II SA/Lu 664/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy na dożywianie I. oddala skargę; II. przyznaje [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), należnego podatku od towarów i usług. Działając z upoważnienia Wójta Gminy N. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. decyzją z dnia 28 marca 2011 r. Nr [...], orzekł o przyznaniu Z. W. świadczenia pieniężnego na zakup żywności w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 200,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił ustawowe kryteria przyznawania tego rodzaju pomocy uregulowane w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stwierdzając, że wnioskodawca spełnia te kryteria, gdyż jest osobą niepełnosprawną z uwagi na chorobę psychiczną, a jego dochód miesięczny (616,72 zł) nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego. W dalszej części organ wyjaśnił, że za zasadnością przyznania świadczenia przemawia również sytuacja materialna i potrzeby wnioskodawcy. Odnośnie wysokości przyznanej pomocy organ wyjaśnił, iż jej udzielenie co do zasadny zależy od uznania organu pomocy społecznej, wynikającego z oceny sytuacji w jakiej znajduje się osoba oczekująca pomocy. Dlatego też organ przyznał pomoc we wskazanej wysokości, uznając tę kwotę za adekwatną do sytuacji Z. W., zaznaczając przy tym, iż nie jest to jedyna pomoc udzielana wnioskodawcy. Organ dodał, iż obowiązany jest do udzielania pomocy również wielu innym potrzebującym osobom nie posiadającym stałego dochodu, czy znajdującym się w gorszej lub podobnej sytuacji. Z powyższą decyzją nie zgodził się Z. W. i w odwołaniu złożonym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podniósł, że wydana decyzja nie uwzględnia jego ubóstwa, co oznacza brak merytorycznego załatwienia sprawy. Nadto wskazał na brak udziału w postępowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło powyższego odwołania i decyzją z dnia 11 lipca 2011 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji, co do sytuacji wnioskodawcy, jak też ocenę w kwestii wysokości przyznanego świadczenia pieniężnego. Na poparcie tej oceny przywołało treść ustawowych regulacji odnoszących się do zasad udzielania przedmiotowej pomocy. Dalej Kolegium wskazało, iż przyznana stronie pomoc jest znacząca w stosunku do pomocy żywnościowej udzielanej z programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", co wynika z ustaleń zawartych w sprawozdaniu. Na marginesie organ dodał, iż również w 2010 r. było wypłacana stronie tego typu świadczenie w tożsamej wysokości, a odwołujący równolegle otrzymywał pomoc w formie specjalnych zasiłków celowych i specjalistycznych usług opiekuńczych. Odnosząc się natomiast szeroko do zarzutów skargi, organ uznał, iż nie mają one uzasadnienia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł Z. W. Skarżący zarzucił, iż organy administracji nie zgromadziły całości materiału dowodowego. W związku z tym zwrócił się do Sądu o przeprowadzenie dowodów we skazanych w skardze kwestiach, m.in. zajęcia komorniczego, wykształcenia pracowników ośrodka pomocy społecznej, stanu jego zdrowia oraz przyznanych usług opiekuńczych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja przyznająca skarżącemu Z. W. pomoc finansową na zakup żywności w wysokości 200 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", Zasady przyznawania tego typu świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) oraz ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Stosownie do regulacji art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", w ramach programu są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewniania pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Zgodnie z art. 3 i art. 5 tej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód nie przekracza 150 % kryterium dochodu określonego w ustawie o pomocy społecznej, tj. kwoty 715,50 zł. Podkreślić również należy, że stosownie do art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Organ rozpatrując tego typu sprawy zobowiązany jest zatem wziąć pod uwagę zasady określone w ustawie o pomocy społecznej, z których wynika między innymi, że rozmiar świadczenia powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także do możliwości pomocy społecznej. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że miesięczny dochód skarżącego mieści się we wskazanym wyżej kryterium dochodowym. Jak bowiem wynika z ustaleń organów administracji skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, pozostaje w separacji z żoną, która mieszka w tym samym budynku. Jego dochód, stanowi renta z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 706,29 zł brutto (616,72 netto). Przy czym faktycznie skarżący ma do dyspozycji kwotę 440,15 zł miesięcznie, ponieważ z uwagi na zajęcia komornicze renta ta jest wypłacana w tej wysokości. Tutaj należy podnieść, że kwota dokonywanych potrąceń komorniczych nie może być odliczana od dochodu strony. Ustawodawca w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej zdefiniował pojęcie dochodu i zasady jego pomniejszania. Wśród wymienionych tam świadczeń, nie wymienia się potrąceń komorniczych. W związku z tym fakt, iż z przysługującej skarżącemu renty potrącane są egzekwowane przez komornika należności niealimentacyjne i w związku z tym skarżący faktycznie otrzymuje kwotę około 440,00 zł, w świetle art. 8 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, nie ma wpływu na wysokość dochodu. Odnośnie zaś samej wysokości przyznanego świadczenia, która zdaniem skarżącego jest za niska (we wniosku wskazał, iż oczekuje przyznania kwoty 440 zł), to trzeba mieć na względzie, jak trafnie stwierdza organ, że decyzje w przedmiocie przyznania świadczenia opierają się na uznaniu administracyjnym. Okoliczność ta sprawia, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania rozważanego świadczenia wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej (vide: wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007, sygn. akt I OSK 1464/06). W ocenie Sądu organy administracji obu instancji orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, przyznając skarżącemu pomoc z rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie zasiłku celowego w kwocie 200 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. W uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć organy w sposób dostateczny wyjaśniły motywy podjętego rozstrzygnięcia, wskazując, że organy pomocy społecznej dysponując określonymi środkami finansowymi muszą dokonywać wyboru rozstrzygnięcia, mając na względzie potrzeby wnioskującego i cel pomocy, ale także potrzeby wszystkich ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. W szczególności wykazano, że wysokość przyznanego świadczenia równa się średniej wysokości tego rodzaju świadczeń przyznawanych w gminie N. na rodzinę, bez względu na ilość osób w tej rodzinie. Z ustaleń tych wynika, że na podstawie sprawozdania z realizacji rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" kwota wydatkowana na świadczenia w formie zasiłku celowego w ramach tego programu w 2010 r. wyniosła 97.238,21 zł. Pomocą tą objęto 107 rodzin i wypłacono 435 świadczeń. Średnia kwota przyznanego zasiłku wyniosła 223,64 zł. W tych okolicznościach przyznanie skarżącemu, prowadzącemu odrębne gospodarstwo domowe pomocy na zakup żywności w kwocie 200 zł miesięcznie przez okres całego roku 2011, w ocenie Sądu, nie nosi znamion dowolności. Podkreślić bowiem należy ponownie, iż mimo spełnienia przez skarżącego kryterium dochodowego określonego w ustawie o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", przyznanie wnioskowanego zasiłku nie było obowiązkiem organów orzekających w sprawie. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Natomiast z treści art. 3 ust. 4 ustawy wynika. że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zatem pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspieranie osób w dążeniu do poprawy ich sytuacji życiowych, nie zaś zastępowanie tych działań. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. W niniejszej sprawie Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., uwzględniając powyższe zasady, mając w szczególności na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu pomoc w orzeczonej wysokości, co jakkolwiek nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co - zdaniem Sądu - całkowicie mieści się w granicach uznania administracyjnego. W tych okolicznościach nie kwestionując, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej konieczność udzielenia mu pomocy społecznej w zakresie dożywiania, nie można przyjąć, że zaskarżona decyzja przyznająca pomoc w określonym zakresie i wysokości narusza prawo. Oceniając działanie organów Sąd miał na uwadze również to, że skarżący nie jest pozostawiony bez jakiegokolwiek wsparcia finansowego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wręcz przeciwnie skarżący od kilkunastu lat jest pod stałą opieką Ośrodka i korzysta z jego świadczeń, otrzymując systematycznie potrzebne mu wsparcie materialne i pomoc. Podsumowując, zdaniem Sądu ocena organów obu instancji, iż wobec wnioskodawcy nie zachodziły okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia w wyższej kwocie niż średnia wysokość tego rodzaju świadczeń przyznanych w gminie N., jest prawidłowa. Oceny tej w żaden sposób nie podważają zarzuty skargi. Odnosząc się do nich w szczególności podnieść należy, iż sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego. Wyjątkowo, na mocy art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) sąd może gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów. W niniejszej sprawie takich wątpliwości Sąd nie miał, gdyż sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa skarżącego mogąca mieć wpływ na prawa skarżącego do przedmiotowego świadczenia została dostatecznie wyjaśniona. Z tych przyczyn Sąd nie uwzględnił zawartego w skardze wniosku o przeprowadzenie dowodów z określonych dokumentów. Również niezasadny jest zarzut dotyczący odmowy wyłączenia pracownika organu pierwszej instancji od udziału w sprawie (postanowienie z dnia 31 marca 2011 r.). Sąd podziela ocenę organu odwoławczego, co do braku podstaw do wyłączenia wskazanego przez skarżącego pracownika organu. Skarżący ani we wniosku o wyłączenie pracownika, ani w odwołaniu, jak również w skardze nie przywołał żadnych okoliczności uzasadniających uwzględnienie tego wniosku. Konkludując powyższe rozważania, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z prawem, tym samym nie dopatrzył się naruszenia przepisów w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).