II SA/Lu 53/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295, 20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia (...) grudnia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję z dnia (...) września 2012 r., nr (...), wydaną z upoważnienia Wójta Gminy N. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N., odmawiającą przyznania zasiłku okresowego Z.W. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że wskazaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania zasiłku okresowego, uznając, że jego sytuacja nie stanowi podstawy do przyznania pomocy w tym szczególnym trybie. Organ pierwszej instancji podkreślił przy tym, iż wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu z cierpiącym na schorzenia psychiczne wnioskodawcą organ pierwszej instancji, w celu ustalenia jego sytuacji życiowej, posłużył się dokumentacją zgromadzoną w aktach administracyjnych znaną organowi z urzędu. Z. W. utrzymuje się z renty z tytułu niezdolności do pracy w kwocie (...) zł miesięcznie. Fakt, iż wnioskodawcy zajęto wierzytelności z tytułu potrąceń komorniczych i z tego powodu otrzymuje on kwotę około (...) zł nie ma wpływu na sposób wyliczenia wysokości dochodu. Dochód wnioskodawcy przekracza więc kwotę kryterium dochodowego określoną w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Z. W. otrzymywał stałą miesięczną pomoc na zakup żywności w kwocie (...) zł miesięcznie od (...) stycznia 2012 r. do (...) czerwca 2012 r. Decyzją z dnia (...) lutego 2012 r., wnioskodawcy przyznano również pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie (...) zł z przeznaczeniem na zakup opału i bojlera. W tych okolicznościach, zdaniem organu pierwszej instancji, niezasadnym było przyznanie stronie wnioskowanej przez nią pomocy. Wnioskodawca posiada bowiem stałe źródło dochodu i uzyskuje świadczenia z pomocy społecznej w znacznej wysokości, a Ośrodek Pomocy Społecznej w (...) ma obowiązek udzielania pomocy również wielu innym potrzebującym. Kolegium podzieliło stanowisko organu co do odmowy przyznania odwołującemu się pomocy, wskazując, iż rozstrzygniecie to zostało uzasadnione należycie i nie nosi znamion dowolności. Kolegium wyjaśniło, że dochód skarżącego w postaci renty w kwocie (...) zł przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej – (...) zł. Z. W. otrzymywał także od organu w okresie od (...) stycznia 2012 r. do (...) czerwca 2012 r. stałą miesięczną pomoc na zakup żywności w kwocie (...)zł oraz otrzymał specjalny zasiłek celowy na zakup bojlera oraz opału w kwocie (...)zł i w kwocie (...)zł na zakup samego opału. Odnosząc się do zarzutów strony organ odwoławczy wyjaśnił, że nie ma podstaw do wyłączenia ze sprawy pracowników socjalnych. Stwierdził także, że notatki służbowe, są dowodem i podlegają one ocenie. Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutu nie powiadomienia o wywiadzie środowiskowym żony skarżącego, z którą jest w separacji. Powyższą decyzję zaskarżył Z. W., zarzucając naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez udział w sprawie pracowników organów obu instancji, którzy podlegali wyłączeniu na mocy wyżej przywołanego przepisu. Skarżący stwierdził ponadto, że notatki służbowe nie posiadają mocy dowodowej i w związku z powyższym nie powinny stanowić podstawy rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skargi nie można uznać za zasadną. W myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji. Stosownie bowiem do przepisu art. 136 i 138 k.p.a. przedmiotem postępowania odwoławczego jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Należy podkreślić, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. W rozpoznawanej sprawie organy administracji przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Skarżący domagał się przyznania zasiłku okresowego. W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa". Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Osobie samotnie gospodarującej, jaką jest skarżący, świadczenie to może być przyznane wyłącznie, gdy dochód tej osoby nie przekracza kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, które wynosiło w dacie wydania decyzji obu instancji 461 zł. Organy nie ustaliły zatem prawidłowo kwoty wymienionej w ustawie w dniu wydawania decyzji. Stwierdzić należy, że powyższe przeoczenie organów nie stanowi jednak istotnego naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy. Z ustaleń organów wynika bowiem, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe pozostając w separacji z żoną, która mieszka w tym samym budynku. Jego dochód, który stanowi renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie (...) zł miesięcznie, przekraczał w dniu wydania decyzji kryterium dochodowe w wysokości 461 zł, warunkujące przyznanie zasiłku celowego na podstawie powołanych przepisów. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W myśl zaś ustępu 4 tego artykułu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Fakt, iż z przysługującej skarżącemu renty potrącane są egzekwowane przez komornika należności niealimentacyjne i w związku z tym skarżący, jak podaje faktycznie otrzymuje kwotę około (...) zł, w świetle powołanych art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy, nie ma wpływu na wysokość dochodu w rozumieniu ustawy. Prawidłowo zatem organy administracji wydały w niniejszej sprawie decyzje w oparciu o art. 41 pkt 2 ustawy stanowiący, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przepis ten oparty jest na uznaniu administracyjnym, gdyż pozostawia organom administracji duży zakres swobody w ocenie, czy przyznanie pomocy w danej sytuacji jest uzasadnione okolicznościami sprawy czy też zachodzą podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku strony. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przyznanie zasiłku okresowego na podstawie omawianego przepisu może nastąpić tylko "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można więc z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak się to czyni w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Organy administracji obu instancji prawidłowo oceniły, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek", pozwalający na przyznanie wnioskowanego świadczenia w myśl art. 41 pkt 2 ustawy. "Szczególnie uzasadniony przypadek", o jakim mowa w tym przepisie, ma miejsce w sytuacji życiowej osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2009, s. 229-230; por. także wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r., I OSK 1082/11, niepubl., dostępny w CBOSA). Kolegium zasadnie stwierdziło, że ocena przesłanek przyznania świadczenia na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy winna być dokonana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia. W toku postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie Z. W. nie wskazał na istnienie w jego przypadku szczególnych okoliczności, które wskazywałyby na zasadność przyznania wnioskowanej pomocy. Zasadnie organ odwoławczy nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie mu zasiłku okresowego. W orzecznictwie i w doktrynie ugruntowane jest bowiem stanowisko, że omawiane pojęcie to odnosić należy do wyłącznie do "potrzeb, bez zaspokojenia których zagrożona byłaby egzystencja osoby ubiegającej się, jej życie i zdrowie, a których sama nie byłaby w stanie sfinansować" (wyrok NSA z dnia 16 lutego 2011 r., I OSK 1770/10, niepubl., dostępny w CBOSA; por. W. Maciejko, jw., s. 218). Istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie ma również fakt uwzględnienia innych, wcześniejszych wniosków skarżącego przyznających mu pomoc w formie świadczeń pieniężnych. Skarżący otrzymał między innymi zasiłek celowy w kwocie (...) zł na zakup opału i bojlera oraz na zakup opału w kwocie (...) zł, stałą miesięczną pomoc na zakup żywności w kwocie (...) zł miesięcznie wypłacaną od (...) stycznia 2012 r. do (...) czerwca 2012 r. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, zasadne było stanowisko organów obu instancji, że skarżący nie znajdował się w wyjątkowej sytuacji uzasadniającej przyznanie mu wnioskowanego zasiłku okresowego specjalnego stanowiącego formę pomocy o charakterze wyjątkowym. Świadczenie to bowiem adresowane jest do osób i rodzin o dochodzie przekraczającym kryterium dochodowe, warunkujące zasadniczo przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a jego przyznanie wymaga stwierdzenia, że osoba lub rodzina wymaga jednak wsparcia z uwagi na nadzwyczajne okoliczności dotyczące trudnej sytuacji życiowej, niezależnie od posiadanego dochodu. Ocena organów administracji, które stwierdziły, że sytuacja życiowa skarżącego nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku wskazującego na potrzebę udzielenia zasiłku okresowego na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy jest zasadna i nie dowolna. Niezasadne są również pozostałe zarzuty skarżącego. Stosownie do art. 106 ust. 4 ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Rodzinny wywiad środowiskowy, w myśl art. 107 ust. 1 ustawy, przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (ust. 4). Skarżący, co w rozpoznawanej sprawie jest okolicznością bezsporną, jest osobą cierpiącą na schorzenia psychiczne. W myśl § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. poz. 712), który obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji, w przypadku gdy o przyznanie świadczenia ubiega się osoba, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 r. nr 231, poz. 1375 ze zm.), i nie można, ze względu na stan jej zdrowia, uzyskać podczas wywiadu wymaganych informacji lub dokumentów, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu wywiadu. Należy podkreślić, iż wbrew twierdzeniom Z. W., wobec niemożności przeprowadzenia wywiadu z cierpiącym na schorzenia psychiczne skarżącym, organy administracji postąpiły prawidłowo ustalając jego sytuację życiową w oparciu o dokumentację znajdującą się w aktach administracyjnych innych spraw, znaną organom z urzędu. Skarżący, co Sądowi jest wiadome z urzędu, korzysta bowiem od lat ze świadczeń udzielanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N. i w aktach administracyjnych innych spraw znajdują się dokumenty potwierdzające przeprowadzenie z nim aktualizacji wywiadu w dacie nieodległej od daty złożenia przez niego wniosków rozpoznawanych w niniejszej sprawie. Bezzasadny jest też zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez organy administracji art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. w myśl którego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Nie ulega wątpliwości, że wskazywani przez skarżącego pracownicy organu pierwszej i drugiej instancji nie podlegali wyłączeniu od udziału w niniejszej sprawie na podstawie tego przepisu, albowiem nie brali udziału w wydaniu decyzji organów niższej instancji. Podejmowanie czynności w innych sprawach z udziałem skarżącego nie stanowi zaś przesłanki wyłączenia pracowników tych organów. Wskazać także należy, iż organy obu instancji orzekające w sprawie nie naruszyły przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Organy te przeprowadziły postępowanie zgodnie z regułami wynikającymi z powołanych przepisów i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 K.p.a., który stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W tych okolicznościach brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Z tych wszystkich względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).