II SA/Lu 605/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat E.O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta M. P. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem – M. S. od 1 lutego 2014 r. – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że powodem orzeczonej przez organ I instancji odmowy przyznania J. S. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem – M. S. było ustalenie, iż wnioskodawca jest osobą uprawnioną do renty z ZUS. Organ I instancji powołał się w tym względzie na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. W odwołaniu od powyższej decyzji J. S. wniósł o przyznanie mu żądanego świadczenia oraz skierowanie zapytania do Trybunału Konstytucyjnego, czy ustawa o świadczeniach rodzinnych jest zgodna z Konstytucją. Rozpatrując powyższe odwołanie Kolegium podzieliło przekonanie organu I instancji, iż w związku z tym, że wnioskodawca ma przyznane prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy (co wynika z załączonych do akt sprawy: zaświadczenia ZUS z dnia 15 października 2013 r., kserokopii decyzji ZUS o wysokości zwaloryzowanej renty oraz złożonych w trakcie postępowania oświadczeń strony), wykluczone jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zachodzi bowiem w tym przypadku przesłanka negatywna wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustosunkowując się do zawartego w odwołaniu wniosku Kolegium wyjaśniło, że nie jest uprawnione do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w kwestii zgodności aktu normatywnego z Konstytucją. W skardze na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. S. ponowił argumentację wyrażoną wcześniej w odwołaniu, zwracając się tym razem do Sądu o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego "pisma" w celu wypowiedzenia się, czy ustawa o świadczeniach rodzinnych jest zgodna z Konstytucją. Podniósł, że "z wypowiedzi Rzecznika Praw Obywatelskich wynika jednoznacznie, że ustawa jest niezgodna w Konstytucją". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Przedmiotem żądania skarżącego, wyrażonego w jego wniosku z dnia 28 marca 2013 r., było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku opieką nad niepełnosprawnym synem – M. S.. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), przede wszystkim zaś art. 17 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ust. 5 cytowanego unormowania określa natomiast katalog przesłanek negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, stanowiąc m.in., iż świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego (pkt 1 lit. "a"). Powyższe wyłączenie uprawnienia do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego wynika z zasady rozłączności prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i innych świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Przyznanie jednego ze świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, pomocy społecznej lub zabezpieczenia bezrobotnych w wieku przedemerytalnym, o ile nastąpiło w drodze ostatecznej decyzji właściwego organu, powoduje zatem ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić w tym miejscu należy, że negatywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mają charakter rozłączny i zaistnienie choćby tylko jednej z nich przesądza o prawnej przeszkodzie do korzystania z tego prawa (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 777/11, LEX nr 1123320). W niniejszej sprawie bezspornym jest, że syn skarżącego M. S., w związku z opieką nad którym skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Okoliczność tę potwierdza treść załączonego do akt sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 19 marca 2014 r., nr [...](19484) (k. 8 akt adm. I inst.). Jednocześnie z akt sprawy wynika jednak, że osobą niepełnosprawną (z tym, że w stopniu umiarkowanym) jest również skarżący J. S., przy czym z powodu posiadanej niepełnosprawności jest on osobą trwale niezdolną do pracy (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] kwietnia 2008 r., nr [...] - k. 9 akt adm. I inst., zmieniające wcześniejsze orzeczenie tego Zespołu z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] - k. 2 akt adm. I inst.). Z tego zaś tytułu skarżący pobiera rentę, co potwierdza z kolei załączone do akt zaświadczenie ZUS z dnia [...] października 2013 r., znak: [...] (k. 7 akt adm. I inst.). Powyższe ustalenia nie pozostawiają wątpliwości, że w przypadku skarżącego zachodzi przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., co uniemożliwia przyznanie mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto – na co nie zwróciły uwagi organy obu instancji – okoliczność będąca przyczyną przyznania skarżącemu renty z ZUS, tj. jego trwała niezdolności do pracy, świadczy dodatkowo o niespełnieniu przez skarżącego przesłanki pozytywnej przyznania przedmiotowego świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Skoro bowiem w przypadku skarżącego podjęcie zatrudnienia nie jest możliwe z powodu niezdolności do pracy, to nie może on zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad synem. Sprawowanie opieki jest wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia, rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (por. wyroki NSA: z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1411/06, LEX nr 344871 oraz z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 558/11, LEX nr 1082783). Z powyższych względów odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego należy uznać za zasadną. Odnosząc się końcowo do twierdzeń skarżącego co do niezgodności u.ś.r. z Konstytucją wyjaśnić należy, że art. 17 tej ustawy był kilkukrotnie przedmiotem orzekania Trybunału Konstytucyjnego. W wyniku żadnego z tych postępowań nie doszło jednak do zakwestionowania przez Trybunał zgodności z ustawą zasadniczą przesłanki wyrażonej w ust. 5 pkt 1 lit "a" tego przepisu, ani też jego ust. 1 w zakresie dotyczącym warunku rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, zawarte w pkt II sentencji, znajduje natomiast uzasadnienie w art. 250 powołanej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).