II SA/Lu 55/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za korzystanie z urządzeń wodnych oddala skargę. Decyzją z dnia 16 listopada 2011 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpatrzeniu odwołania K. C. od decyzji Starosty [...] z dnia 14 lipca 2011 r., nr [...], ustalającej K. C. świadczenie pieniężne na rzecz Spółki Wodnej [...] za 2011 r. w kwocie 107 zł z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń eksploatowanych i konserwowanych przez Spółkę – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, iż wskazaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji, działając w oparciu o art. 171 ustawy z 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, ustalił dla K. C. wysokość świadczeń na rzecz Spółki Wodnej w [...] za rok 2011 z tytułu odnoszonych przez niego korzyści z urządzeń Spółki Wodnej [...] zlokalizowanych na gruntach rolnych w miejscowości [...], łącznie w kwocie 107 zł. Starosta podniósł, że na nieruchomościach tych, będących w posiadaniu K. C., występują urządzenia (rowy i dreny odwadniające) eksploatowane i konserwowane przez Spółkę Wodną [...]. Urządzenia te są sprawne technicznie i oddziaływują na grunty posiadacza, przez co odnosi on korzyści z ich istnienia. W tej sytuacji zasadnym było obciążenie K. C. świadczeniem na rzecz Spółki, która utrzymuje urządzenia melioracyjne we właściwym stanie. Łączna wysokość należnego świadczenia stanowi iloczyn ustalonych stawek obciążeniowych oraz powierzchni gruntów strony. Utrzymując w mocy decyzję Starosty Kolegium podzieliło stanowisko tego organu, iż K. C. jako osoba fizyczna niebędąca członkiem Spółki Wodnej [...], która odnosi korzyści z urządzeń Spółki obowiązany jest do ponoszenia świadczeń na rzecz spółki, w myśl art. 171 ust. 1 ustawy Prawo wodne. Wbrew twierdzeniom odwołującego się urządzenia melioracji wodnej znajdujące się na terenie objętym działalnością tejże Spółki są sprawne i podlegają systematycznej konserwacji. Urządzenia te stanowią jeden system i z uwagi na jego wielkość oraz posiadane środki finansowe nie jest możliwe konserwowanie całego systemu corocznie. Wystarczające jest, tak, jak to czyni Spółka, prowadzenie sukcesywnych konserwacji poszczególnych rowów. W 2010 r. Spółka Wodna [...] przeprowadziła w szczególności konserwację rowu nr [...] na długości 730 mb, rowu nr [...] na długości 350 mb, rowu nr [...] na długości 300 mb oraz rowu nr [...] na długości 660 mb. Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu okoliczności zalewania gruntów odwołującego w 2011 r. Kolegium podniosło, iż rok ten był wyjątkowy, jeżeli chodzi o ilość opadów, a wobec stanów przedpowodziowych i powodziowych, jakie nawiedziły między innymi tereny, na których położone są grunty odwołującego, żaden system melioracyjny, nawet najbardziej sprawny, nie byłby w stanie odprowadzić takiej ilości wody. Organ podniósł, iż wykreślenie K. C., na jego wniosek, z listy członków Spółki Wodnej uchwałą z dnia 2 września 2010 r. nie stało na przeszkodzie w obciążeniu takiej osoby kosztami utrzymania urządzeń odwadniających na podstawie art. 171 ustawy Prawo wodne, co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w prawomocnym wyroku z dnia 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11. Skargę do Sądu na powyższą decyzję złożył K. C., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący zarzucił, iż nie odniósł żadnych korzyści z urządzeń melioracyjnych znajdujących się na jego gruntach, gdyż są one niesprawne. Starosta nie wykazał, zgodnie z art. 178 Prawa wodnego, iż na jego działkach było "prawdziwe odwodnienie" oraz że nie miał strat w uprawach rolnych. W tej sytuacji obciążenie go przedmiotową opłatą stanowi próbę wyłudzenia pieniędzy noszącą znamiona przestępstwa i świadczy o zmowie korupcyjnej wśród pracowników organów administracji obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W myśl art. 164 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.; w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji), spółki wodne, z zastrzeżeniem ust. 2, oraz związki wałowe są formami organizacyjnymi, które nie działają w celu osiągnięcia zysku, zrzeszają osoby fizyczne lub prawne i mają na celu zaspokojenie wskazanych ustawą potrzeb w dziedzinie gospodarowania wodami. Potrzeby te to w szczególności: zapewnienie wody dla ludności, ochrona wód przed zanieczyszczeniem, ochrona przed powodzią, melioracja wodna, prowadzenie racjonalnej gospodarki na terenach zmeliorowanych, wykorzystywanie wody do celów przeciwpożarowych i utrzymywanie wód. Nie ulega przy tym wątpliwości, że prowadzona we wskazanym zakresie działalność wymaga posiadania środków finansowych, które w wypadku spółki wodnej pochodzą (pomijając dopuszczalną działalność gospodarczą spółki wodnej) nie tylko z kwot składek członkowskich osób należących do spółki, lecz również ze świadczeń pochodzących od osób niebędących jej członkami. W świetle art. 170 ust. 1 i 2 ustawy Prawo wodne członek spółki wodnej jest obowiązany do wnoszenia składek i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki. Wysokość składek i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki, w związku z działalnością spółki. Jeżeli uchwalone przez spółkę wodną zajmującą się utrzymaniem urządzeń melioracji wodnych szczegółowych składki i inne świadczenia nie wystarczają na wykonanie przewidzianych na dany rok zadań statutowych, starosta może wystąpić do organów spółki o podwyższenie wysokości tych składek i innych świadczeń; jeżeli spółka wodna zajmująca się utrzymaniem urządzeń wykonanych przy udziale środków publicznych, mimo wystąpienia starosty, nie podjęła odpowiedniej uchwały, starosta może, w drodze decyzji, podwyższyć wysokość tych składek i innych świadczeń (ust. 3). Zgodnie z art. 171 ust. 1 i 2 powołanej ustawy w przypadku, gdy osoby fizyczne lub osoby prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka została utworzona, obowiązane są do ponoszenia świadczeń na rzecz spółki. Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa wyżej, ustala, w drodze decyzji, starosta. Z powołanych przepisów wynika, że ustawodawca wyposażył spółki wodne w prawo obciążania kosztami działalności spółki nie tylko jej członków, lecz również inne osoby, przy zachowaniu innych ustawowych przesłanek. W stosunku do osób niebędących członkami spółki przesłanka tą jest "odnoszenie korzyści z urządzeń spółki". Wykazanie, że podmioty niebędące członkami spółki wodnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki, która na podstawie art. 77 ust. 1 Prawa wodnego obowiązana jest do utrzymywania urządzeń melioracji wodnych objętych jej działalnością, obliguje właściwego starostę do obciążenia tego podmiotu świadczeniem na rzecz spółki wodnej. Przesłankami zastosowania normy prawnej zawartej w art. 171 ust. 1 Prawa wodnego jest zachowanie osoby trzeciej - osoby fizycznej lub osoby prawnej – niebędącej członkiem spółki wodnej lub zachowanie jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej; urządzenie należące do spółki wodnej, z którego korzysta osoba trzecia lub zanieczyszczenie wody, o której stan dba spółka, spowodowane przez osobę trzecią oraz osiągnięcie przez tę osobę korzyści z powyższych działań. Wobec braku w prawie wodnym definicji pojęcia korzyści uzyskanych w powyżej opisany sposób – bezpodstawnie, dokonując interpretacji tego pojęcia należy odnieść się do instytucji prawa cywilnego, jaką jest bezpodstawne wzbogacenie (por. J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2010, s. 421; przywołany w odpowiedzi na skargę wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2007 r., II SA/Po 498/07, niepubl.). Zgodnie z art. 405 kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Przepis ten wyznacza trzy podstawowe przesłanki do powstania roszczenia o zwrot wzbogacenia, a mianowicie wymaga się, aby: 1) doszło do wzbogacenia majątku jednej osoby, uzyskanego kosztem majątku innej osoby, 2) wzbogacenie i zubożenie pozostawały ze sobą w związku w tym rozumieniu, że wzbogacenie jest wynikiem zubożenia, a zatem by miały wspólne źródło oraz 3) aby wzbogacenie nastąpiło bez podstawy prawnej. Dla roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia nie jest wymagane, aby nastąpiło przejście korzyści z majątku zubożonego do majątku wzbogaconego, rozumianego w ten sposób, że pewna korzyść "ubywa" z jednego majątku i "przybywa" w drugim, bowiem zubożenie może być związane także z tym, iż majątek nie uległ powiększeniu, a wzbogacenie na tym, iż doszło do zaoszczędzenia na koniecznych wydatkach. Z pewnością zawsze musi to przybrać postać określonego "zysku" dla wzbogaconego, który da się obliczyć w pieniądzach (W. Dubis [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2011, s. 674). Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli z jego dobrą lub zła wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody (wyrok SN z dnia 6 grudnia 2005 r., I CK 220/05, niepubl.). Wskazany wyżej przepis art. 405 kodeksu cywilnego wskazuje, iż bezpodstawne wzbogacenie uzasadnia zwrot korzyści w naturze, a w przypadku, gdy taki zwrot jest niemożliwy ze względu na przedmiot wzbogacenia, obowiązek zwrotu korzyści polega na zwrocie wartości tej korzyści. Bezpodstawne wzbogacenie w przypadku określonym w art. 171 ust. 1 ustawy Prawo wodne występuje po stronie osoby trzeciej, która odnosi korzyści z usług spółki wodnej utworzonej dla ochrony wód. Odnoszenie korzyści z pominięciem ciężarów związanych z ich osiągnięciem ma zatem swoje źródło w działalności spółki wodnej (por. powołany wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2007 r., II SA/Po 498/07). Organy administracji prawidłowo ustaliły, iż skarżący zobowiązany jest do uiszczenia na rzecz Spółki Wodnej [...] świadczenia pieniężnego za 2011 r. w kwocie 107 zł z tytułu odnoszenia korzyści z urządzeń eksploatowanych i konserwowanych przez Spółkę. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że przez grunty skarżącego położone w [...] o łącznej powierzchni 6,07 ha, przebiegają rowy o numerach: [...], przez grunty położone w [...] o powierzchni 0,93 ha przebiegają rowy o numerach: [...], a przez grunty położone w [...] o powierzchni 0,36 ha przebiega rów o numerze [...]. Niezasadne są zarzuty skarżącego, iż brak było podstaw prawnych do ustalania wysokości przedmiotowego świadczenia pieniężnego, gdyż urządzenia melioracyjne znajdujące się na jego gruntach nie spełnią swojej funkcji. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11, zgodnie z którym samo wyposażenie nieruchomości skarżącego w urządzenia odwadniające rodzi domniemanie korzystania nieruchomości z tych urządzeń, a tym samym osiągania korzyści. Nie podlegają bowiem odwadnianiu tereny tego nie wymagające. Domniemanie takie oczywiście jest obalane, wymaga jednak przedstawienia odpowiednich dowodów, których skarżący w niniejszej sprawie nie złożył ani nie wskazał. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że urządzenia melioracyjne znajdujące się na działkach skarżącego są sprawne technicznie, a tym samym pełnią swą funkcję. Subiektywne przeświadczenie skarżącego oceny tej nie może podważać. Na stan techniczny urządzeń odwadniających wskazują przede wszystkim protokoły robót wykonanych przy tych urządzeniach. Nie można zatem przyjąć na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, jak tego domaga się skarżący, że nie odnosi on korzyści z istniejących urządzeń melioracyjnych Spółki. W ocenie Sądu organy administracji orzekające w sprawie prawidłowo ustaliły proporcje pomiędzy powierzchnią gruntu odwadnianego przez prawidłowo działające urządzenia melioracyjne w stosunku do całkowitej powierzchni gruntu należącego do podmiotu odnoszącego korzyści z istnienia urządzeń Spółki, przyjmując w tym zakresie jedynie powierzchnię faktycznie odwodnioną rowami i drenami, a nie całą powierzchnię działek. Łączna powierzchnia gruntów skarżącego odwodniona rowami i drenami w miejscowościach [...] i [...] wynosi 2,61 ha, zaś powierzchnia gruntów odwodniona rowami w miejscowości [...] wynosi 0,20 ha. Zgodnie z uchwałą Walnego Zgromadzenia Delegatów Spółki Wodnej [...] z dnia 2 lutego 2011 r. ustalona na 2011 r. stawka obciążeniowa z 1 ha gruntów odwodnionych w miejscowościach [...] i [...] wynosi 38,30 zł, zaś w miejscowości [...] wynosi 33,70 zł. Łączna wysokość opłaty za 2011 rok prawidłowo została obliczona na kwotę 107,00 zł [(2,61 ha x 38,30 zł) + (0,20 ha x 33,70 zł)]. Organy administracji obu instancji wyjaśniły zatem należycie wszystkie istotne okoliczności zgodnie z wymogami określonymi w art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W świetle tych przepisów w toku postępowania organy administracji podejmują bowiem wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., Poz. 270), skargę oddalił.