II SA/Lu 597/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy WSA Brygida Myszyńska – Guziur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. A. M. (dalej jako "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu [...] grudnia 2020 r. skarżący wystąpił do Burmistrza Miasta B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem - F. M.. Decyzją z dnia [...] r. Burmistrz Miasta B., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji, w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust.5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), ze względu na moment powstania niepełnosprawności ojca, którego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia. W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1 i ust.1b u.ś.r. oraz zwrócił uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym oparcie decyzji odmawiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust.1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP nie jest dopuszczalne. W ocenie Kolegium obowiązkiem organu pierwszej instancji było rozpatrzenie wniosku skarżącego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r., z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust.1b tej ustawy, dotyczącego okresu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kolegium podkreśliło, że w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyłączona jest możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z inną osobą i wyłączenie to jest niezależne od tego czy współmałżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest w stanie opiekować się drugim współmałżonkiem, wymagającym stałej opieki. Z akt sprawy wynika, iż niepełnosprawny F. M. pozostaje w związku małżeńskim z M. M.. Żona F. M. nie dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe okoliczności zdaniem Kolegium wypełniają dyspozycję przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i stanowią negatywną przesłankę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazano również , że w świetle przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek alimentacyjny małżonka, w stosunku do współmałżonka, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że skarżący codziennie odwiedza ojca, który wymaga pomocy i opieki ze strony osób trzecich. Zapewnia mu pomoc w formie zakupów, karmienia, golenia, mycia, podawania leków, zmiany opatrunków, konsultacji z lekarzem rodzinnym. Z treści oświadczenia skarżącego z dnia [...] lutego 2021 r. wynika, że jego ojciec mieszka razem z żoną M. M. i córką M. M.. Organ odwoławczy stwierdził, że mając na uwadze okoliczności faktyczne sprawy, w tym sytuację rodzinną niepełnosprawnego, w opiece nad F. M. może uczestniczyć jego żona oraz córka. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący zarzucił naruszenie: przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit; a) u.ś.r. poprzez błędną interpretację i przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawny ojciec skarżącego, tj. F. M. pozostaje w związku małżeńskim, mimo faktu, że jego żona M. M. jest również osobą schorowaną i niezdolną do opieki nad mężem. W ocenie skarżącego organ nie dokonał należytych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, co do osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do opieki uznając, że po ich stronie nie zachodzą przeszkody w sprawowaniu opieki. Skarżący podkreślił, że jego matka w ogóle nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem, wymagając pomocy w tym zakresie od skarżącego, a pomoc ta jest kompleksowa, a nie jedynie częściowa i uzupełniająca. Ponadto wyjaśnił, że córka F. M. przebywa stale za granicą, a w domu rodzinnym jest jedynie zameldowana. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 zm. zm.); dalej jako: "p.p.s.a." W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kwestie związane z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 u.ś.r. , który w art. 17 ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa warunki, które muszą zostać spełnione w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od powyższego, w ustawie o świadczeniach rodzinnych określono także przesłanki wyłączające możność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. M.in. w art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Artykuł 17 ust. 5 u.ś.r. wprowadza więc przesłanki negatywne po stronie osoby wymagającej opieki, których zaistnienie skutkuje wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przedmiotowej sprawie wymagający opieki ojciec skarżącego – F. M. pozostaje w związku małżeńskim, w związku z czym zastosowanie w sprawie znajduje dyspozycja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wobec jednoznacznego i wyraźnego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz celu, jaki realizować ma przedmiotowa norma, za prawidłową należy uznać wykładnię literalną, której wyniki pokrywają się z rezultatami wykładni systemowej i celowościowej. Z literalnego brzmienia przedmiotowego unormowania wynika zaś, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. W ocenie Sądu do odmiennych rezultatów nie może prowadzić odwołanie się do reguł wykładni funkcjonalnej, czy też prokonsytutycyjnej, albowiem inna interpretacja przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. byłaby wykładnią contra legem, tj. wykładnią sprzeczną z wyraźnym brzmieniem przepisu ustawy. Co istotne w taki sposób wskazany przepis jest również interpretowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 599/20 i przywoływane tam orzecznictwo oraz wyrok z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 627/21). Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. Sąd rozpoznający przedmiotowa sprawę podziela w całości wskazane stanowisko. W związku z tym, że wymagający opieki ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to tym samym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje skarżącemu. Ze względu na powyższe stwierdzić należy, że rozstrzygając w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie naruszyło przepisów prawa materialnego, dokonało bowiem prawidłowej wykładni art. 17 ust1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. oraz właściwie zastosowało przepisy w odniesieniu do ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych. Na marginesie wyjaśnić należy, że jeżeli małżonka osoby wymagającej opieki, tj. M. M. jest faktycznie osobą schorowaną, to zasadnym jest wystąpić do właściwego organu o stwierdzenie u niej znacznego stopnia niepełnosprawności. Uzyskanie takiego orzeczenia umożliwi w dalszej kolejności ubieganie się skarżącego o świadczenie pielęgnacyjne. Mając powyższe na uwadze, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.