II SA/Lu 548/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. We wniosku z dnia 8 lutego 2013 r. T. S. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad babką A. S. Decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] – wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta B. - odmówiono przyznania T. S. wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji na wstępie wyjaśnił, że na mocy art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych i niektórych innych ustaw, w sprawach o świadczenia pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Uzasadniając swe rozstrzygnięcie organ I instancji odwołał się zatem do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed dnia 1 stycznia 2013 r., jak również do treści art. 128 i art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz wskazał, że A. S., babka wnioskodawcy, z tytułu opieki nad którą domaga się on przyznania wnioskowanego świadczenia, jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 7 lutego 2013 r., nr 10691/2012. Osoba ta nie pozostaje w związku małżeńskim (jest wdową). Z kolei wnioskodawca T. S. – jak wskazał organ – jest osobą zarejestrowaną jako bezrobotny bez prawa do zasiłku w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] od dnia 2 kwietnia 2009 r. Organ I instancji ustalił, że osobą zobowiązaną do alimentacji wobec A. S. w pierwszym stopniu jest jej żyjący syn, a ojciec wnioskodawcy, J. S.(drugi z jej synów Z. S. nie żyje). W dniu 25 lutego 2013 r. pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B. przeprowadził z J. S. wywiad, podczas którego ustalił, iż ww. prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 9,40 ha. Ojciec wnioskodawcy oświadczył, iż choruje "na nadciśnienie i kręgosłup", zaś leczy się sporadycznie. Nie przedłożył jednak żadnej dokumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia. Nadto J. S. stwierdził, że nie chce opiekować się matką, bo to syn chce brać pieniądze za opiekę. On zaś woli zajmować się gospodarstwem, a nawet wydzierżawić dodatkowo kilka hektarów pola, niż sprawować opiekę nad matką. Organ I instancji odmówił przyznania T. S. wnioskowanego świadczenia, albowiem uznał, że opiekę nad A. S. może i powinien sprawować jej syn J. S., który pomimo posiadanych problemów z kręgosłupem i nadciśnieniem, nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności. Ponadto organ stwierdził, że T. S. jest nadal zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracz w [...] i nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad babką. T. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym podniósł, że to on sprawuje opiekę nad babcią, przez co rozstrzygnięcie to jest dla niego krzywdzące. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Również Kolegium stwierdziło, że w świetle art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, zastosowanie w niniejszej sprawie znajduje przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie powyższej ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. Nadto organ odwoławczy, powołując się na treść art. 129 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w pełni zaaprobował stanowisko organu I instancji, iż obowiązek alimentacyjny wobec A. S. w pierwszej kolejności obciąża ojca odwołującego – J. S., który pomimo problemów z kręgosłupem i nadciśnieniem jest osobą sprawną i nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności, a więc ma możliwość sprawowania opieki nad matką. Organ odwoławczy przychylił się również do twierdzenia, iż odwołujący, który jest nadal zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako bezrobotny, nie zrezygnował z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad babką. W konsekwencji Kolegium uznało, że stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy wskazuje, iż T. S. wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. T. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na powyższą decyzję, którą uzasadnił tym, że jego ojciec J. S. jest chory na kręgosłup i ma duże nadciśnienie tętnicze, co zostało potwierdzone zaświadczeniem lekarskim. Kserokopię wspomnianego zaświadczenia z dnia 12 czerwca 2011 r. skarżący załączył do skargi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Poinformowany o tym wniosku skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wobec powyższego na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem żądania skarżącego było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką nad niepełnosprawną babką A. S. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej u.ś.r., przede wszystkim zaś art. 17 tej ustawy. Powołany przepis do dnia 31 grudnia 2012 r. stanowił w ust. 1, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ust. 1a tego unormowania wskazywał zaś wówczas, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 Wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) brzmienie powołanego wyżej art. 17 u.ś.r. uległo zmianie. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji – pomimo, że orzekały już w czasie obowiązywania art. 17 u.ś.r. w nowym brzmieniu, ukształtowanym powyższą ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. – zastosowały ten przepis w takim kształcie, w jakim obowiązywał on do dnia 31 grudnia 2012 r. Jako podstawę tak dokonanej subsumcji organy powołały przepis art. 13 przedmiotowej ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r., który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu powołanie się przez organy w niniejszej sprawie na poprzednie brzmienie art. 17 u.ś.r. (sprzed dnia 1 stycznia 2013 r.) było jednak wadliwe. Należy bowiem zauważyć, że skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 8 lutego 2013 r. i wniosek ten dotyczył sprawowania opieki nad osobą, której niepełnosprawność została stwierdzona orzeczeniem z dnia 7 lutego 2013 r. W tej sytuacji błędnym było przyjęcie, że przedmiotowy wniosek dotyczy ustalenia prawa do świadczenia za okres sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2013 r., co wypełniałoby dyspozycję jej art. 13. Zastosowanie tego przepisu na gruncie niniejszej sprawy było więc całkowicie bezpodstawne. Powyższe uchybienie, jakiego dopuściły się organy obu instancji, nie może jednak skutkować uwzględnieniem skargi, albowiem nie miało ono żadnego wpływu na wynik sprawy. Orzeczona odmowa przyznania T. S. wnioskowanego świadczenia znajduje bowiem uzasadnienie również na gruncie brzmienia art. 17 u.ś.r. obowiązującego w dacie orzekania przez organy. W ust. 1 przepis ten stanowił w tym czasie (jak i obecnie), że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei ust. 1a tego unormowania przybrał z dniem 1 stycznia 2013 r. brzmienie, z którego wynika, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.). Mając na uwadze powyższe unormowania należy stwierdzić, że babka skarżącego T. S. należy do kręgu osób, z tytułu opieki nad którymi osoby wymienione w pkt 1-4 art. 17 ust. 1 u.ś.r. mogą ubiegać się o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Legitymuje się ona bowiem orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] (k. 6 akt adm. I inst.). Nadto z akt sprawy wynika, że A. S. jest wdową i aktualnie ma jednago syna J. S., zaś jej drugi syn Z. S. nie żyje od dnia [...] marca 1968 r. W związku z powyższym należy stwierdzić, że w obecnym stanie prawnym - w świetle art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. - przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego, będącego wnukiem A. S. mogłoby nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że jej syn J. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tylko bowiem w takiej sytuacji doszłoby do nabycia przez skarżącego obowiązków alimentacyjnych wobec A. S. Tymczasem z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny i niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że J. S. orzeczenia takiego nie posiada. Przedłożone przez niego wraz ze skargą zaświadczenie lekarskie nie może orzeczenia takiego zastępować. W konsekwencji stwierdzić należy, że uznanie przez organy obu instancji, iż nie zachodzą podstawy do przyznania T. S. wnioskowanego świadczenia, albowiem obowiązek sprawowania opieki nad jego babką spoczywa w pierwszej kolejności na jego ojcu J. S. – pomimo błędnego powołania się przez te organy na nieaktualne już brzmienie art. 17 u.ś.r. – było w pełni zasadne. W tym miejscu wypada wskazać, że nawet gdyby wniosek skarżącego podlegał rozpatrzeniu – tak jak dokonały tego organy - w oparciu o przepis art. 17 u.ś.r. w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2013 r., jego uwzględnienie również byłoby nieuzasadnione. Przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia byłoby bowiem wówczas uzależnione od stwierdzenia, że J. S. – jako osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z A.S. - nie jest w stanie sprawować nad nią opieki. Wprawdzie przepisy u.ś.r. przed 1 stycznia 2013 r. nie wyjaśniały, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć, jednak oceny tej okoliczności należało w ówczesnym stanie prawnym dokonywać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Niewątpliwie bowiem przesłanka ta dotyczyła okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym, do których z całą pewności nie można było zaliczyć np. faktu pozostawania w zatrudnieniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 198/12, Lex nr 1214520). Zatem również fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego nie mógłby stanowić o braku możliwości wykonywania opieki przez J. S. nad matką. Z obowiązku alimentacyjnego wobec A. S. nie zwalniałoby go również przedłożone wraz ze skargą zaświadczenie lekarskie. Skoro bowiem opisane w nim dolegliwości nie uniemożliwiają J.S. wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, tym bardziej nie sposób przyjąć, by mogły one mu uniemożliwić opiekowanie się niepełnosprawną matka. Ponadto należy podkreślić, że obowiązek alimentacyjny J. S. wobec jego matki nie musiałby być przez niego wypełniany poprzez osobiste sprawowanie opieki, lecz czyniłoby mu zadość również np. opłacenie osoby trzeciej, która opiekę tę by zapewniała. Końcowo, ubocznie jedynie należy podnieść, że błędne, a co najmniej niezrozumiałe dla Sądu jest twierdzenie organów obu instancji, że skoro skarżący jest "nadal zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] Filia w [...]" to nie zrezygnował z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Fakt, że skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny na czas nieokreślony oraz, że rejestracja ta miała miejsce w 2009 r. i bezpośrednio przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący nie był nigdzie zatrudniony, w żaden sposób nie przesądza o tym, że konieczność sprawowania opieki nad babką nie stanowi przyczyny jego rezygnacji z zatrudnienia. Niemniej jednak powyższe twierdzenie organów obu instancji na gruncie przedmiotowej sprawy również postaje bez jakiegokolwiek wpływu na jej wynik. Z tych wszystkich względów Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.