II SA/Lu 637/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca),, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze – po rozpatrzeniu odwołania T. G. od decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 -2020 – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że powołaną wyżej decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. Kierownik F. N. 3 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. – działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. – przyznał T. G. w styczniu 2018 r., z powodu długotrwałej lub ciężkiej choroby, świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności (zasiłek celowy) w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w kwocie [...]zł. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku uzyskała dochód z tytułu emerytury w kwocie [...]zł (pomniejszony o kwotę potrąceń administracyjno-sądowych) oraz dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...]zł. Łączny dochód wnioskodawczyni wyniósł zatem [...] zł i przekroczył równowartość 150% ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę [...]zł. Organ I instancji uznał jednak za zasadne przyznanie stronie pomocy finansowej na dożywianie, podlegającej w całości zwrotowi. W tym względzie powołał się na treść art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm., dalej jako "u.p.s.") oraz § 3 uchwały nr 961/XXXV11/2014 Rady Miasta Lublin z dnia 16 stycznia 2014 r. w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy w zakresie dożywiania oraz zasad zwrotu wydatków za świadczenia pomocy społecznej udzielone w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 -2020 (Dz. Urz. Woj. Lubel. z 2014 r. poz. 418, dalej jako "uchwała nr 961/XXXV/II/2014 Rady Miasta Lublin"). Organ I instancji podkreślił jednocześnie, że przyznane świadczenie realizowane jest ze środków własnych gminy, a jego wysokość uwarunkowana jest środkami finansowymi, jakimi dysponuje organ. W odwołaniu od decyzji organu I instancji T. G. zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych dotyczących wysokości osiąganego przez nią dochodu. Strona podniosła, że nigdy nie była rolnikiem i nie uzyskuje żadnego dochodu z posiadanego gospodarstwa rolnego, a tym samym nie rozumie, dlaczego dochód z gospodarstwa został uwzględniony przez organ I instancji. Odwołująca podkreśliła, że nie może sprzedać gospodarstwa rolnego, "ponieważ mieszka tam jej ubezwłasnowolniony syn", który "jest zameldowany na pobyt stały". Jej zły stan zdrowia powoduje jednocześnie, że nie może ona podjąć pracy w gospodarstwie rolnym, ani też żadnej innej pracy fizycznej. Podsumowując strona wniosła o wnikliwe przeanalizowanie jej sytuacji zdrowotnej i materialnej oraz uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze poddało analizie poczynione w toku postępowania ustalenia. Wskazało, że w dniu [...] lutego 2018 r. przeprowadzony został rodzinny wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że T. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka na stancji w jednorodzinnym domu, zajmując jeden pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Źródłem jej dochodu jest emerytura w kwocie [...]zł. Z powodu prowadzonej egzekucji strona nie otrzymuje jednak tego świadczenia w pełnej wysokości, lecz w kwocie [...]zł. T. G. jest właścicielką gospodarstwa rolnego na terenie gminy S. o powierzchni [...] ha fizycznych, co stanowi [...] ha przeliczeniowych. W. dochodu z tego gospodarstwa, ustalona zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s., wynosi [...] zł. ([...] ha x 288,00 zł). Miesięczny dochód strony łącznie opiewa zatem na kwotę [...]zł. Strona pozostaje pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów z powodu licznych schorzeń (ortopedycznych, kardiologicznych, pulmonologicznych, dermatologicznych, alergologicznych, neurologicznych, gastrologicznych, laryngologicznych i chirurgicznych). Do jej stałych wydatków należą: opłata za stancję - [...] zł, opłata za wywóz śmieci - [...] zł, opłata za energię elektryczną - [...] zł, a także koszty związane z zakupem leków i leczeniem. Uwzględniając powyższe ustalenia Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że T. G. spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanej pomocy, lecz z uwagi na wysokość uzyskiwanego dochodu, który przekracza 150 % kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, nie ma podstaw do przyznania jej bezzwrotnej pomocy na zakup posiłku lub żywności. Kolegium za bezpodstawny uznało zarzut strony kwestionujący zasadność uwzględnienia, przy ustalaniu jej sytuacji dochodowej, dochodu z gospodarstwa rolnego. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że przepis art. 8 ust. 9 u.p.s. określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Przepis ten dla celów udzielenia świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje apriorycznie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 288 zł. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (organ powołał się w tym kontekście na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 724/09 i z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 1292/09). Odnosząc się do wysokości przyznanego świadczenia organ II instancji zwrócił uwagę, że forma i rozmiar świadczonej pomocy winny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie oraz uwzględniać możliwości organu pomocy społecznej, a także potrzeby innych świadczeniobiorców. Ustalenie, że strona spełnia przesłanki do uzyskania pomocy na zakup posiłku lub żywności, zdaniem Kolegium nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w pełnej oczekiwanej wysokości. Organ odwoławczy uznał zatem, że brak jest podstaw, by upatrywać wadliwości decyzji organu I instancji z uwagi na wysokość przyznanego świadczenia. Obocznie zwrócił uwagę, że decyzjami nr [...] i nr [...] odstąpiono w całości od żądania zwrotu wydatków na przyznane stronie świadczenie na zakup posiłku lub żywności. T. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. skargę na opisaną wyżej decyzję ostateczną Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W treści skargi skarżąca nie sformułowała żadnych zarzutów naruszenia prawa ani wniosków procesowych. Podniosła jedynie, że zaskarżona decyzja jest dla niej niezrozumiała, zaś powołane w niej wyroki NSA nie dotyczą jej sytuacji. Ponadto skarżąca wytknęła członkom Samorządowego Kolegium Odwoławczego brak zrozumienia dla jej trudnej sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta przebiega trybie określonym ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), przy czym w świetle art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest dokonanie kompleksowej oceny legalności zaskarżonego aktu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów (bądź ich braku) i ich podstawy prawnej powołanej przez skarżącego. Rozpoznając skargę w ramach powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest ona niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] lutego 2018 r., nie naruszają bowiem prawa. W postępowaniu w niniejszej sprawie zastosowanie maja przepisy u.p.s. w powiązaniu z regulacjami uchwały nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. z 2013 r. poz. 1024 – dalej jako "uchwała nr 221 Rady Ministrów"), a także uchwały nr 961/XXXV/II/2014 Rady Miasta Lublin. Wyjaśnić w tym miejscu wypada, że powołana wyżej uchwały nr 221 Rady Ministrów obowiązywała do dnia 31 grudnia 2018 r., a więc w czasie orzekania w niniejszej sprawie przez organy obu instancji, a następnie, od dnia 1 stycznia 2019 r., została zastąpiona uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 – M.P. z 2018 r. poz. 1007 ze zm.). Jak wynika z treści pkt II ustanowionego uchwałą nr 221 Rady Ministrów programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (dalej także jako "program"), jego strategicznym celem jest ograniczenie zjawiska niedożywienia dzieci i młodzieży z rodzin o niskich dochodach lub znajdujących się w trudnej sytuacji, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich oraz osób dorosłych, w szczególności osób samotnych, w podeszłym wieku, chorych lub osób niepełnosprawnych. Program jest elementem polityki społecznej państwa w zakresie: - wsparcia finansowego gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym, - poprawy poziomu życia rodzin o niskich dochodach, - poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży, - kształtowania właściwych nawyków żywieniowych. Pkt V Programu wskazuje, że ze środków przekazywanych w ramach jego realizacji gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w u.p.s. oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy. Ze środków przekazanych gminom z programu udziela się wsparcia w szczególności: 1) dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej, 2) uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej, 3) osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Z treści pkt V.2.1. programu wynika, że jedynie przyznanie pomocy w formie posiłku uczniowi albo dziecku w sytuacji nagłej ("w uzasadnionych przypadkach, gdy uczeń lub dziecko wyraża chęć zjedzenia posiłku") przyznanie pomocy, które następuje z inicjatywy dyrektora szkoły lub przedszkola, nie wymaga wydania decyzji administracyjnej w sprawie i ustalenia sytuacji rodziny w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wynika z tego a contrario, że w pozostałych przypadkach przyznanie pomocy w ramach realizacji programu następuje w formie decyzji administracyjnej, która winna być poprzedzona ustaleniem sytuacji rodziny w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Swoistym uzupełnieniem regulacji uchwały nr 221 Rady Ministrów jest uchwała nr 961/XXXV/II/2014 Rady Miasta Lublin, w której § 3 przewidziano, że w przypadku, gdy dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., wydatek na pomoc społeczną w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych podlega zwrotowi. Skoro objęta programem pomoc realizowana jest trybie przepisów u.p.s., uznać należy, że świadczenia przyznawane w ramach tego programu w istocie utożsamiać należy z zasiłkiem celowym, o którym mowa w przepisach u.p.s. W świetle przytoczonych wyżej regulacji, świadczenie pieniężne na dożywianie niepodlegające zwrotowi w istocie odpowiada formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 u.p.s., zaś świadczenie pieniężne podlegające zwrotowi - zasiłkowi celowemu z art. 41 pkt 2 u.p.s. Podkreślenia wymaga, że w przypadku obu tych świadczeń organ pomocy społecznej działa w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy na dożywianie w ramach programu, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Jak już wyżej wskazano, warunkiem przyznania w ramach programu świadczenia pieniężnego na dożywianie, niepodlegającego zwrotowi, jest zachowanie 150% kryterium dochodowego odpowiednio dla osoby samotnie gospodarującej lub dla osoby w rodzinie. Wyjaśnić należy, że w czasie orzekania w sprawie przez organy obu instancji, kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynosiło – zgodnie z § 1 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058 – obwiązującego do dnia 30 września 2018 r.) - 634,00 zł. Równowartość 150% tego kryterium stanowi zatem kwotę [...]zł. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że dochód skarżącej, będącej – co pozostaje poza sporem – osobą samotnie gospodarującą, przekracza wartość 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującą. W świetle przepisów u.p.s. nie można bowiem uznać, że na dochód skarżącej składa się wyłącznie emerytura w wysokości [...] zł (która ze względu na potrącenia komornicze wypłacana jest skarżącej w kwocie [...]zł). Nie sposób bowiem pominąć w tym względzie faktu, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego na terenie gminy S., którego powierzchnia wynosi [...] ha fizycznych, stanowiących równowartości [...] ha przeliczeniowych. Okoliczność ta musiała zostać uwzględniona przy ustalaniu wysokości dochodów skarżącej, albowiem zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 288 zł. Podkreślenia przy tym wymaga, że zawarta w art. 8 ust. 9 u.p.s. regulacja dotycząca sposobu obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego ma charakter bezwzględnie wiążący zarówno dla organów administracji jak i dla sądów. Obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w innej wysokości niż określona w art. 8 ust. 9 u.p.s., nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. W konsekwencji dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego, ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydujący jest tytuł własności lub posiadania gruntu oraz jego zaklasyfikowanie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również na możliwość sprzedaży lub dzierżawienia osobie trzeciej gospodarstwa, którego strona nie uprawia, bądź które z jakichkolwiek przyczyn nie przynosi dochodów (por. wyroki NSA: z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1154/11; z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09; z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 724/09; z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09; z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt I OSK 928/10 - wszystkie dostępne w CBOSA). Dodatkowo należy zauważyć, że przepis art. 8 ust. 9 u.p.s. był też przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt K 18/05 (Dz. U. Nr 82, poz. 503), orzekł o jego zgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. W związku z powyższym zarzut skarżącej kwestionujący zasadność uwzględnienia, przy ustaleniu jej dochodu, "fikcyjnego" dochodu z gospodarstwa rolnego, należy uznać za całkowicie pozbawiony racji. Skoro więc w rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną pozostaje, że skarżąca jest właścicielem wspomnianego wyżej gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, to tym samym nie sposób podważyć prawidłowości ustalenia, że na dochód skarżącej składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł), ustalony w sposób ryczałtowy - zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 8 ust. 9 u.p.s. ([...] ha przeliczeniowych x 288 zł). Całkowity dochód strony wynosi natomiast [...] zł, obejmując również emeryturę w kwocie [...]zł. Dochód ten niewątpliwie zatem przekracza 150% ustawowe kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, co pozbawiło skarżącą uprawnienia do uzyskania świadczenia pieniężnego na dożywianie, niepodlegającego zwrotowi. Za prawidłowe w tej sytuacji uznać należy działanie organu I instancji, który dostrzegając, że pomimo posiadania dochodu przekraczającego 150% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, sytuacja bytowa skarżącej – ze względu na jej zły stan zdrowia i związane z tym wydatki – jest na tyle trudna, że udzielenie jej pomocy na dożywianie jest uzasadnione, przyznały jej takowe świadczenie z jednoczesnym zobowiązaniem skarżącej do jego zwrotu w całości – stosownie do dyspozycji § 3 uchwały nr 961/XXXV/II/2014 Rady Miasta Lublin. Ubocznie należy zauważyć, że z wyjaśnień zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wynika, iż późniejszą decyzją organ I instancji odstąpił w całości od żądania zwrotu wydatków na przedmiotowe świadczenie. Jeżeli zaś chodzi o zastrzeżenia skarżącej odnośnie wysokości przyznanego jej świadczenia, ponownie podkreślić należy, że orzekając w tym zakresie organ działał w ramach uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się natomiast do oceny prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie wymogi te zostały spełnione. Poczynione przez organy obu instancji ustalenia co do sytuacji bytowej, materialnej i zdrowotnej skarżącej znajdują oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. W świetle tego materiału nie budzi natomiast wątpliwości, że skarżąca – jak już wyżej wskazano – jest osobą osiągającą stały dochód w wysokości przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe, a nadto jest właścicielką gospodarstwa rolnego, z którego – w razie poczynienia odpowiednich starań – mogłaby pozyskać dodatkowe środki finansowe (jeżeli nie poprzez samodzielne prowadzenie tego gospodarstwa, to np. poprzez jego dzierżawę bądź sprzedaż). Nadto – pomimo posiadania dochodu przekraczającego kryterium dochodowe – skarżąca sporadycznie otrzymuje wsparcie ze źródeł pomocy społecznej, jak choćby – poza przedmiotowym świadczeniem na zakup posiłku lub żywności – specjalny zasiłek celowy na pokrycie części kosztów zakupu leków i leczenia, który otrzymała za styczeń 2018 r. mocą decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], w kwocie [...]zł. Przytoczone wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, stanowią wystarczające uzasadnienie zapadłego rozstrzygnięcia w zakresie wysokości przyznanego świadczenia. Argumentację tę dodatkowo uzupełnia słusznie przywołana w treści wydanych decyzji okoliczność, iż środki, którymi dysponuje MOPR w L., są ograniczone i muszą być rozdysponowywane w sposób racjonalny – zmierzający do udzielenia pomocy jak największej liczbie potrzebujących. Oczywistym jest, że przyznana skarżącej kwota ([...] zł) nie zaspokaja w całości jej potrzeb związanych z wyżywieniem w danym miesiącu. Należy jednak raz jeszcze podkreślić, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i może być przyznana na pokrycie jedynie części kosztów zgłoszonych potrzeb, co wydaje się uzasadnione zwłaszcza w przypadku osoby, która – tak jak skarżąca – otrzymuje stałe dochody, a nadto posiada majątek, który mogłaby spieniężyć dla poprawy swojej sytuacji finansowej. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując w pierwszej kolejności własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma jednak każdorazowo charakter uzupełniający, a jej zakres uzależniony jest od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2008 r., I OSK 887/07, LEX nr 499747). Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie przekraczają granic uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w toku którego organy nie naruszyły zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienia kontrolowanych decyzji spełniają także wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Organy prawidłowo też zastosowały w niniejszej sprawie przepisy prawa materialnego. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.