II SA/Lu 610/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po rozpatrzeniu odwołania K. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika sekcji ds. świadczeń socjalnych Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego na dziecko E. G. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) oraz art. 17c ust. 1 pkt 1 w związku z art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności sprawy: W dniu [...] stycznia 2016 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. (dalej także jako: MOPR w L.) wpłynął wniosek K. G. o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko E. G.. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Kierownik sekcji ds. świadczeń socjalnych Nr [...] MOPR w L. odmówił przyznania wnioskodawczyni przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że K. G. do swego wniosku załączyła oświadczenie, w którym stwierdziła, że nie rezygnuje z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem D. G., przyznanego jej decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...], zmienioną następnie decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] Uznając zatem, że w przypadku wnioskodawczyni zachodzi zbieg uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ pierwszej instancji odmówił jej przyznania świadczenia rodzicielskiego na córkę E. G.. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji K. G. ponownie wniosła o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego z jednoczesnym pozostawieniem jej prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem D.. Podkreśliła, że koszty leczenia jej syna są bardzo wysokie. Wskazała ponadto, że również jej córka E. wymaga ponoszenia wydatków, gdyż wykryto u niej AZS i alergię na białko mleka krowiego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z treścią odwołania oraz z zebranym materiałem dowodowym nie znalazło powodu do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji pierwszoinstancyjnej odmawiającej K. G. przyznania świadczenia rodzicielskiego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że wnioskodawczyni jest matką E. G. urodzonej w dniu [...] sierpnia 2015 r. i w związku z tym jest uprawniona do świadczenia rodzicielskiego na podstawie art. 17c ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem Kolegium, w świetle art. 27 ust. 5 tej ustawy nie jest jednak prawnie dopuszczalne jednoczesne pobieranie świadczenia rodzicielskiego oraz świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia rodzicielskiego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia rodzicielskiego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z art. 10 ustawy o świadczeniach, jak również świadczenia rodzicielskiego oraz zasiłku dla opiekuna. W razie zaistnienia zbiegu świadczeń, o którym wcześniej, ustawodawca dał osobie zainteresowanej możliwość wyboru jednego z nich. W ocenie organu drugiej instancji, skoro w niniejszej sprawie zachodzi zbieg świadczeń w postaci świadczenia rodzicielskiego na E. G., o które ubiega się odwołująca, ze świadczeniem pielęgnacyjnym przyznanym jej na syna D. G. decyzją z dnia [...] maja 2014 r. na okres do dnia [...] grudnia 2016 r., to na wnioskodawczyni spoczywał obowiązek wyboru, z którego z tych dwóch świadczeń chce korzystać. K. G. w swoim oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2016 r. nie dokonała wyboru przewidzianego art. 27c ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych podnosząc, że pobiera świadczenie pielęgnacyjne na syna D. i z niego nie rezygnuje, a także, że jednocześnie chce pobierać świadczenie rodzicielskie na najmłodsze dziecko. W takiej sytuacji – jak stwierdziło Kolegium – organ pierwszej instancji dysponował odpowiednim materiałem dowodowym do podjęcia rozstrzygnięcia, co też uczynił, a zapadłe rozstrzygniecie pozostaje w zgodzie z obowiązującym prawem. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium wyjaśniło, że nie kwestionuje trudnej sytuacji rodziny K. G.. Obowiązujące regulacje prawne w rozstrzyganej materii są jednak jednoznaczne i nie uprawniają organów orzekających do rozstrzygania tego typu spraw w na zasadzie swobodnego uznania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję ostateczną K. G. podniosła, że przyjęcie, iż nie może pobierać świadczenia rodzicielskiego ze względu na pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego na syna, jest "bardzo niesprawiedliwe". Skarżąca stwierdziła, że nie rozumie, dlaczego jej córka E. "ma być pokrzywdzona" z tego powodu, że jej brat jest niepełnosprawny. Wniosła o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego i "nie zabieranie świadczenia pielęgnacyjnego na syna D.". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.". Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2016 r. zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem żądania skarżącej K. G. było w niniejszej sprawie ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko E. G.. Wniosek ten podlegał zatem rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.) – dalej jako "u.ś.r." Warunki i zasady przyznawania świadczenia rodzicielskiego reguluje art. 17c u.ś.r. Ustęp pierwszy tego przepisu stanowi, że świadczenie to przysługuje: 1) matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do ukończenia 10. roku życia; 3) rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do ukończenia 10. roku życia; 4) osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego – do ukończenia 10. roku życia. W myśl ust. 5 powołanego unormowania świadczenie rodzicielskie przysługuje – co do zasady – w wysokości 1000,00 zł miesięcznie. Negatywne przesłanki przyznania świadczenia rodzicielskiego określa ust. 9 cytowanego artykułu, wskazując m.in. w pkt 4, że przedmiotowe świadczenie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 (tj. dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w czasie urlopu wychowawczego), świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji orzekł o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na córkę E. K. wskazując, że skarżąca pobiera już inne świadczenie przyznane na podstawie u.ś.r., z którego nie zrezygnowała tj. świadczenie pielęgnacyjne, przysługujące jej z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem D. G.. Organ pierwszej instancji uznał, że w tej sytuacji zachodzi zbieg świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., wykluczający przyznanie temu samemu wnioskodawcy więcej niż jednego świadczenia, wymienionego w tym przepisie. Bez wpływu na wystąpienie przedmiotowego zbiegu świadczeń, w ocenie organu, pozostaje natomiast okoliczność, iż świadczenia te byłyby pobierane na różne dzieci wnioskodawczyni. Dokonane przez organ pierwszej instancji ustalenia oraz przyjętą wykładnię art. 27 ust. 5 u.ś.r. zaaprobowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Zdaniem Sądu wykładnia art. 27 ust. 5 u.ś.r. przyjęta przez organy obu instancji jest nieprawidłowa. Przypomnieć należy, że zgodnie z tym przepisem, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Świadczenie rodzicielskie, którego domaga się skarżąca, jest nowym świadczeniem, wprowadzonym do świadczeń rodzinnych w rozdziale 3a, dodanym przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1217), zmieniającej m. in. ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2016 r. Świadczenie to – jak już wyżej wskazano – przyznawane jest na podstawie art. 17c u.ś.r. i przysługuje w związku z urodzeniem się dziecka określonym osobom, które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do pobierania tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci, a także wykonujący prace na podstawie umów cywilnoprawnych. Zasadniczo przysługuje ono matce, choć przepis przyznaje także prawo do świadczenia rodzicielskiego – w określonych sytuacjach – także ojcu dziecka. Wskazany przepis w ust. 9 ustawy ściśle określa przesłanki negatywne przyznania tego świadczenia. O ile więc w realiach konkretnej sprawy żadna z tych przesłanek nie występuje, organ nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia. Ze świadczenia rodzicielskiego nie mogą więc skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie (art. 17c ust. 9 pkt 1). Wątpliwości nie budzi również wyłączenie, o którym mowa w art. 17c ust. 9 pkt 2-3 u.ś.r. związane z niesprawowaniem lub zaprzestaniem sprawowania opieki nad dzieckiem. Podobnie wątpliwości interpretacyjnych nie nasuwa również negatywna przesłanka prawa do świadczeń rodzicielskich wymieniona w art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r., w której jest mowa o już ustalonym prawie do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub opieką nad tym samym dzieckiem. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym analizowanej sprawy nie mamy do czynienia z żadną z okoliczności wskazanych w cytowanym wyżej przepisie art. 17c ust. 9 pkt 1-5 u.ś.r., wyłączających uprawnienia do wnioskowanego świadczenia. W szczególności takiej przesłanki nie może stanowić pkt 4 tego przepisu. Nie zaistniała bowiem w realiach niniejszej sprawy sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak wymaga tego powyższy przepis. Wniosek inicjujący niniejsze postępowanie administracyjne dotyczy ubiegania się o świadczenie rodzicielskie na córkę E. G.. Przyznane wcześniej skarżącej na okres do dnia [...] grudnia 2016 r. (na mocy decyzji z dnia [...] maja 2014 r. nr MOPR.D- [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. – k. 4 akt adm. I inst.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki, dotyczyło natomiast opieki sprawowanej przez skarżącą nad synem – D. G.. Powołane świadczenie pielęgnacyjne zostało skarżącej przyznane na zasadach określonych w art. 17 u.ś.r., którego ust. 5 enumeratywnie wymienia sytuacje, związane z osobą sprawującą opiekę i osobą wymagająca opieki, w których świadczenie takie nie przysługuje. Żadna z określonych w tym przepisie negatywnych przesłanek nie wskazuje na brak uprawnień w przypadku zbiegu ze świadczeniem rodzicielskim. Również powołany przez organy jako podstawa materialnoprawna rozstrzygnięcia art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie odnosi się do sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie i w konsekwencji nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego. Zdaniem Sądu określony w tym przepisie zbieg uprawnień do określonych świadczeń rodzinnych ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki. Innymi słowy przytoczony wyżej przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowywania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi dziećmi. Nie można bowiem przyjąć, że z punktu widzenia normy zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., istotne jest wyłącznie to, czy osoba uprawniona pobiera jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie, a bez znaczenia pozostaje okoliczność nad kim sprawowana jest opieka lub wychowanie. Omawiany przepis stanowi o zbiegu uprawnień, które nie mogą być rozpatrywane bez badania przesłanek uprawnień w przypadku świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, które są uprawnieniami przyznawanymi w stosunku do sprawowania opieki nad konkretnym podmiotem (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 617/16, LEX nr 2136165; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wr 158/16, LEX nr 2115167). W piśmiennictwie podkreśla się, że od jasnego i niebudzącego wątpliwości rezultatu wykładni językowej wolno odstąpić i oprzeć się na wykładni systemowej tylko wtedy, gdy przemawiają za tym ważne racje. Jedna z nich jest wówczas, gdy uzyskane znaczenie prowadzi do rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi lub gdy prowadzi do konsekwencji absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego (zob. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Komentarz, Toruń 2002 r., s.10). Taka sytuacja zaistniałaby przy zastosowaniu wykładni literalnej przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. do ustalonego i przyjętego stanu faktycznego w rozpoznawanej sprawie, w której nie mamy do czynienia z przypadkiem zbiegu obu świadczeń (pielęgnacyjnego i rodzicielskiego) z tytułu wychowywania lub opieki nad tym samym dzieckiem. Skarżącej w czasie orzekania przez organy obu instancji przysługiwały dwa odrębne uprawnienia w stosunku do każdego z dwojga dzieci, z innego tytułu i na innej podstawie prawnej. Konkludując stwierdzić należy, że wydane w niniejszej sprawie decyzje organów obu instancji opierały się na błędnej wykładni prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r., co obligowało Sąd do ich uchylenia. Ponownie rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia rodzicielskiego na córkę E. G. organy będą zobowiązane wziąć pod uwagę ocenę prawną przedstawioną w niniejszym wyroku. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.