II SA/Lu 566/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Kierownik Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie nakazał E. K. zwrot wypłaconych Z. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 października 2010r. do dnia 30 września 2011r. na rzecz dzieci M. K. i M. K. w kwocie 4 137,62 złotych wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. W jej motywach podano, że decyzją z dnia [...] przyznano Z. K., przedstawicielce osób uprawnionych do alimentów, świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie po 400 złotych na każde z nich. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 7 września o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jednolity Dz. U z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zmianami ) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości wypłaconych świadczeń osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Decyzję o zwrocie wydaje się po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia alimentacyjnego. Ponieważ należne kwoty z tego tytułu zostały wypłacone, należało nakazać ich zwrot. Organ zaznaczył, że kwota orzeczona do zwrotu uwzględnia wpłatę dłużnika w kwocie 834,75 złotych, z której 662, 28 złotych przeznaczono na spłatę należności, natomiast 172, 37 złotych na spłatę odsetek. Po rozpoznaniu odwołania E. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...], która została sprostowana postanowieniem z dnia [...], uchyliło decyzję i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zdaniem Kolegium w sprawie nie ustalono miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że nie mieszka on przy ulicy K. 20 w L., do korespondencji podaje skrytkę pocztową, ulicę K. 20 lub K. K. 15, gdzie mieszka po śmierci ojca. Kolegium wskazało, że powyższa okoliczność powinna być także przesłanką do ustalenie jego stanu majątkowego w związku z otrzymanym spadkiem, ponieważ może ubiegać się o umorzenie całości lub części należności, odroczenie terminu płatności lub o rozłożenie jej na raty. W ocenie Kolegium nie wskazano ponadto precyzyjnych wyliczeń kwoty orzeczonej do zwrotu, skoro po odliczeniu kwoty wpłaconej daje to sumę niższą, niż podana w decyzji. Nie wynika z niej ponadto, jaką kwotę dłużnik ma spłacić, mianowicie czy 4 137, 62 złotych wraz z ustawowymi odsetkami, czy też powyższa kwota zawiera należność główną i ustawowe odsetki. W konkluzji Kolegium nakazało wyjaśnić powyższe rozbieżności, określić miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, a ponadto w odrębnym postępowaniu rozpatrzeć wniosek o umorzenie orzeczonej należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. K. domagał się umorzenia należności wynikających z decyzji Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Wyjaśnił, że dotychczas nie zakończyły się sprawy o podział majątku i ponowne podłączenie wody, energii elektrycznej i gazu. Wyjaśnił, że obecnie mieszka w K. K. 15, na posesji siostry. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Przede wszystkim podkreślić należy, że stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ) sądy sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która zgodnie z 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) dokonywana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny dokonując kontroli kwestii związanych z procesem stosowania prawa w postępowaniu administracyjnym, bada, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. W żadnym jednak razie nie ma możliwości podejmowania rozstrzygnięć merytorycznych, czy działań należących do kompetencji organu, którego akt administracyjny jest przedmiotem sądowej kontroli. Stąd też wyrażone w skardze żądanie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że kwestia umorzenia należności wynikającej z zaskarżonej decyzji w ogóle nie była przedmiotem rozstrzygania przez właściwy organ. Sąd zaś orzeka jedynie w granicach sprawy, której ramy wyznacza jej przedmiotowa i podmiotowa tożsamość. Skarga jest jednak uzasadniona z innych powodów, które sąd, nie będąc z mocy art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi związany jej zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, zobowiązany jest uwzględnić z urzędu. Przypomnieć trzeba, że zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie wielokrotnie wyrażano pogląd, zgodnie z którym wniesienie odwołania przenosi na organ drugiej instancji kompetencję do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej. Stąd też organ drugiej instancji nie może ograniczać się jedynie do kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zasadą jest, że organ odwoławczy rozpoznaje sprawę w całym jej zakresie, co następuje, stosownie do treści art. 138 § 1 kpa, poprzez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego, polegającego na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub części i w tym zakresie wydaniu orzeczenia co do istoty sprawy bądź uchyleniu tej decyzji i umorzeniu postępowania pierwszej instancji, bądź też umorzeniu postępowania odwoławczego. Wyrażone w art. 138 § 2 kpa uprawnienie organu odwoławczego do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w powyższym kontekście musi być traktowane jest istotny wyjątek. Konsekwencją powyższego założenia jest jednak konieczność ścisłej interpretacji przesłanek umożliwiających jego zastosowanie, co oznacza, że decyzja kasacyjna wydana w trybie art. 138 § 2 kpa nie może być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały w nim określone ( Wyrok NSA z dnia 13 listopada 2008r. I OSK 1484/07,, wyrok NSA z dnia 20 listopada 2000r. II SA 2722/99 LEX Nr 53452 ). Biorąc powyższe pod uwagę, nie sposób podzielić zapatrywania organu, aby opisane w decyzji okoliczności stanowiły wystarczające przesłanki do zastosowania wspomnianego przepisu, którego podstawą jest przekonanie, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Z treści tego przepisu sądzić należy, że chodzi tu o taki stopień naruszenie przepisów postępowania, który powoduje niewyjaśnienie sprawy w całości, a tym samym wykluczona jest możliwość zastosowania art. 136 kpa, w granicach którego organ odwoławczy może przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające. Za tego rodzaju naruszenie nie można uznać zastrzeżeń co do miejsca zamieszkiwania skarżącego, które można było łatwo ustalić na podstawie lektury akt sprawy, tym bardziej, że nie ma ono żadnych podstaw. Z akt jasno przecież wynika, że skarżący wskazywał adres zamieszkiwania ulicę K. 20, natomiast przesyłki były przekazywane na wskazany przez niego adres skrytki pocztowej i tam były odbierane. Taki sposób korespondencji nigdy nie był też kwestionowany przez skarżącego w toku postępowania przed organem I instancji. Nie można natomiast oczekiwać, że wobec tak oczywistych danych organ ma dodatkowo poszukiwać miejsca zamieszkiwania dłużnika alimentacyjnego. Co więcej, to właśnie Kolegium nie przestrzegało wskazanego w odwołaniu adresu do korespondencji, wysyłając decyzję na adres K. 20 i jednocześnie zarzucając organowi I instancji nieustalenie miejsca zamieszkania skarżącego. Nie można także zgodzić się z Kolegium, że podstawą uchylenia decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania było niedokładne ustalenie kwoty, jaką był zobowiązany zwrócić skarżący. Wobec wynikającej z decyzji informacji o wysokości i harmonogramie wypłaconej należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz wpłaconej kwocie alimentów, organ mógł samodzielnie określić zarówno należność główną, jak i należne odsetki lub zlecić ich obliczenie w trybie art. 136 kpa organowi I instancji. Chodzi tu bowiem jedynie o techniczną czynność, nie wymagającą, wbrew przekonaniu organu, żadnych dodatkowych wyjaśnień, których zaniechanie uniemożliwiłoby rozpoznanie sprawy. Nie do końca zrozumiałe jest zatem upatrywanie podstaw do uchylenia decyzji z tego tylko powodu, że wynik dokonanych samodzielnie obliczeń różni się od podanych w decyzji. Za nieporozumienie uznać natomiast trzeba powoływanie się przez Kolegium na potrzebę ustalenia sytuacji majątkowej skarżącego. Sam organ nie ma przecież żadnych wątpliwości, że okoliczność ta nie ma znaczenia przy orzekaniu o zwrocie należności w trybie art. 27 wspomnianej ustawy z dnia 7 września o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jest natomiast istotna w postępowaniu dotyczącym jej umorzenia, odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty. Co więcej sprawę umorzenia nakazuje rozpatrzeć organowi I instancji w odrębnym postępowaniu. Poszukiwanie związku pomiędzy miejscem zamieszkiwania skarżącego, a ustaleniem jego stanu majątkowego nie może być zatem, w świetle rozpoznawanej sprawy, przesłanką decyzji kasacyjnej, opartej na treści art.138 § 2 kpa. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ) należało uchylić zaskarżoną decyzję.