II SA/Lu 530/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Referent Paulina Nagajek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...], przyznał J. S. w punkcie I zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat na M. S. w kwocie 106,00 złotych miesięcznie na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie 250,00 złotych miesięcznie na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia w kwocie 80,00 złotych miesięcznie na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/2014 w kwocie 100,00 złotych płatny jednorazowo. W punkcie II decyzji odmówił natomiast przyznania zasiłku rodzinnego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2013/2014 na córkę A. S. na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. W ocenie organu I instancji J. S. spełnił określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych przesłanki do przyznania świadczeń wymienionych w punkcie I decyzji. Stosownie do unormowania art. 6 ust. 1 pkt 1,2 i 3 ustawy zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 1 i 2, to jest rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi prawnemu dziecka lub opiekunowi faktycznemu dziecka do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, nauki w szkole, jednak nie dłużej, niż do ukończenia 21 roku życia albo 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. A. S. jest zaś studentką pierwszego roku studiów stacjonarnych i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym w jej przypadku nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przyznanie świadczeń rodzinnych. J. S. decyzję odebrał osobiście w dniu 8 listopada 2012 r., a następnie pismem z dnia 20 listopada 2012r. wniósł odwołanie do Rzecznika Praw Obywatelskich i Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Po uzyskaniu odpowiedzi Rzecznika w dniu 8 kwietnia 2013 r. J. S. osobiście złożył odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Zażądał w nim skierowania pytania do Trybunału Konstytucyjnego, aby wypowiedział się, czy obowiązujące przepisy prawa nie przyznające rodzicom zasiłku rodzinnego na dzieci uczące się na studiach dziennych, są zgodne z Konstytucją RP. Ponadto wniósł o uznanie, że decyzja organu I instancji nie została mu prawidłowo doręczona, gdyż doręczenie nie było zgodne z unormowaniem art. 41 § 1 kpa. Zażądał ponadto wyjaśnienia, dlaczego Rzecznik Praw Obywatelskich nie przekazał jego odwołania zgodnie z właściwością oraz uznania, że odwołanie zostało wniesione w terminie. Z art. 231 kpa. wywiódł, że obowiązkiem Rzecznika Praw Obywatelskich było przekazanie jego odwołania zgodnie z właściwością. Nie wywiązując się z tego obowiązku Rzecznik Prawo Obywatelskich wykazał, że nie zna przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co w ocenie odwołującego się wynika wprost z pisma Rzecznika z dnia 18 grudnia 2012 r. Powołując się na art. 41 § 1 kpa. J. S. stwierdził, że zasadą w postępowaniu administracyjnym jest doręczenia korespondencji na adres zamieszkania strony bądź na adres przez nią wskazany. Zatem doręczenie dokonane przez organ administracji w jego siedzibie, choć skuteczne, nie jest obowiązujące w toku postępowania administracyjnego właśnie ze względu na unormowanie art. 41 § 1 kpa. Osobom fizycznym pisma doręcza się bowiem w ich miejscu zamieszkania lub zakładzie pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że zasadnie odmówiono przyznania J. S. zasiłku rodzinnego na A. S. Zasiłek ten może być bowiem przyznany osobie studiującej nawet w trybie stacjonarnym, jednak tylko, gdy legitymuje się ona orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby A. S. była osobą niepełnosprawną. Dlatego, choć studiuje, zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku nie mogą być na nią przyznane. W ocenie Kolegium w świetle unormowania art. 42 § 2 kpa decyzja została J. S. doręczona prawidłowo. W aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru, z którego wynika, że osobiście odebrał decyzję w dniu 8 listopada 2012 r. Zgodnie zaś z art. 42 § 2 kpa. pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Nie ma zatem przeszkód, aby doręczenie nastąpiło w siedzibie organu administracji, zwłaszcza, że taki sposób doręczenia usprawnia przebieg postępowania administracyjnego. Następnie Kolegium omówiło w oparciu o art. 11 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich kompetencje Rzecznika dochodząc do wniosku, że zasadnie wskazał on odwołującemu się przysługujące mu w toku postępowania administracyjnego środki działania. Rzecznik nie jest bowiem organem administracji władnym do podejmowania czynności w toku postępowania administracyjnego, toczącego się przed organem pomocy społecznej. Natomiast wszelkie działania o charakterze interwencyjnym Rzecznik podejmuje po wyczerpaniu przez stronę zwykłych środków prawnych przysługujących jej w toku postępowania. Na zakończenie Kolegium stwierdziło, że J. S. nie wniósł odwołania bezpośrednio do Kolegium, tak jak został o tym pouczony w decyzji, zaś Rzecznik nie jest właściwy do rozpoznawania skarg na decyzje organów pomocy społecznej. J. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Kolegium. Zażądał w niej, aby skierowano pytanie do Trybunału Konstytucyjnego, czy przepisy w myśl których rodzicom nie przysługuje zasiłek rodzinny na dzieci studiujące na studiach stacjonarnych zgodne są z Konstytucją RP. Zażądał również, aby przyznano mu zasiłek rodzinny na córkę A. S. W jego ocenie zasiłek rodzinny na córkę przysługuje mu, gdyż Kolegium w decyzji z dnia [...] stwierdziło, że zasiłek rodzinny przysługuje do ukończenia przez dziecko 18 roku życia, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia. Córka A. w bieżącym roku kończy zaś 20 lat, zatem należy się jej zasiłek rodzinny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i podtrzymując swoje stanowisko w sprawie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie Ponadto Kolegium wyjaśniło, że uznało odwołanie za wniesione w terminie mimo tego, iż skarżący nie wniósł go do Kolegium za pośrednictwem organu I instancji, o czym był pouczony w decyzji organu I instancji, a przesłał je wyłącznie do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Z przedłożonych Sądowi wraz ze skargą akt administracyjnych organu I instancji oraz organu odwoławczego wynika, że organ odwoławczy rozpoznał odwołanie skarżącego od decyzji organu I instancji, mimo tego, że wniesione zostało ono po upływie terminu do jego wniesienia, a skarżący nie wnioskował o jego przywrócenie. Stosownie do unormowania art. 129 § 2 kpa odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia. Zgodnie z art. 46 § 1 kpa za dzień doręczenia decyzji uważany jest dzień, który adresat potwierdził własnoręcznym podpisem (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 934/09 – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru decyzji z dnia [...] widnieje data 8 listopada 2012 r. oraz czytelny podpis skarżącego (k. 18 akt administracyjnych organu I instancji). Mając to na uwadze oraz brzmienie art. 46 § 1 kpa stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie bieg terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji rozpoczynał bieg, zgodnie z art. 57 § 1 K.p.a., w dniu 9 listopada 2012 r., a stosownie do art. 129 § 2 K.p.a. upływał w dniu 23 listopada 2012 r. Odwołanie zostało zaś wniesione w dniu 8 kwietnia 2013 r. (k. 6 akt administracyjnych organu odwoławczego), a więc niemal 5 miesięcy po upływie terminu do jego wniesienia. Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie wniesione z uchybieniem terminu o przywrócenie którego skarżący nie wnosił, stosownie do unormowania art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. rażąco naruszył prawo (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 12 października 1998 r., sygn. akt OPS 11/98 – Lex nr 35138 i wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 r., sygn. akt I SA 330/99 – Lex nr 48749). Rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która zgodnie z art. 16 § 1 kpa korzysta z ochrony trwałości. Wskazane rażące naruszenia prawa, którym dotknięta jest wydana w niniejszej sprawie decyzja organu odwoławczego, skutkuje koniecznością usunięcia jej z obrotu prawnego. Przy czym dla oceny działania w niniejsze sprawie organu odwoławczego nie ma znaczenia, że skarżący uprzednio wniósł odwołanie do Rzecznika Praw Obywatelskich i Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Żaden z tych podmiotów nie jest bowiem organem właściwym do rozpoznania odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej wydanej w postępowaniu dotyczącym świadczeń z pomocy społecznej bądź prowadzenia postępowania administracyjnego w tego typu sprawach. Skarżący zaś został w decyzji organu I instancji prawidłowo pouczony o trybie i terminie wniesienia odwołania. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm.) należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji.