II SA/Lu 522/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Sekretarz sądowy Beata Skubis-Kawczyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] J. C. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. W dniu [...] grudnia 2011 r. M. K. złożył wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków. Uzasadnił swój wniosek bardzo trudną sytuacją materialną, nie pozwalającą mu na zakup leku Senior Protect 50 +, niezbędnego przy leczeniu dolegliwości kończyn dolnych - żylaków nóg. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta L. przez Zastępcę Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. odmówiono M. K. przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup leków. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał się na art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm., zwanej dalej u.p.s.). Stwierdził, że dochód netto strony, na który składa się renta inwalidzka w kwocie [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł łącznie wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ wskazał, że w szczególnie uzasadnionym przypadku strona może otrzymać specjalny zasiłek celowy, jednak organ pomocy społecznej w wyniku oceny sytuacji życiowej podopiecznego nie stwierdził istnienia szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie tej formy pomocy. Oceniając sytuację życiową strony, organ przyjął, że podopieczny prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, chociaż w jego domu mieszka Z. G. - osoba obca. Organ stwierdził, że w listopadzie 2011 r. strona poniosła wydatki w łącznej wysokości [...] zł, z czego kwotę [...] zł pokryła z własnych dochodów, natomiast pozostałą kwotę pokrył Z G. Organ nie uznał wydatków na zakup suplementu diety pod nazwą Senior Protect 50+ (w cenie 48,38 zł + koszt przesyłki 17,50 zł) za szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie tej formy pomocy, ponieważ nie jest to środek niezbędny do leczenia. Dalej organ stwierdził, że przesłanką pozwalającą na przyznanie tej formy pomocy jest wystąpienie sytuacji wyjątkowej, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Od tej decyzji odwołał się M. K. W obszernym odwołaniu przedstawił swoją sytuację finansową i zdrowotną, wymagającą zażywania leku Senior Protekt 50+. Odwołujący nie zgodził się z opinią organu, że jest to preparat zażywany tylko przez seniorów, a nie osoby w jego wieku - uważając ją za błędną i sprzeczną z zaświadczeniem lekarskim. Wyjaśnił, że pomocy w wykonywaniu czynności życiowych, a także materialnej udziela mu bezinteresownie Z. G. Opiekun, używając pościeli rehabilitacyjnej zakupionej w systemie ratalnym przez odwołującego, pomaga mu materialnie, spłacając raty. Jego krewni, tj. brat i ciotka nie udzielają mu pomocy i nie komunikują się z nim. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że istotą pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 2 ust.1 i art. 3 ust. 3 u.p.s.). Z powyższego, zdaniem Kolegium, wynika, że powinność państwa w zapewnieniu pomocy osobom potrzebującym jest ograniczona, ale ograniczenia te muszą mieć oparcie w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że w świetle art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Prawo do tego świadczenia pieniężnego przysługuje osobie pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego oraz wystąpienia chociaż jednej z dysfunkcji, o których mowa w art. 7 u.p.s. Natomiast w świetle art. 41 tej ustawy, w sytuacji wystąpienia szczególnego przypadku istnieje możliwość przyznania świadczeń (zwrotnego lub specjalnego), gdy podopieczny nie spełnienia kryterium dochodowego do otrzymania świadczeń pomocy społecznej, określonego w art. art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji należycie ustalił stan faktyczny sprawy i wyjaśnił wszystkie jej istotne okoliczności. W wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny stwierdził, że odwołujący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymuje się renty inwalidzkiej w wysokości [...] zł i oraz zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł. Dochód miesięczny odwołującego zamyka się kwotą [...] zł. Wydatki odwołującego, poniesione w listopadzie 2011 r., to rachunek za telefon – [...] zł, opłata za wywóz śmieci – [...] zł, za wodę – [...] zł, za energię elektryczną - [...] zł i [...] zł, rata za pościel rehabilitacyjną – [...] zł, opłata polisy – [...] zł, zakup gazu – [...] zł i leków –[...] zł. Łączna kwota wydatków to [...] zł, z czego kwotę [...] zł pokrył odwołujący z własnych dochodów, natomiast pozostałą kwotę pokrył jego opiekun Z. G. Pracownik socjalny ustalił, że odwołujący leczy się i stale zażywa lek Diohespan w cenie 22,90 zł i suplement diety Senior Protect 50+ w cenie 48,38 zł + koszt przesyłki 17,50 zł. Pracownik socjalny negatywnie ocenił współpracę odwołującego z opiekunem, gdyż Z. G. ogranicza pracownikowi socjalnemu kontakt z podopiecznym i utrudnia podjęcie jakichkolwiek działań mających na celu wsparcia podopiecznego. Biorąc pod uwagę powyższy stan faktyczny i przywołane przepisy prawa, Kolegium stwierdziło, że ustawa o pomocy społecznej nie definiuje, jak należy rozumieć określenie "szczególny przypadek" użyte art. 41 tej ustawy. W orzecznictwie określa się jako "szczególne przypadki" te, które są tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu ustawowego kryterium dochodowego, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy (wyrok NSA z 14 stycznia 1999 r., I SA 1601/98 LEX nr 47408). Kolegium podkreśliło, że specjalny zasiłek celowy, jak sama nazwa wskazuje, ma charakter wyjątkowy i powinien być przyznawany na doraźny cel bytowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że specjalny zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej (por. wyrok WSA w Warszawie z 17 maja 2007 r., I SA/Wa 272/07, niepubl.). Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że preparat Senior Protect 50+, który stale zażywa odwołujący, nie jest lekiem, tylko suplementem diety. Suplement diety jest uzupełnieniem diety zwłaszcza w witaminy, jest uznawany za żywność i nie jest traktowany jako lek. Kolegium, mając na uwadze cel pomocy społecznej i zasadę subsydiarności, nie uznało za zasadne refundowanie suplementów diety ze środków finansowych pomocy społecznej, zwłaszcza w sytuacji otrzymania przez odwołującego pomocy na dożywianie. Kolegium podniosło, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie zapadło w ramach uznania administracyjnego. Z brzmienia przepisu art. 41 u.p.s. wynika, że specjalny zasiłek celowy "może" zostać przyznany, co oznacza, że organ nawet w szczególnie uzasadnionym przypadku nie ma obowiązku udzielenia podopiecznemu pomocy. Przyznając świadczenia pomocy społecznej, organ kieruje się nie tylko słusznym interesem strony, ale również przesłankami warunkującymi przyznanie danego świadczenia, a więc musi uwzględnić dyrektywy ogólne odnoszące się do celów pomocy społecznej oraz możliwości finansowe ośrodka, a te są ograniczone i nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb bytowych podopiecznych pomocy społecznej. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że aktualną sytuację życiową odwołującego trudno uznać za wyjątkową i uzasadniającą przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego na refundację suplementu diety. Kolegium podkreśliło, że odwołujący w listopadzie 2011 r. miał własne środki pieniężne pozwalające na kupno leku i suplementu diety, otrzymał również wsparcie finansowe ze strony opiekuna. W skardze na powyższą decyzje M. K. wskazał, że jest ona dla niego krzywdząca. Stwierdził ponadto, że to pracownicy organu pomocy społecznej, nie zaś jego faktyczny opiekun Z. G., są winni złej współpracy pomiędzy opiekunem a organem w sprawach dotyczących udzielania pomocy skarżącemu. Podniósł również, że Senior Protekt 50+ nie jest suplementem diety (żywnością), ale lekiem i jest mu niezbędny w leczeniu schorzeń nóg. Wskazał ponadto, że opiekun Z. G., wbrew stanowisku organu, nie powinien udzielać mu pomocy finansowej. Zdaniem skarżącego, to rodzina i organ pomocy społecznej powinny udzielać mu tej pomocy, a nie chory, bardzo ubogi, obcy człowiek. W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca przyznania M. K. specjalnego zasiłku celowego na zakup leków. Materialnoprawną podstawą tej decyzji jest art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. Dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w listopadzie 2011 r. wyniósł [...] zł, a więc przekroczył wskazane wyżej kryterium dochodowe. Zatem organy zasadnie przyjęły, że wniosek skarżącego można by uwzględnić jedynie wówczas, gdyby uznać, że skarżący znalazł się w tak szczególnie trudnej sytuacji, że mimo przekroczenia kryterium dochodowego, udzielenie mu pomocy materialnej jest niezbędne. Organy obu instancji prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie, w odniesieniu do skarżącego, nie zachodzi taka szczególna sytuacja. Art. 41 pkt 1 u.p.s. w sposób jednoznaczny przesądza o wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. O możliwości jego przyznania nie decyduje bowiem dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w powołanym przepisie, muszą być zatem wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2006 r., I OSK 777/05, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 listopada 2009 r., IV SA/Po 470/09). Zatem przyznanie bądź odmowa przyznania tego świadczenia uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela przytoczone wyżej poglądy, podobnie, jak wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zapatrywanie, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej, czy pożądanej i na wybrane przez nich cele. Należy podkreślić, że zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. W ocenie sądu, z ustalonej w sposób prawidłowy przez organy sytuacji życiowej, w tym finansowej, skarżącego nie wynika, by jego sytuacja stanowiła szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Okolicznościami niewątpliwymi i niekwestionowanymi w toku postępowania są bowiem fakty świadczące o nieponoszeniu przez skarżącego wysokich kosztów leczenia, które w dotkliwy sposób obciążałoby jego budżet domowy. Koszty zakupu leków w listopadzie 2011 r. sięgają kwoty 92,78 zł, przy czym w tej kwocie mieści się zakup suplementu diety – Senior Protect +. Organ pomocy społecznej, uzasadniając decyzję, podkreślił, iż w jego ocenie nie jest konieczne stosowanie tego leku przez skarżącego. Stwierdzenie to jest wprawdzie sprzeczne z treścią zaświadczenia lekarskiego zamieszczonego w aktach administracyjnych niniejszej sprawy, z którego wynika, iż preparat ten został zalecony skarżącemu przez lekarza, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Organy prawidłowo przyjęły, że zaspokojenie tej potrzeby (zakupu leków) nie stało się konieczne wskutek wystąpienia nieprzewidzianych, nadzwyczajnych, wyjątkowych okoliczności. Ponadto z akt sprawy wynika, że sytuacja skarżącego jest dobrze znana organom. Korzysta on z różnych form pomocy społecznej, chociaż nie wszystkie formy tej pomocy przyjmuje. W związku z tym należy wskazać, iż rolą pomocy społecznej nie jest spełnianie wszystkich żądań wnioskodawców, w szczególności tych, którzy, jak M. K., mają stałe źródło dochodu oraz systematyczną pomoc organów pomocy społecznej udzielaną w formie różnego rodzaju świadczeń. Podkreślenia wymaga również fakt, że skarżący dokonuje nierozważnych zakupów, które obciążają jego budżet. Sytuacja ta dotyczy zakupu 2 kompletów pościeli rehabilitacyjnej na kwotę 2.590 zł. Z jednego z nich korzysta Z. G. zamieszkujący ze skarżącym. Z tytułu zakupu tej pościeli skarżący obciążony jest spłatą rat w wysokości 107,92 zł miesięcznie. Wysokie są również koszty związane z opłatą za telefon. Biorąc pod uwagę powyższe, sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że przy zastosowaniu art. 41 pkt 1 u.p.s. w niniejszej sprawie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).