II SA/Lu 577/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz-sprawozdawca, Asesor WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant referent: Joanna Janiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2005 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr rep.[...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję, która nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]. nr [...] II SA/Lu 577/05 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia maja 2005r. utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta w dacie [...] lutego 2005r. o skróceniu M. P. do dnia [...] października 2004r. okresu przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego decyzją z dnia [...] czerwca 2004r. oraz obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tego tytułu za okres od dnia [...] października 2004r. W uzasadnieniu powziętego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na bezsporne ustalenie, że od dnia [...] października 2004r. J. P. uczestniczy przez kilka godzin dziennie w zajęciach stymulujących rozwój psychiczny, myślenia i mowy, prowadzonych w grupie rówieśniczej w Placówce Opieki nad Małym Dzieckiem Nr [...]. Powyższa okoliczność faktyczna, zdaniem Kolegium, wyczerpuje przesłankę zawartą w art. 10 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, wyłączając uprawnienie M. P. do pobierania rozważanej kategorii dodatku, gdy nie ma rozstrzygającego znaczenia ilość godzin i dni w tygodniu faktycznego pobytu dziecka we wskazanej placówce, jeśli placówka ta zapewnia całodobową opiekę nad dzieckiem przez co najmniej pięć dni w tygodniu. W tej sytuacji obowiązek zwrotu świadczenia za okres następujący po dniu 24 października 2004r., jako nienależnego znajduje podstawę prawną w art. 30 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast w szczególnie uzasadnionych okolicznościach dotyczących sytuacji rodziny, strona może ubiegać się o umorzenie podlegającej zwrotowi należności czy to w części, czy to w całości. Na wskazane rozstrzygnięcie administracyjne skargę złożyła M. P., akcentując okoliczność pobytu dziecka przez kilka godzin dziennie w wyspecjalizowanej placówce z racji wskazań lekarskich dla prowadzenia terapii. Jednocześnie, wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskazana placówka zapewnia co do zasady opiekę dzienną, nie zaś całodobową. Natomiast obowiązek zwrotu rozważanej kategorii dodatku za czas po dniu ] 24 października 2004r. został nałożony nań przedwcześnie, bowiem mógł podlegać orzeczeniu dopiero w sytuacji uprawomocnienia się decyzji skracającej czas uprawnienia do otrzymywania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko prawne przyjęte u podstaw zaskarżonej decyzji. Przyznało bezsporność ustalenia w sprawie, że placówka, w której przebywa syn skarżącej, ma charakter zapewniającej dzienną opiekę nad dzieckiem, do której również w pełni należy odnosić stanowisko prawne o zrealizowaniu przesłanki z bezwzględnie obowiązującego art. 10 ust. 5 pkt 4 rozważanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, a wyłączającej uprawnienie skarżącej do pobierania dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola legalności działalności organów administracji publicznej. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji tego rozstrzygającego wymogu nie realizują, jako powzięte przy naruszeniu prawa materialnego w sposób wpływający na wynik sprawy. Ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych przewiduje mocą art. 10 ust. 1 dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego dla matki, ojca, opiekuna faktycznego lub prawnego dziecka, jeżeli co do zasady dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką. Jednak w dalszej kolejności tenże art. 10 w ust. 5 rozważanej ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera w kolejnych punktach enumeratywne wyliczenie sytuacji wyłączających uprawnienie do rozważanej kategorii dodatku. W okolicznościach kontrolowanego postępowania administracyjnego rozstrzygające znaczenie ma brzmienie art. 10 ust. 5 pkt 4 powoływanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje, jeżeli dziecko przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu albo w żłobku, przedszkolu lub innej instytucji zapewniającej dzienną opiekę lub w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Na gruncie przytoczonej szczególnej regulacji, gdy rozważać przesłankę zawartą w drugim członie alternatywy rozłącznej, wbrew stanowisku organu rozstrzygającego, to właśnie czas faktycznego pobytu dziecka w ustawowo wskazanej placówce zapewniającej dzienną opiekę jest okolicznością prawnie przesądzającą. Rozważana kategoria dodatku nie będzie przysługiwała rodzicowi bądź opiekunowi faktycznemu czy prawnemu ściśle w sytuacji powierzenia wskazanej placówce dziennej opieki nad dzieckiem, nie zaś każdorazowo na okres 3 – 4 godzin, to jest część dnia, jak to ma miejsce w okolicznościach kontrolowanego postępowania. Omawiana przesłanka zawiera w swej treści pojęcie powierzenia dziennej opieki nad dzieckiem wymienionej w jego treści placówce wprost jako jedną z form zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Z kolei pojęcie zaprzestania sprawowania osobistej dziennej opieki nad dzieckiem należy wykładać ściśle w powiązaniu z regulacjami stanowionymi dla instytucji urlopu wychowawczego. Zgodnie z art. 186 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974r. Kodeks pracy /k.p./, urlop wychowawczy jest udzielany pracownikowi właśnie dla sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Zatem przez zaprzestanie osobistego sprawowania dziennej opieki nad dzieckiem, na gruncie rozważanej przesłanki z art. 10 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy rozumieć ściśle tylko taką sytuację, kiedy rodzic bądź opiekun powierza dzienną opiekę nad dzieckiem wskazanej placówce na czas pozwalający na wykonywanie zatrudnienia w ustawowym wymiarze czasu, określonym w art. 129 i następne k. p. , to jest na czas pozbawiający jurydycznej racji korzystanie z instytucji urlopu wychowawczego, co nie ma miejsca w okolicznościach faktycznych kontrolowanego postępowania administracyjnego. Przytoczony stan prawny prowadzi do stanowczej konkluzji, iż pobyt dziecka, dla celów ściśle terapeutycznych, w wyspecjalizowanej placówce przez czas 3 do 4 godzin dziennie, nie stanowi o zaprzestaniu przez rodzica czy opiekuna sprawowania osobistej dziennej opieki nad dzieckiem, a ulega ona w tych okolicznościach jedynie czasowemu ograniczeniu, które nie wyczerpuje jeszcze przesłanki z art. 10 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, powoływanej w sprawie. Dalej, wbrew stanowisku organu, zawarte w treści art. 10 ust. 5 pkt 4 omawianej ustawy określenie placówki, jako zapewniającej dzienną opiekę, należy ściśle odnosić do jej faktycznego sprawowania. Językowo bowiem pojęcie placówki zapewniającej dzienną opiekę nie jest synonimiczne z pojęciem placówki mogącej zapewnić taką opiekę. To ostatnie ma w swej istocie przedmiotowo szerszy zakres. Reasumując, udział syna skarżącej, korzystającej z urlopu wychowawczego, przez czas 3 – 4 godzin dziennie w zajęciach terapeutycznych nie stanowi o zaprzestaniu sprawowania przezeń osobistej opieki nad dzieckiem w rozumieniu rozważanego unormowania z uwagi na czas właśnie faktycznego pobytu dziecka w placówce, o jurydycznie rozstrzygającym znaczeniu. Wskazana wykładnia oparta jest na literalnym brzmieniu art. 10 ust. 5 pkt 4 powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jako przepis o charakterze szczególnym nie może zasadnie podlegać rozszerzającej interpretacji. Odmienne stanowisko w istocie podlegałoby kwalifikacji, jako nadinterpretacja rozważanej negatywnej przesłanki. Wyrażona mocą niniejszego wyroku ocena prawna znajduje też dodatkowe potwierdzenie w kontekście ustawowo określonego celu dla udzielenia pracownikowi urlopu wychowawczego, instytucji stanowionej w obowiązującym porządku prawnym, mocą ustawy Kodeks pracy, o czym wyżej. Konkludując, przyjęta przez organ administracji kolejnej instancji a odmienna interpretacja art. 10 ust. 5 pkt 4 rozważanej ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostaje wbrew jego wykładni językowej i celowościowej, gdy ta ostatnia wyznaczona została ustawowymi rozwiązaniami przyjętymi w obowiązującym porządku prawnym dla zasadności udzielenia urlopu wychowawczego. Natomiast rygor zwrotu części pobranych świadczeń został orzeczony przy naruszeniu art. 30 ust. 2 pkt 1 rozważanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro decyzja je przyznająca z dnia 06 czerwca 2004r. nie zawierała pouczenia ściśle o ustawowo przewidzianych okolicznościach, stanowiących o braku prawa do ich pobierania, co w toku kontroli sądowoadministracyjnej podlegało stwierdzeniu z urzędu Wskazane naruszenia prawa materialnego podlegają kwalifikacji, jako mające wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów, na mocy ostatnio powołanego unormowania oraz przy zastosowaniu art. 135 i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.