II SA/Lu 569/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom, Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Samcik po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] I. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną do sądu decyzją z [...] kwietnia 2018 r., po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej jako: skarżąca), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy A. z [...] lutego 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup opału. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca mieszka sama i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jej trudna sytuacja spowodowana jest przewlekłą chorobą. Źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne oraz dochód z gospodarstwa rolnego. Łącznie stały miesięczny dochód przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. W ocenie organu, wydatki na spłatę kredytu nie mogą być odliczone od dochodu, ponadto ich spłata mieści w możliwościach finansowych wnioskodawczyni. W tej sytuacji organ uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego. W odwołaniu od decyzji skarżąca podniosła, że nie ma żadnych dochodów z gospodarstwa, nie ma żadnych maszyn rolniczych, a gospodarstwo oddała w dzierżawę. Kredyt w banku zaciągnęła na pokrycie bieżących kosztów utrzymania i zakup leków. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, decyzją z [...] kwietnia 2018 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powołując się na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508, ze zm.) Kolegium wywiodło, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Na dochód skarżącej składają się: świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł netto i dochody z gospodarstwa rolnego o pow. 2,20 ha przeliczeniowego tj. [...] zł (2,20 ha przelicz. x [...] zł/ha przelicz.) miesięcznie. Łącznie miesięczny dochód skarżącej wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe. Niespełnienie kryterium dochodowego powoduje brak możliwości przyznania wnioskodawczyni zasiłku celowego. Kolegium wyjaśniło, że zawarta w art. 8 ust. 9 u.p.s. regulacja dotycząca sposobu obliczania dochodu gospodarstwa rolnego ma charakter bezwzględnie wiążący. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w innej wysokości niż określona w ustawie, nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawie nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego, ze względu na brak przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 41 u.p.s. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że sytuacja bytowa i zdrowotna skarżącej nie zmienia się od pewnego czasu. Jest ona osobą długotrwale chorą i niepełnosprawną. Nie nastąpiło żadne szczególne nadzwyczajne wydarzenie, które pogorszyłoby jej dotychczasową sytuację. Okoliczności, na które powołuje się odwołująca nie noszą zatem znamion nagłości, niecodzienności, czy nadzwyczajności, wymaganej dla przyznania zasiłku określonego w art. 41 pkt 1 u.p.s. Brak było zatem podstaw do przyznania odwołującej się zasiłku celowego specjalnego na zakup opału. Konieczność zakupu opału na zimę nie ma charakteru zdarzenia nagłego, będącego efektem wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności i jako takie nie może stanowić przesłanki do przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego. Wydatki na ten cel można wcześniej zaplanować. Również w przypadku długotrwałej choroby wydatki na leki są stałe i należy je przewidzieć w swoich wydatkach. Tym bardziej, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe ponad trzykrotnie. Skarżąca ma więc możliwość zaspokojenia zgłoszonych potrzeb we własnym zakresie. W skardze do sądu administracyjnego M. K. podniosła, że wnioskowała o przyznanie jedynie niewielkiej kwoty wsparcia, a decyzja Kolegium ma charakter arbitralny. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku w wysokości [...] zł na zakup opału został rozpatrzony w kontekście dwóch rodzajów świadczeń przewidzianych ustawą: zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Dla porządku należy przypomnieć, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.). Co kluczowe w rozpoznawanej sprawie, przyznanie zasiłku celowego jest uzależnione od zasadniczej przesłanki kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Okolicznością niesporną jest, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, zatem kryterium dochodowe wynosiło 634 zł (zob. § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2015 r., poz. 1058; obowiązującego zarówno w dacie składania wniosku, jak i wydawania zaskarżonej decyzji). Niesporna jest również wysokość dochodu skarżącej w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł netto (zob. zaświadczenie z ZUS, k. 14 akt adm.). Z argumentacji podniesionej w odwołaniu wynika, że skarżąca kwestionuje uwzględnienie dochodu z gospodarstwa rolnego, podnosząc, że choć jest właścicielem gruntów rolnych, w rzeczywistości nie uzyskuje z tego tytułu żadnego dochodu, nie uprawia ziemi, nie ma maszyn rolniczych, a gospodarstwo oddała w dzierżawę. W ocenie Sądu Kolegium w pełni prawidłowo odrzuciło tą argumentację. Sposób ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego jest określony przepisami ustawy, która nie przewiduje żadnych odstępstw od tego sposobu. Zgodnie z art. 8 ust. 8 wysokość dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w przypadku prowadzenia działalności na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego zawierającego informację o formie opodatkowania oraz na podstawie dowodu opłacenia składek w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Wysokość dochodu z hektara przeliczeniowego została przez ustawodawcę określona w sposób ryczałtowy, aktualnie wynosi 288 zł (§ 1 ust. 3 przytaczanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z 29 lipca 2015 r.). Nie ma żadnych podstaw prawnych do ustalenia dochodu uzyskiwanego przez właściciela gospodarstwa w inny sposób niż określony w ustawie. Jak wskazuje się w utrwalonym już orzecznictwie na tle powoływanych przepisów, każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. Chodzi tu zatem o sytuację, w której strona faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne lub gdy nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, choć ma faktyczną możliwość jego prowadzenia i uzyskiwania z niego środków utrzymania, bądź w inny sposób uzyskiwania z niego dochodów. Art. 8 ust. 9 u.p.s. zakłada swego rodzaju fikcję prawną, tzn. nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego. Przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest zatem okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. przykładowo: wyroki NSA z 19 października 2017 r., I OSK 359/17, I OSK 360/17, I OSK 1123/17, I OSK 697/17). W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że skarżąca posiada grunty rolne o łącznej powierzchni 2,20 ha przeliczeniowego, zatem organ prawidłowo uwzględnił do dochodu skarżącej kwotę [...]zł miesięcznie, jako ustawowo określony ryczałt wyznaczający poziom dochodu z gospodarstwa rolnego tej wielkości. Z przytoczonego orzecznictwa wynika jednoznacznie, że powoływane przez skarżącą okoliczności – brak uprawy gruntów, oddanie ich w dzierżawę, nie mogą być brane pod uwagę w świetle jasnej treści art. 8 ust. 8 i 9 u.p.s. Na marginesie można jedynie zauważyć, że jeśli prawdziwe jest twierdzenie skarżącej, że oddała grunty w dzierżawę, to powinna z tego tytułu uzyskiwać dochód. Ponadto, jeśli skarżąca nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego, powinna być może rozważyć jego sprzedaż, co pozwoliłoby na uzyskanie dodatkowych środków na zaspokojenie potrzeb bytowych. W sytuacji, gdy dochód skarżącej przekroczył kwotę określoną w kryterium dochodowym, decyzja w przedmiocie zasiłku celowego mogła być wyłącznie odmowna. Z kolei w odniesieniu do specjalnego zasiłku celowego należy przypomnieć, że jest to świadczenie bezzwrotne, które może być przyznane właśnie w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, przy czym jego wysokość nie może przekroczyć odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny (art. 41 pkt 1 u.p.s.). Decyzja o przyznaniu tego świadczenia również oparta jest na uznaniu administracyjnym, tym niemniej jednak luz decyzyjny organu ma w tym przypadku szczególnie szeroki charakter. Organ nie tylko orzeka w warunkach uznania administracyjnego, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot modalny: "organ może", ale dodatkowo przesłanki przyznania świadczenia ustawodawca określił z użyciem pojęcia niedookreślonego: "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Przy takim spiętrzeniu luzów decyzyjnych, zakwestionowanie zgodności z prawem decyzji odmawiającej przyznania zasiłku celowego wymaga stwierdzenia istotnych błędów po stronie organu, sprawiających, że organ wykroczył poza granice przyznanego mu luzu decyzyjnego, a decyzja ma w istocie charakter arbitralny. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca. Z wywodów Kolegium wynika jednoznacznie, że organ odniósł się do konkretnych okoliczności sprawy, w pełni uwzględniając sytuację rodzinną, majątkową, finansową i zdrowotną skarżącej. Trafnie Kolegium podkreśliło wyjątkowy charakter świadczenia. W ocenie Sądu nie można zakwestionować prawidłowości żadnego z argumentów Kolegium, które wyjaśniło, dlaczego w rozpoznawanej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek: w rozsądnej perspektywie czasowej nie wystąpiło żadne nadzwyczajne zdarzenie, które pogorszyłoby sytuację bytową i zdrowotną skarżącej; potrzeba (zakup opału) również nie ma charakteru nadzwyczajnego, jest przewidywalna, wydatki na ten cel trzeba i można zaplanować; dochód skarżącej stanowi trzykrotność prawnie określonego kryterium dochodowego. Sąd nie znajduje podstaw, aby uznać te argumenty za ogólne i arbitralne, nie ma zatem podstaw by kwestionować legalność zaskarżonej decyzji również w tym aspekcie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Sąd oddalił skargę. O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).