II SA/Lu 573/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 8 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na decyzję L W I N B w L. z dnia [..] Nr [..] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego zamiennego i udzielenia pozwolenia na wznowienie robót budowlanych - w zakresie wniosku T. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego p o s t a n a w i a I. przyznać T. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od wpisu sądowego od wniesionej skargi; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. T. K. złożyła na urzędowym formularzu symbol "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego oraz ustanowienie adwokata. W przedmiotowym wniosku skarżąca podała, że ma 67 lat i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w kwocie 2.477,36 zł brutto. Należy do niej dom z 1925 r., mieszkanie o powierzchni 30,9 m2 oraz nieruchomość gruntowa o powierzchni 0,48 ha. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani wartościowych przedmiotów. Posiada natomiast zobowiązania pieniężne w postaci zaciągniętych kredytów. Do kosztów utrzymania koniecznego strona zaliczyła wydatki na leki – 100 zł miesięcznie, na gaz – 50 zł miesięcznie, telefon komórkowy – 20 – 30 zł miesięcznie oraz opłaty związane z utrzymaniem domu i mieszkania. Do druku PPF skarżąca dołączyła m.in. wyciąg z rachunku bankowego za okres od dnia 20 lutego 2014 r. do dnia 22 lipca 2014 r., oraz wydruk potwierdzenia przelewu, z których wynika, że tytułem emerytury skarżąca otrzymuje na konto kwotę 2.477,36 zł. Dodatkowo skarżąca przedłożyła potwierdzenie stanu zadłużenia tytułem kredytu zaciągniętego w kwocie 20.100,00 zł, z którego wynika, że zadłużenie to na dzień 22 lipca 2014 r. wynosiło 11.819,84 zł. Z kolei ze złożonego zawiadomienia o wysokości rat drugiego kredytu skarżącej wynika, iż posiada ona również zadłużenie w wysokości 17.521,64 zł (wartość zadłużenia na dzień 2 czerwca 2014 r.), tytułem którego spłaca raty w wysokości 176,95 zł miesięcznie. Do wniosku strona załączyła także książeczkę opłat za używanie lokalu, z której wynika, że tytułem czynszu za lokal uiszcza miesięcznie 224,55 zł, fakturę za energię elektryczną za okres od dnia 22 kwietnia 2014 r. do dnia 22 czerwca 2014 r., z której wynika, że za okres dwóch miesięcy skarżąca za energię elektryczną zużytą w mieszkaniu zapłaciła kwotę 182,59 zł (91,20 zł miesięcznie), fakturę VAT za telefon, z której wynika, że za telefon w miesiącu lipcu 2014 r. skarżąca zapłacić musiała 34,37 zł oraz fakturę za energię elektryczną zużytą w domu za okres od dnia 28 maja 2014 r. do dnia 28 lipca 2014 r., z której wynika, za dwa miesiące skarżąca zapłacić musiała kwotę 50,90 zł (25,45 zł miesięcznie). Ponadto skarżąca dołączyła polisę ubezpieczenia domu, z której wynika, iż znajduje się on w dobrym stanie (żaden z elementów domu i jego instalacji nie wymaga konserwacji lub wymiany). Z dołączonych wyliczeń skarżącej z dnia 23 lipca 2014 r. wynika, że w miesiącu czerwcu 2014 r. na leki wydala kwotę 395,27 zł, w miesiącu maju 2014 r. kwotę 435,59 zł, w miesiącu styczniu 2014 r. – 518,34 zł, w miesiącu lutym 2014 r. – 38,65 zł zaś w miesiącu marcu 2014 r. – 337,08 zł. Łącznie w okresie pięciu miesięcy 1.724,00 zł – średnio 344,98 zł miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca w piśmie z dnia 31 sierpnia 2014 r. sprecyzowała zakres swojego wniosku wskazując, że wnosi o zwolnienie w całości od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 5 września 2014 r. starszy referendarz sądowy przyznał T. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od wpisu sądowego, odmówił zaś przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu referendarz wyjaśnił, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowym, możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowymi. W ocenie referendarza, żadna z tych sytuacji nie ma miejsca w niniejszej sprawie. Skarżąca posiada bowiem dwie nieruchomości budowlane (dom i mieszkanie) oraz nieruchomość gruntową, jak również stałe dochody w wysokości 2.477,36 zł netto, pokrywające jej koszty utrzymania koniecznego, przy czym jej średnie miesięczne wydatki nieobejmujące wydatków na wyżywienie, zakup środków czystości i higieny osobistej oraz odzieży, wynoszą – jak ustalił referendarz – 897,50 zł. Pozostająca do dyspozycji skarżącej kwota w wysokości 1.579,86 zł netto, w ocenie referendarza, nie daje jej możliwości, bez narażenia na uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego, uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Jednocześnie referendarz uznał jednak, że dysponując tą kwotą skarżąca może bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego ponieść pozostałe koszty sądowe, które prócz wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej wynoszącego 250 zł każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, oraz koszt ustanowienia radcy prawnego z wyboru. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym zakwestionowała ustaloną przez referendarza wysokość jej miesięcznych wydatków. Podniosła, że referendarz pominął w tym zakresie fakt, iż poza jednym kredytem bankowym, spłaca ona także drugi kredyt, którego miesięczna rata wynosi 492,25 zł. Skarżąca przedstawiła ponadto własne obliczenia jej miesięcznych kosztów utrzymania, z których wynika, iż wynoszą one 1.726,13 zł, przy czym skarżąca w ramach tych kosztów uwzględniała raty zaciągniętych kredytów bankowych wynoszące odpowiednio 176,95 zł oraz 492,25 zł (łącznie 669,20 zł). Po odliczeniu tej kwoty od jej emerytury miesięcznie pozostaje jej zatem do dyspozycji kwota 751,23 zł. Skarżąca ponosi jednak również inne, standardowe wydatki, takie jak koszty zakupu wyżywienia, odzieży, środków czystości i higieny osobistej, a także koszty dojazdów do lekarzy i dojazdów na działkę. Skarżąca zaznaczyła, że stanowiący jej własność dom drewniany – pomimo, iż nie zostało to uwzględnione w przedłożonej przez nią polisie ubezpieczeniowej – wymaga pilnego remontu (odmalowania). Drobnych remontów wymaga też jej mieszkanie. Strona podkreśliła, że jej stan majątkowy nie przynosi żadnych dodatkowych dochodów, a stan jej zdrowia uniemożliwia jakiekolwiek zarobkowanie. W oparciu o powyższe skarżąca podtrzymała swój wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), od postanowienia referendarza sądowego co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Stosownie zaś do art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpoznając wniosek skarżącej na skutek złożonego przez nią sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 września 2014 r. należy na wstępie podkreślić, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (por. H. Knysiak-Molczyk: Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, ze nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W niniejszym postępowaniu przedmiotem żądania skarżącej było zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, co w świetle art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie Sądu przedmiotowy wniosek jedynie częściowo zasługuje na uwzględnienie. Analiza sytuacji materialnej T. K. nie daje bowiem podstaw do przyjęcia, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym nie jest możliwe już choćby z tego względu, że posiada ona stałe źródło utrzymania w postaci emerytury w wysokości 2.477,36 zł netto. Skarżąca posiada ponadto majątek w postaci domu drewnianego, mieszkania o powierzchni 30,9 m2 oraz nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,48 ha. Zgodnie zaś z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w zakresie całkowitym. Właściciel nieruchomości dysponuje bowiem majątkiem, w wyniku obciążenia którego może pozyskać środki potrzebne do pokrycia kosztów sądowych. (por. postanowienia NSA: z dnia 14 lipca 2006 r., sygn. akt II OZ 726/06 oraz z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1132/13 – publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) Sąd uznał natomiast za zasadne przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Należy bowiem mieć na uwadze, że pomimo, iż skarżąca otrzymuje stałe dochody w wysokości 2.477,36 zł netto, jej koszty utrzymania koniecznego wynoszą – zgodnie z oświadczeniem zawartym w sprzeciwie, nie uwzględniając przy tym rat spłacanych przez skarżącą kredytów gotówkowych – 1.056,93 zł. Oznacza to, że po odliczeniu tych kosztów skarżącej do dyspozycji miesięcznie pozostaje kwota 1420,43, z której dodatkowo ponosi ona inne standardowe wydatki, takie jako zakup wyżywienia, środków czystości i higieny osobistej oraz odzieży. Niewątpliwie zatem uiszczenie tytułem wpisu jednorazowej opłaty w wysokości 500 zł mogłoby narazić skarżąca na uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego. Takiego zagrożenia – zdaniem Sądu - nie stwarza natomiast potencjalne poniesienie przez skarżącą innych kosztów niniejszego postępowania, które każdorazowo (poza ewentualnym wpisem od skargi kasacyjnej, który wyniósłby 250 zł) nie przekroczą 100 zł. Należy przy tym podkreślić, iż nie przemawia za udzieleniem skarżącej prawa pomocy w szerszym zakresie okoliczność, iż poza uwzględnionymi powyżej wydatkami, spłaca ona dwa zaciągnięte kredyty gotówkowe, których miesięczne raty łącznie wynoszą 669,20 zł. Spłata kredytów nie może być bowiem okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując decyzję o ich zaciągnięciu strona musi wszak liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może natomiast mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14, publ. CBOSA). Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak sentencji postanowienia.