II SA/Lu 58/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [..] nr [..] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L.) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. – po rozpatrzeniu odwołania Z. W. od decyzji Wójta Gminy N. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, lodówki, bojlera, opłacenie energii elektrycznej, w tym zakup wkładki, zakup wyżywienia dla psa i kota – na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 24 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że decyzja organu I instancji zapadła po rozpatrzeniu wniosków Z. W. z dnia 26 marca 2013 r. w zakresie zakupu wyżywienia dla psa i kota oraz z dnia 21 czerwca 2013 r. w zakresie zakupu żywności, lodówki, bojlera, opłacenia energii elektrycznej, w tym zakupu wkładki. W toku postępowania Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. pismem z dnia 1 lipca 2013 r. poinformował Z. W. o terminie wizyty pracowników socjalnych w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wyznaczonym na dzień 5 lipca 2013 r. Wnioskodawca w dniu 3 lipca 2013 r. odmówił jednak przyjęcia tego pisma, a w dniu 5 lipca 2013 r., pomimo obecności na posesji, nie wpuścił na jej teren przybyłych w asyście funkcjonariuszy Policji pracowników socjalnych i nie odpowiadał na ich pytania. W tej sytuacji organ I instancji orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego specjalnego zasiłku celowego, podając w uzasadnieniu decyzji, że w sytuacji Z. W. nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek umożliwiający przyznanie tej formy pomocy. Wnioskodawca, poprzez brak współpracy z pracownikami socjalnymi, nie wykazał bowiem, że jego sytuacja jest trudna. W odwołaniu od decyzji pierwszoinstnacyjnej (uzupełnionym następnie pismem z dnia 11 października 2013 r.) Z. W. zakwestionował udział w sprawie E. W. i H. L., zarzucając im bezprawne najścia wraz z Policją w jego miejscu zamieszkania. Zdaniem odwołującego, organ I instancji nie wykonał obowiązku wyłączenia tych pracowników socjalnych. Dodatkowo w toku postępowania odwoławczego odwołujący wniósł o wyłączenie od udziału w przedmiotowej sprawie członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L.: K. A. i Z. C. Postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. odmówił jednak uwzględnienia tego wniosku. Orzekając natomiast w zaskarżonej decyzji o uchyleniu decyzji pierwszoinstnacyjnej i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, Kolegium wskazało, iż organ ten nie rozpoznał kwestii wyłączenia pracowników socjalnych od udziału w przedmiotowej sprawie, na co Z. W. wskazywał już we wniosku z dnia 26 marca 2013 r. Wprawdzie – jak uznał organ odwoławczy - we wniosku z dnia 21 czerwca 2013 r. Z. W. nie występował już o wyłączenie pracowników socjalnych, jednak rozpatrując jedną decyzją oba powyższe wnioski, kwestia ta winna zostać przez organ I instancji w przedmiotowym postępowaniu załatwiona. Nierozpatrzenie tego wniosku stanowi zaś "poważne uchybienie proceduralne", które uniemożliwia organowi II instancji dokonanie merytorycznej oceny prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia, a tym samym przesądza o konieczności jego uchylenia, jako wydanego z naruszeniem art. 24 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu potencjalnie mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kolegium podkreśliło, że zgłoszenie wniosku o wyłączenie pracownika rodzi po stronie organu obowiązek jego rozpoznania, nawet przy braku podstaw do jego uwzględnienia. W razie złożenia takiego wniosku wydanie decyzji w sprawie może nastąpić dopiero po uprzednim jego rozstrzygnięciu. Na powyższą decyzją organu odwoławczego Z. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którą uzasadnił jedynie lakonicznym powołaniem się na sprawę o sygnaturze II SA/Lu 779/08. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odwołując się do treści skargi Kolegium wskazało, że powołany w niej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 779/08 dotyczy innego stanu faktycznego, a w treści jego uzasadnienia brak jest uwag, które możnaby odnieść do decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji, wydanej po rozpatrzeniu odwołania Z. W. od decyzji Wójta Gminy N. z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego, stanowił art. 138 § 2 k.p.a. W myśl tego przepisu, organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. W ocenie Sądu, stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego o konieczności zastosowania powyższej regulacji w postępowaniu odwoławczym w niniejszej sprawie, z powodu nierozpatrzenia przez organ I instancji przed wydaniem decyzji wniosku strony o wyłączenie od udziału w sprawie pracowników socjalnych E. W. i H. L., jest całkowicie uzasadnione. Podkreślić należy, że podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego są uregulowane na gruncie art. 7 i art. 8 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględnienia z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Jednym ze środków, który sprzyja realizacji tych zasad, jest właśnie instytucja wyłączenia, która ma na celu eliminowanie wszelkich przyczyn skutkujących pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu przy rozpoznawaniu sprawy. Instytucja wyłączenia, w tym także instytucja wyłączenia pracownika organu lub organu na podstawie art. 24-27 k.p.a., jest realizowana w trybie określonym przez właściwe przepisy, co oznacza, że zgłoszenie tego rodzaju wniosku rodzi za sobą konieczność rozpoznania go według właściwej i stosownej procedury. Nie można pozostawić tego rodzaju wniosku bez rozpoznania z powodu sformułowania go w sposób nieodpowiadający konstrukcji dla niego przewidzianej i regulowanej przepisami prawa procesowego. Zgłoszenie wniosku o wyłączenie – jak słusznie zauważył to organ odwoławczy w niniejszej sprawie – nawet przy braku podstaw do jego uwzględnienia, rodzi zatem obowiązek po stronie właściwego organu administracji do jego rozpoznania. Brak rozpoznania takiego wniosku musi zaś skutkować uchyleniem podjętej przez organ decyzji (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 318/07, LEX nr 470179; wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 791/10, LEX nr 750939; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/War 429/10, LEX nr 755604). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że skarżący już w inicjującym przedmiotowe postępowanie wniosku z dnia 26 marca 2013 r. kwestionował ewentualny w nim udział pracowników socjalnych Ośrodka Pomocy Społecznej w N.: E. W. i H. L., powołując się przy tym na przepis art. 24 § 1 k.p.a., co ewidentnie wskazywało, że domaga się on wyłączenia tych pracowników. Również w kolejnym wniosku (z dnia 21 czerwca 2013 r.) objętym niniejszym postępowaniem, skarżący zawarł sformułowanie wskazujące, iż podtrzymuje (ponownie wnosi) żądanie wyłączenia od udziału w sprawie ww. pracowników. Zaznaczył bowiem, że "nie mają (oni) wstępu na posesję". W związku z powyższym fakt złożenia przez Z. W. w postępowaniu przed organem I instancji wniosku o wyłączenie E. W. i H. L. w trybie art. 24 § 1 k.p.a., nie budzi żadnych wątpliwości. Bezspornym jest również, że organ I instancji, przed wydaniem w dniu [...] lipca 2013 r. swej decyzji, nie załatwił tego wniosku poprzez podjęcie stosownego postanowienia i doręczenie go stronie. Istotne jest natomiast przy tym, że organ ten orzekł o odmowie przyznania skarżącemu żądanego świadczenia ze względu na brak współpracy wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi i uniemożliwienia przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego (skutkujące niewykazaniem istnienia przesłanek warunkujących udzielenie żądanej formy wsparcia), podczas gdy próbę przeprowadzenia aktualizacji wywiadu podjęły w dniu 5 lipca 2013 r. właśnie pracownice objęte wnioskiem strony o ich wyłączenie. W tej sytuacji, skoro pracownicy socjalni objęci wnioskiem o wyłączenie brali w niniejszej sprawie udział w czynnościach, które zadecydowały o treści podjętej przez organ I instancji decyzji, to zasadne było przekonanie organu odwoławczego, iż brak rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku czyni decyzję pierwszoinstancyjną wadliwą. Skarżący, składając wniosek o wyłączenie pracowników organu, miał bowiem prawo oczekiwać, że do czasu rozstrzygnięcia tej kwestii pracownicy ci nie będą uczestniczyć w jakichkolwiek czynnościach związanych z rozpoznaniem jego wniosku, a tym bardziej w czynności tak zasadniczej, jak przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Innymi słowy, do czasu rozstrzygnięcia tego wniosku, negatywna postawa skarżącego wobec tych pracowników, skutkująca nieprzeprowadzeniem aktualizacji wywiadu, nie mogła uzasadniać odmowy przyznania mu żądanego świadczenia. Podkreślić należy, że opisane wyżej uchybienie organu I instancji, w postaci pominięcia wniosku o wyłączenie od udziału w sprawie jego pracowników, nie mogło zostać wyeliminowane już na etapie postępowania odwoławczego w trybie art. 136 k.p.a., co zdaje się sugerować skarżący powołując się w skardze na wyrok tut. Sądu z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 779/08 (wyrokiem tym Sąd uwzględnił skargę Z. W. na decyzję kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2008 r. z powodu nieuprawnionego zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.). Przede wszystkim bowiem należy zauważyć, że właściwym do rozstrzygania w sprawie ewentualnego wyłączenia pracowników organu jest – stosownie do art. 24 § 3 k.p.a. – ich bezpośredni przełożony. W przypadku pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w N. jest nim zatem Kierownik tego Ośrodka. Ponadto kwestia wyłączenia od udziału w niniejszej sprawie E. W. i H. L. - jak już wyżej wskazano - z uwagi na powody, jakimi kierował się organ I instancji orzekając o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanej pomocy, mogła mieć istotny wpływ na podjęte przez ten organ rozstrzygnięcie, co z kolei wypełniało przesłankę uzasadniającą wydanie w postępowaniu odwoławczym decyzji kasacyjnej w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Z tych wszystkich względów skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), o czym Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt II sentencji, znajduje natomiast uzasadnienie w art. 250 powołanej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U z 2013r. poz. 461).