II SA/Lu 633/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lutego 2014 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2013 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat M. N. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 13 maja 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania W. K., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia 6 marca 2013 r., nr [...], odmawiającą przyznania W. K. świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że wskazaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem K. D. W ocenie organu pierwszej instancji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie, gdyż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1a i ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ pierwszej instancji podkreślił, że niepełnosprawność K. D. powstała po ukończeniu przez niego 18 roku życia, a ponadto osoba ta ma matkę, która nie jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium wskazało, że wobec złożenia przez W. K. wniosku w dniu 29 stycznia 2013 r. (omyłkowo wpisano datę uzupełnienia wniosku: 19 lutego 2013 r.), sprawa była rozpatrywana na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013 r. Organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu pierwszej instancji i jego argumentację, zawarte w decyzji z dnia 6 marca 2013 r. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożyła W. K., zarzucając, że decyzja ta jest dla niej bardzo krzywdząca i niesprawiedliwa. Skarżąca podkreśliła, że od lat nie może zapewnić bratu należytej opieki ze strony urzędu gminy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku opieką nad osobą niepełnosprawną. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej "ustawa"). W myśl art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z ust. 1a art. 17 ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustęp 1b wskazanego artykułu stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później nże do ukończenia 25. roku życia. Zgodnie z art. 3 pkt 21 ustawy, ilekroć w przepisach tej ustawy mowa jest o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organów obu instancji, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określone w powołanych przepisach art. 17 ust. 1a i ust. 1b ustawy. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że brat skarżącej K. D., urodzony w dniu 2 grudnia 1956 r., jest aktualnie osobą trwale całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji (orzeczenie lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 3 września 2012 r., k. 20 akt adm.), co jest równoznaczne z legitymowaniem się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. "c" ustawy). Z akt administracyjnych wynika również, co nie było kwestionowane przez skarżącą, że w przypadku brata skarżącej nie został spełniony warunek powstania znacznego stopnia niepełnosprawności przed ukończeniem przez niego 18. roku życia. Komisja Lekarska KRUS Oddział Regionalny w [...] w orzeczeniu z dnia 2 października 2006 r. stwierdziła bowiem, że całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała u tej osoby w dniu 22 sierpnia 2006 r., a więc w wieku 50 lat życia (k. 36 akt adm.). W niniejszej sprawie nie została zatem spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy. Wprawdzie przepis ten stanowi expressis verbis, że warunkiem przyznania tego świadczenia jest powstanie "niepełnosprawności", bez wskazania stopnia tej niepełnosprawności. Stosując dyrektywy wykładni celowościowej i funkcjonalnej trzeba jednak uznać, że przesłanka ta nie odnosi się do jakiegokolwiek stopnia niepełnosprawności, lecz do niepełnosprawności w stopniu znacznym. Dopiero bowiem powstanie tego stopnia niepełnosprawności skutkuje koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zasadnie również stwierdziły organy administracji, że skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia określonej w cytowanym art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy. Poza sporem jest bowiem, że matka K. D. – S. D., urodzona w dniu 23 czerwca 1925 r., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] orzeczeniem z dnia 15 grudnia 2010 r. zaliczył tę osobę do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (k. 3 akt adm.), zaś w dniu 26 września 2012 r. odmówił wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 21 akt adm.). Należy również podkreślić, że – wbrew twierdzeniom skarżącej podnoszonym w toku postępowania odwoławczego – powołane przepisy art. 17 ust. 1a i ust. 1b ustawy obowiązywały – we wskazanym wyżej brzmieniu – w dacie złożenia przez nią wniosku, to jest w dniu 29 stycznia 2013 r. W dniu 1 stycznia 2013 r. weszła bowiem w życie ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212) nowelizująca te przepisy. W dniu złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązywały już więc wspominane przepisy, a obowiązkiem organów administracji było ich zastosowanie. Z zasady praworządności określonej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.) i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) wynika bowiem, że organy administracji publicznej mają obowiązek stosowania przepisów obowiązujących w dacie orzekania przez te organy. Zauważyć przy tym trzeba, że na mocy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej, w okresie do dnia 30 czerwca 2013 r., jedynie osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowały prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości, o ile spełniały warunki określone w przepisach obowiązujących przed 1 stycznia 2013 r. Decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wydane na podstawie przepisów dotychczasowych wygasły – z mocy prawa – w dniu 1 lipca 2013 r. Niezasadne są również pozostałe zarzuty skarżącej. Decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest decyzją związaną. Oznacza to, że w razie niespełnienia którejkolwiek z przesłanek określonych w ustawie, warunkujących ustalenie prawa do tego świadczenia, organy administracji nie mogą go przyznać, kierując się względami słuszności bądź zasad współżycia społecznego. Zarzuty skarżącej dotyczące braku należytego wsparcia dla rodzin, których członkami są osoby niepełnosprawne, nie mogą mieć zatem wpływu na treść wyroku, gdyż Sąd nie może oceniać działań organów administracji publicznej przez pryzmat zasad współżycia społecznego wskazanych w art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.; zob. wyrok NSA z dnia 5 marca 2008 r., II OSK 113/07, Lex nr 489605). Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 19 w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).