielaną ze środków Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Nie można zatem podzielić podnoszonych w toku postępowania administracyjnego zarzutów skarżącej, iż działania organów powodują zagrożenie jej zdrowia i życia. Jakkolwiek skarżąca nie uzyskała w rozpoznawanej sprawie usług opiekuńczych, to, jak wskazano wyżej, nie jest ona pozbawiona pomocy. Niezasadny jest również zarzut niewydania z urzędu postanowienia o wyłączeniu członków kolegium, gdyż nie było ku temu żadnych podstaw. Również skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności uzasadniających wyłączenie tych osób od udziału w sprawie. Niezależnie od tego należy wskazać, że na skutek wniosku skarżącej Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. postanowieniem z dnia [...] r., znak: [...] odmówił wyłączenia członków Kolegium: K. A. i Z. C., stwierdzając brak podstaw do wyłączenia tych osób od rozpoznania sprawy, ponieważ w sprawie nie zaistniały okoliczności wywołujące wątpliwości odnośnie do bezstronności tych członków kolegium. Nie budzi również wątpliwości prawidłowość sporządzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia [...] r., w tym prawdziwość zawartych w tym dokumencie twierdzeń. Nie ma żadnych podstaw, by uznać, że pracownik organu zamieścił w nim nieprawdziwe dane. Skarżąca zarzuca organom fałszowanie dowodów w sytuacji, gdy jej sytuację osobistą oceniają niezgodnie z jej oczekiwaniami, w żaden sposób nie precyzując, na czym miałoby polegać zarzucane przez nią fałszerstwo w zakresie ustalenia stanu zdrowia jej i jej męża. Dołączone przez nią do skargi dokumenty potwierdzają ustalenia zawarte w aktach organów obu instancji, w tym w kwestionowanej przez nią aktualizacji wywiadu. Ponownie należy więc podkreślić, iż stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie został ustalony przez organy obu instancji prawidłowo, a uzasadnienia obu decyzji spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Organy nie dopuściły się również naruszenia żadnego przepisu prawa materialnego. Z tych względów sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).