II SA/Lu 61/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. W. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...]marca 2001 r., Nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego; w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 61/16 p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 15 marca 2016 r. starszy referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, z którą zamieszkuje w częściowo w wykończonym domu o powierzchni [...]m2, o wartości [...] zł. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi [...] zł netto, składa się na niego wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł netto, wynagrodzenie za pracę żony w kwocie [...] zł netto oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...] zł miesięcznie. Poza tym jak wynika z formularza PPF wnioskodawca posiada rozproszone gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha o wartości [...] zł, składające się z gruntów rolnych o powierzchni [...] ha oraz lasu o powierzchni [...] ha, z którego [...] ha stanowi młodnik, zaś [...] ha to las czterdziestoletni. Skarżący jest właścicielem budynku mieszkalnego o powierzchni [...] m2 z częścią gospodarczą, niewykończonego budynku gospodarczego oraz budynku gospodarczego w budowie. Nie posiada specjalistycznych maszyn rolniczych, a jedynie drobny sprzęt ogrodniczy. Skarżący nie posiada też inwentarza żywego. Ponadto wskazano, że wnioskodawca jest ubezpieczony na życie. Kwota wykupu polisy to [...] zł. Skarżącemu przysługuje wierzytelność względem Gminy [...] o wartości [...] zł, sprawa dotycząca tej wierzytelności obecnie toczy się przed sądem. Skarżący posiada też dwa samochody osobowe o wartości [...] zł i [...] zł oraz samochód dostawczy o wartości [...] zł. Na zadłużenie skarżącego składa się kredyt hipoteczny w wysokości [...] CHF, kredyt hipoteczny w wysokości [...] złotych, kredyt gotówkowy w wysokości [...] zł, zadłużenie na ROR i kartach kredytowych w wysokości [...] złotych i pożyczka od pracodawcy w wysokości [...] złotych. Na stałe koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego składają się wydatki na spłatę kredytów – [...] zł, koszty utrzymania domu – [...] złotych, opłaty za media – [...] zł, zakup żywności [...] zł, koszty leczenia – [...] zł, ubezpieczenie majątku – [...] zł, ubezpieczenie osobiste – [...] zł, zakup paliwa złotych oraz inne wydatki – [...] zł. Skarżący podkreślił, że posiadane środki finansowe pozwalają mu jedynie na regulowanie wydatków związanych z bieżącymi potrzebami oraz ponoszenie wydatków na skromne utrzymanie siebie oraz posiadanego mienia. Skarżący złożył wniosek o zawieszenie spłaty kredytów hipotecznych. Podkreślił też, że bez udzielenia pomocy finansowej nie będzie w stanie skorzystać z prawa do sądu, które na obecny etapie postępowania sprowadza się do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby spełniał przesłanki określone w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W jego ocenie mając już na uwadze wysokość kosztów sądowych związanych z niniejszym postępowaniem i zasoby majątkowe skarżącego, jak i jego dochody nie można stwierdzić, aby poniesienie kosztów sądowych skutkowało uszczerbkiem w kosztach utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony. Głównym argumentem, który w ocenie skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy jest konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych i wynikające z tego trudności finansowe. Zdaniem referendarza obowiązek ich spłaty nie może jednak uzasadniać przyznania prawa pomocy. Zwłaszcza, że skarżący posiada znaczny majątek, jak i dochody, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów sądowych związanych z niniejszym postępowaniem. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, że dochód miesięczny jest zdecydowanie niższy od kwoty przedstawionej we wniosku. Wyjaśnił, że większość bieżących napraw wykonuje samodzielnie, a część domu została wyłączona z eksploatacji z uwagi na brak środków. Wskazał również, że niemal wszystkie jego kredyty to zobowiązania wobec PKO Bank Polski, a więc zyski z tego banku zasilają Skarb Państwa. W interesie zatem Państwa jest, by zdolność kredytowa skarżącego została utrzymana. Podniósł, że winę za jego obecną sytuację majątkową ponosi bank, który niekorzystnie dla niego przewalutował kredyt. Ponadto dostępne możliwości odraczania i przedłużania okresu spłat zostały już wyczerpane. W dalszej części sprzeciwu wyjaśnił o destabilizacji bilansu finansowej jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r., poz. 658) – rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8 (a więc i postanowienia w przedmiocie prawa pomocy) sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. (...) Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpatrując zatem sprzeciw skarżącego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego jest prawidłowe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zaś w zakresie całkowitym – czego domagał się skarżący – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 2), a więc gdy nie ma żadnych środków na te koszty. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe w wyjątkowych przypadkach, gdy sytuacja osoby ubiegającej się o pomoc, z przyczyn od niej niezależnych, graniczy z ubóstwem, a więc gdy osoba ta nie jest w stanie ponosić wydatków na zaspokojenie swoich najistotniejszych potrzeb. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się liczyć z wydatkami na ten cel (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11). W ocenie Sądu prawidłowo ustalono, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z przedstawionych dokumentów wynika, że łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi [...] zł. Skarżący posiada znaczny majątek, w tym nieruchomości i samochody. Z osiąganych wraz z małżonką dochodów jest on w stanie pokryć koszty sądowe niniejszego postępowania, chociażby poprzez ograniczenie niektórych wydatków. Ocena ta nie została skutecznie zakwestionowana w rozpoznawanym sprzeciwie. Skarżący nie może w zaistniałych w sprawie okolicznościach faktycznych domagać się tego, aby przerzucić na Skarb Państwa ciężar ponoszenia zobowiązań publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe. Kwestia spłacania zaciągniętych kredytów, czy pożyczek jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować automatycznym przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru kosztów postępowania sądowego. Całościowa analiza sytuacji materialnej skarżącego, nie przemawia za koniecznością przyznania mu we wnioskowanym zakresie prawa pomocy. W świetle bowiem orzecznictwa sądowego - uiszczanie zobowiązań cywilnoprawnych (rat kredytu) nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15). Obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek są bowiem indywidualną sprawą i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. (zob. postan. NSA z dnia 16 września 2014r., II FZ 1309/14).Faktycznie więc kwoty uiszczanych przez wnioskodawcę należności z tytułu umów kredytowych zasadniczo nie mogą wyprzedzać należności sądowych, a więc obciążenia te nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze sąd orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.