II SA/Lu 644/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...] W dniu 7 kwietnia 2011 r. D. M. zwróciła się do Prezydenta Miasta Z. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą B. S.. Do wniosku dołączyła między innymi odpis skrócony aktu zgonu B. W. S. oraz orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności B. S.. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Prezydent Miasta Z.orzekł o odmowie przyznania D. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w którym zawarte są przesłanki przyznania świadczenia. Ponadto wskazał, iż w dniu 19 kwietnia 2011 r. organ wystąpił do Kierownika Działu Środowiskowego Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. z prośbą o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia czy nie ma osób bliżej spokrewnionych mogących sprawować opiekę nad B. S. oraz czy ubiegająca się o świadczenie siostra faktycznie z nią zamieszkuje i czy faktycznie sprawuje opiekę. W dniu 18 maja 2011 r. do organu wpłynęła adnotacja sporządzona przez pracownika Działu Świadczeń Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. Z adnotacji tej wynika, że pracownik socjalny w dniach: 28 kwietnia 2011 r., 4 maja 2011 r., 9 maja 2011 r. i 187 maja 2011 r. był w środowisku w celu przeprowadzenia wywiadu i uzyskania informacji niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy i nie zastał nikogo pod wskazanym adresem, a tym samym ustalenie niezbędnych faktów było niemożliwe. Z uwagi na to odmówiono stronie przyznania świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji D. M. wskazała, iż jej siostra B. S. ma dwóch synów, którzy mieszkają poza Z., ale żaden z nich nie może sprawować opieki nad matką. Jeden z nich pracuje zawodowo i ma na utrzymaniu rodzinę, zaś drugi jest całkowicie niezdolny do pracy, wymaga leczenia i stałej opieki. Podniosła również, że siostra niedawno owdowiała, nie może sama przebywać domu. W związku z tym, iż popadła w depresję oraz nastąpił nawrót choroby nowotworowej wnioskodawczyni, za namową lekarza, zabiera siostrę w odwiedziny do rodziny w Kielcach. Często też chodzą na grób męża B. S. Stąd też ich częste nieobecności w domu. Ponadto wnioskodawczyni podała, że jest bezrobotna, nie ma żadnego źródła utrzymania, w gospodarstwie rolnym nie pracuje i nie pracowała, ale płaci składki do KRUS ze względu na ubezpieczenie zdrowotne. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zacytował treść art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Z powyższych przepisów Kolegium wywiodło, że jednym z warunków koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie obowiązku alimentacyjnego osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne wobec osoby, na którą jest wnioskowane świadczenie. Obowiązek alimentacyjny występuje tylko pomiędzy osobami spokrewnionymi. W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiegała się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad siostrą. W świetle powołanych wyżej przepisów skarżąca jest spokrewniona w bocznej linii, a w takim przypadku obowiązek alimentacyjny ciąży tylko wtedy, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. W przedmiotowej sprawie osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu są synowie B. S. i na nich ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Okoliczność pozostawania w zatrudnieniu przez syna J. S. nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny z tego względu, iż sprawowanie takiej opieki nie musi być wykonywane osobiście. Synowie mogą ponieść koszty opieki nad matką. W związku z tym, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu. Skargę na tą decyzję wniosła D. M., zarzucając, że występując z wnioskiem o przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego nadmieniła, że synowie siostry nie są w stanie sprawować nad nią całodobowej opieki, jak również nie są w stanie ponosić kosztów opieki nad matką. Jeden z nich J. pracuje i nie może zrezygnować z pracy, bo ma na utrzymaniu rodzinę, w której córka jest osobą niepełnosprawną, chorą i wymagającą stałej i systematycznej opieki lekarskiej, żona J. ma chory kręgosłup i od lat oczekuje na operację. Ponadto ma syna w wieku szkolnym. Drugi z synów B. jest chory, posiada orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 634 zł, sam wymaga leczenia i stałej opieki. Ten syn również ma rodzinę na utrzymaniu. Skarżąca podnosi, że po śmierci szwagra, ona sprawuje faktyczną opiekę nad siostrą, która nie może sama funkcjonować, gdyż ma depresję, napady lękowe i cierpi na chorobę nowotworową. W związku z powyższym odmowę przyznania jej świadczenie pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą uważa za bardzo krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wnosiło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Jak stanowi art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten wyraża jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, zasadę prawdy obiektywnej. Zasada ta oznacza, że na organ administracji publicznej nałożony jest obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą w celu ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością. Stosownie natomiast do przepisów art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozparzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich faktów mających znaczenie prawne dla sprawy. Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas może ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. W rozpoznawanej sprawie organ administracji nie dążył do należytego wyjaśnienia wszystkich okoliczności i ustalenia stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistością, naruszając tym samym powołane wyżej przepisy, co w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie postępowanie powinno być prowadzone pod kątem ustalenia istnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z 2006 r. Dz.U. Nr 139, poz. 992 z późn.zm.). A zatem w pierwszej kolejności organy mając informację, że B. S. ma dwóch synów powinny przeprowadzić wywiad środowiskowy celem ustalenia ich sytuacji rodzinnej i materialnej, a w konsekwencji czy są oni w stanie sprawować opiekę nad matką. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności muszą zatem dokonać organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Dopiero w przypadku ustalenia, że J. S. i B. S. nie są w stanie tej opieki świadczyć, należy rozważyć czy istnieją przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy w stosunku do skarżącej. Skarżąca jest bowiem siostrą B. S., a zgodnie z art. 128 kro zaliczona została do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Organy powinny zatem szczególnie wnikliwie przeanalizować dane zawarte w informacjach zawartych w wywiadach środowiskowych po ich przeprowadzeniu. Jest to niezwykle istotne, bowiem uprawnienie wynikające z art. 17 omawianej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych może skłaniać różne osoby mające problemy ze znalezieniem zatrudnienia czy z innych powodów nie wykonujące pracy zarobkowej do nadużywania tego przepisu w celu pozyskania dochodu. Z tego też względu organy administracji zobowiązane są do szczególnej wnikliwości w ustalaniu stanu faktycznego sprawy. Wnikliwości tej zabrakło w ustaleniu stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy i ewentualnych uprawnień skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego organy przeprowadzą postępowanie w zakresie wskazanym wyżej w uzasadnieniu. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd stwierdził, iż decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów, a zatem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.