II SA/Lu 580/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2006 r. sprawy ze skargi T. P.- K. na decyzję Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie o zwrot nieruchomości i o wypłacenie odszkodowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia maja 2006 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu odwołania T. P. – K. od decyzji umarzającej postępowanie - w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w B. przy ulicy H. S. (dawny hotel pielęgniarek), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 154, ark. 56 oraz w sprawie wypłaty odszkodowania - wydanej przez Starostę B. dnia marca 2006 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy: Na podstawie aktu notarialnego Rep.[...] z dnia .11.1937 r. M. i Pa. małż. Ł. stali się właścicielami nieruchomości oznaczonej nr 55 położonej w B. pn. "[...]", zaś na podstawie aktu notarialnego Rep.[...] z dnia.11.1937 r. stali się właścicielami nieruchomości oznaczonej nr 26 położonej w B. pn. "[...]". Działki te z mocy art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich nabył Skarb Państwa – postanowienie Sądu Powiatowego w B. z dnia kwietnia 1959 r. sygn. akt [...]. Prawo własności Skarbu Państwa zostało ujawnione w księdze wieczystej KW 1405. Wnioskodawczyni, T. P. – K. jest w ½ części spadkobierczynią po P. i M. małż. Ł., byłych właścicielach dawnych działek nr 26 i nr 55 – postanowienie Sądu Rejonowego w Ch. z dnia grudnia 1991 r. sygn. akt [...]. Żąda zwrotu części tej nieruchomości, oznaczonej w 1986 r. jako działka nr 154, ark. 56, bądź wypłacenia jej odszkodowania za tą nieruchomość. Działka ta uległa kolejno podziałom i wszystkie wydzielone działki zostały zbyte na rzecz osób fizycznych – umowa z dnia października 2001 r. Rep[...]. Organ odwoławczy wskazał podobnie jak organ I instancji, że przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi, jak również tryb i zakres zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w szczególności art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ustawy. Wymienione wyżej przepisy wskazują komu, na jakich zasadach i w jakim zakresie przysługuje prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Jak wskazuje organ odwoławczy przez pojęcie "nieruchomość wywłaszczona" użyte w art. 136 ust. 3 oraz art. 216 ustawy należy rozumieć wyłącznie nieruchomość w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia, a więc na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej, wydanej na podstawie obowiązujących przepisów (dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem. Ponadto art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu nieruchomości przejętej lub nabytej przez Skarb Państwa na podstawie aktów prawnych wymienionych enumeratywnie w tym przepisie. Przepis ten nie stwarza możliwości zwrotu nieruchomości nabytej przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego z mocy przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Nieruchomości stanowiące własność P. i M. małż. Ł. oznaczone jako dawne działki o nr 26 i 55 położone w B. stały się własnością Skarbu Państwa z mocy przepisów tego dekretu, co zostało potwierdzone postanowieniem Sądu Powiatowego w B. z dnia kwietnia 1959 r. sygn. akt [...]. Dekret ten nie został wymieniony w art. 216 cyt. ustawy, a więc do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie tego dekretu nie stosuje się przepisów o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. Spadkobiercom byłych właścicieli nie służy więc roszczenie o ich zwrot. Ponadto skoro spadkobiercom nie przysługuje ich zwrot, to również nie można im przyznać odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. A zatem postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. Na tę decyzję T. P. – K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której powołała się przede wszystkim na zasady sprawiedliwości i słuszności oraz podkreśliła bezprawność działania organów administracji rozstrzygających w jej sprawie. Ponadto w skardze nie wskazała argumentów, które podważałyby legalność zaskarżonej decyzji. Podniosła natomiast zastrzeżenia i argumenty dotyczące kwestii zgodności z prawem postanowienia wydanego przez Sąd Powiatowy w którym orzeczono o przejęciu spornej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Podaje, że organ niesłusznie wskazał, iż nieruchomość została przejęta z mocy dekretu z dnia marca 1946 r. Organ dokonując tego ustalenie nie wskazał żadnych dowodów to potwierdzających w sytuacji gdy skarżąca dysponuje aktami notarialnymi stanowiącymi dowód własności które powinny być podstawę rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosząc o oddalenie skargi podtrzymał stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Powtórzył, iż brak jest możliwości zwrotu nieruchomości, nie wywłaszczonej, a przejętej na innych zasadach niż określone w przepisach art. 216, powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Dodał, że organ administracji publicznej nie może oceniać prawidłowości rozstrzygnięć, które zostały wydane w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. Skutki prawne wywołane postanowieniem Sądu wiążą organy administracji publicznej, które nie mają uprawnień do kształtowania odmiennej oceny prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej. Jest to kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Jest to jedyne kryterium sądowej kontroli, jakiej poddane zostały rozstrzygnięcia organów administracji na skutek wniesionej skargi. W ocenie Sądu organ administracji rozpoznając przedmiotowa sprawę wydał prawidłową decyzję pozostającą w zgodzie zarówno z przepisami postępowania administracyjnego, jak i prawa materialnego, a zatem skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Podstawą rozstrzygnięcia sprawy są przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) zwanej dalej "ustawą". Bezsporne w sprawie jest, iż przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. nr 13, poz. 87). Fakt ten potwierdza prawomocne postanowienie Sądu Powiatowego z dnia kwietnia 1959 r. sygn. akt [...]. Zgodnie z art. 136 i następnymi ustawy, postępowanie o zwrot nieruchomości może toczyć się jedynie w stosunku do nieruchomości, co do których zapadła decyzja administracyjna o wywłaszczeniu, a także takich, o których mowa w art. 216 ustawy. Przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami określa przypadki, w których nastąpiło przejęcie lub nabycie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie w drodze decyzji o wywłaszczeniu, a co do których pomimo to mają zastosowanie przepisy rozdziału 6 dział III ustawy tj. przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Jednakże przepis ten (art. 216 ustawy) jak słusznie wskazały organy obu instancji nie przewiduje dopuszczalności prowadzenia takiego postępowania w stosunku do nieruchomości nabytych lub przejętych przez Skarb Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, na mocy którego przechodziły grunty na własność Skarbu Państwa. A zatem skoro przepis art. 216 ustawy nie obejmuje swą normą nieruchomości przejętych na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, to nie można żądać zwrotu tej nieruchomości. Ubocznie należy wskazać i jedynie informacyjnie dla skarżącej, odbiegając od przedmiotu sprawy, iż art. 34 ust. 1 pkt a) dekretu stanowił że, Skarb Państwa i związki samorządu terytorialnego nabywają przez przedawnienie (zasiedzenie) tytuł własności majątków opuszczonych: co do nieruchomości z upływem lat 10, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wojna została ukończona. Stwierdzenie nabycia własności nieruchomości opuszczonej następowało na drodze sądowej w trybie postępowania niespornego, obecnie nieprocesowego. Uchwała Całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1956 r. z uzupełnieniem wprowadzonym uchwałą Całej Izby Cywilnej z dnia 26 października 1956 r. I CO 9/56 (OSN 1957, z. 1, poz. 1) uznała, że nabycie własności w trybie art. 34 dekretu jest następstwem tzw. "przemilczenia", które polega na nabyciu własności ex lege (z mocy prawa) na skutek tego, że uprawniony nie wykonuje swojego prawa przez czas określony w ustawie. Kwestionowane przez skarżącą orzeczenie zostało wydane w oparciu o obowiązująca wówczas podstawę prawna i przez organ do tego uprawniony. Należy więc przyjąć, że dopóki niniejsze orzeczenie funkcjonuje w obrocie prawnym to jego postanowienia wiążą inne sądy, organy i obywateli. Należy stanowczo stwierdzić, że poza kognicją zarówno Sądu administracyjnego jaki i organów administracji publicznej pozostaje kwestia kontroli prawidłowości orzeczenia Sądu, na podstawie którego została przejęta przez Skarb Państwa przedmiotowa nieruchomość. Badanie podstaw nieważności orzeczenia i podważanie jego słuszności wykracza poza ramy postępowania zainicjowanego wnioskiem. Ponadto przepis art. 216 ustawy jest normą o charakterze szczególnym, nie podlega więc interpretacji rozszerzającej. Wyliczenie w nim ustaw i przepisów poszczególnych ustaw ma charakter enumeratywny i stanowi katalog zamknięty. Niedopuszczalne jest stosowanie przepisów o wywłaszczeniu do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa na podstawie przepisów innych niż wymienione w tym artykule. Zaliczenie innych aktów - w oparciu jedynie o kryterium słuszności - niewskazanych przez ustawodawcę stanowiłoby rażące naruszenie prawa. Stanowisko składu orzekającego poparte jest utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 24 października 2001 r. sygn. akt SK 22/01, OTK 2001/7/216 podkreślił, że nie można twierdzić, że skoro akty prawne zarówno wymienione jak i nie wymienione w art. 216 pozwalały na odjęcie własności, to spełniona jest przesłanka ich "podobieństwa". Jest to bowiem zbyt wysoki stopień abstrakcji i prowadziłby do wniosku, że wszelkie ustawy, które dopuszczają odjęcie własności nieruchomości, musiałyby być objęte zakresem art. 216. Tym samym, wykluczenie - przez art. 216 ustawy z 1997 r. - odpowiedniego stosowania zasady zwrotu nieruchomości do nieruchomości przejętych na podstawie innego aktu niż wymienione w art. 216 ustawy nie stanowi naruszenia konstytucyjnej zasady równości. Tak więc organy obu instancji prawidłowo uznały, iż nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania administracyjnego w zakresie zwrotu nieruchomości i zasadnie umorzyły wszczęte postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku procesowego, wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty. W niniejszej sprawie jest to brak podstawy prawnej do orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego sprawy, nie ma znaczenia obecny sposób zagospodarowania i stan prawny przejętych nieruchomości. Dlatego też, z przytoczonych powodów, należało stwierdzić brak uzasadnionych podstaw do uwzględnienia skargi, uchylenia decyzji i w związku z tym Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.).