II SA/Lu 6/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (spr.), Sędziowie Asesor WSA Jerzy Drwal, Asesor WSA Wojciech Kręcisz, Protokolant Asyst. sędziego Rafał Ostrowski, po rozpoznaniu w dniu 30 września 2004 r. sprawy ze skargi A. P. i K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2003r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 2 i 3 pkt 5, art. 31 ust. 1-4 , art. 34 ust. 4a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 marca 1997r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania zasiłku okresowego (Dz.U. Nr 26, poz. 140) , po rozpoznaniu odwołania K.P. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. z/s w T. z dnia [...] września 2003r., znak: [...] odmawiającej przyznania zasiłku okresowego – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił K.P. i jej rodzinie przyznania zasiłku okresowego z uwagi na ograniczone środki finansowe Ośrodka na realizację zadań zleconych, ustalając jednocześnie, że K.P. kwalifikuje się do pomocy. Organ odwoławczy podzielając stanowisko Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej stwierdził, że art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiący materialnoprawną podstawę decyzji, przewiduje możliwość przyznania zasiłku okresowego dla osób i rodzin, których dochody nie przekraczają kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, jeżeli dochody te oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność i brak zatrudnienia . Organ odwoławczy podkreślił, że przyznanie tej formy pomocy nie jest obligatoryjne, lecz uzależnione od uznania organu. Oznacza to, że organ może przyznać zasiłek okresowy w zależności od posiadanych możliwości finansowych. Tymczasem miesięczna dotacja Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wynosi 77.083 zł, zaś zapotrzebowanie 77.377 zł, a więc Ośrodek przeznacza środki pieniężne wyłącznie na świadczenia obligatoryjne, natomiast nie posiada funduszy na świadczenia fakultatywne. Skargę do sądu administracyjnego wniosły K.P. i A.P., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji jak również decyzji organu pierwszej instancji poprzedzającej zaskarżoną decyzję. Skarżące podniosły, że decyzje te są dla nich bardzo krzywdzące, gdyż ich rodzina składa się z 11 osób, zaś jedynym jej żywicielem jest ojciec, który pracuje zawodowo i zarabia ok. 1200 zł miesięcznie. Pozostałe osoby są bezrobotne, a starsze rodzeństwo nie ma możliwości podjęcia pracy. Skarżące zarzuciły organowi administracyjnemu, że nie wskazał środków pieniężnych, jakie otrzymuje z budżetu gminnego, a uzasadniając swoje możliwości finansowe przedstawił tylko miesięczne wydatki ze środków pochodzących z dotacji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skardze nie można odmówić słuszności. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na jej wynik (art. 7, 77 , 80 i 107 k.p.a.). Rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 1998r. Nr 64, poz. 414). W świetle tego przepisu zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1, a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich względnych potrzeb, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia. Uznaniowy charakter decyzji wydawanej na podstawie powołanego przepisu nie oznacza, że organ administracyjny może ją podjąć w sposób całkowicie dowolny, jest on bowiem związany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 , jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej (art. 2). Organ administracyjny miał więc obowiązek wszechstronnego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego przy uwzględnieniu zasad postępowania, przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a poczynione ustalenia oraz ocena, czy zachodzą przewidziane w art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej warunki przyznania zasiłku okresowego powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 k.p.a). W rozpatrywanej sprawie organ administracyjny w ogóle nie przeprowadził postępowania dowodowego, mającego na celu ustalenie sytuacji materialnej, rodzinnej i potrzeb K.P. w chwili składania wniosku o udzielenie jej pomocy. W lakonicznym uzasadnieniu decyzji, organ administracyjny jako wyłączną przyczynę odmowy przyznania wnioskodawczyni zasiłku okresowego wskazał brak środków finansowych na ten cel tj. na świadczenia fakultatywne. Możliwość zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy jest niewątpliwie zdeterminowana posiadanymi przez ośrodek pomocy społecznej środkami pieniężnymi, ale organ administracyjny powinien kierować się przede wszystkim dobrem osoby potrzebującej i udzielać pomocy w pierwszej kolejności osobom o najniższych dochodach, przy czym na organie spoczywa obowiązek ustalenia z urzędu, które ze zgłaszających się o pomoc osoby nie są w stanie bez tej pomocy egzystować. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia tych okoliczności. Samo stwierdzenie, że organ nie dysponuje środkami finansowymi na zaspokojenie potrzeb bytowych wszystkich ubiegających się o pomoc osób i rodzin, nie stanowi wystarczającego wyjaśnienia stronie motywów decyzji w rozumieniu art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto należy zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy brak jest wniosku skarżących o przyznanie pomocy, co nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy dotyczył on tylko jednej, określonej formy pomocy. W przypadku bowiem niejasnego sformułowania żądanie przez wnioskodawczynię, organ miał obowiązek doprowadzić do sprecyzowania, względnie ocenić go w aspekcie celów i środków, jakimi dysponuje pomoc społeczna (art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy z 1990r. o pomocy społecznej) oraz określić rodzaj, formę i rozmiar świadczenia odpowiednio do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 2 ust. 3); (wyrok NSA z dnia 21.04.1999r., I SA 2005/98). W sytuacji, gdyby prośba skarżącej została zakwalifikowana przez organ administracyjny do grupy wniosków o przyznanie świadczeń o charakterze obligatoryjnym, organ ten nie miałby podstaw do odmowy przyznania K.P. takiej pomocy powołując się na brak środków finansowych na ten cel. Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez co na mocy art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) należało ją uchylić.