II SA/Lu 666/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), należnego podatku od towarów i usług. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzją z dnia 21 lipca 2010 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania A. G. od decyzji, wydanej z upoważnienia Burmistrza F. przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we F., z dnia 9 czerwca 2010 r., odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą E. G. – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że A. G. w dniu 30 kwietnia 2010 r. wystąpił z wnioskiem o ustalenie praw do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą E. G. Organ pierwszej instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał, że A. G. (matka osoby wymagającej opieki) ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W odwołaniu od tej decyzji A. G. podniósł, że 64-letnia matka ze względu na stan zdrowia, nie jest w stanie opiekować się córką. Od dnia 1 maja 2010 r. matka pobiera "rentę starczą" z tytułu stażu pracy. W ocenie Kolegium, w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania A. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych wprowadziła pomoc finansową państwa dla rodzin, w których sprawowana jest opieka nad osobami niepełnosprawnymi. Jedną z form takiej pomocy jest świadczenie pielęgnacyjne, przeznaczone dla osób rezygnujących z zatrudnienia lub nie podejmujących zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1. matce albo ojcu, 2. innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, 3. opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w związku ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Kolegium, nie zachodzą przesłanki do przyznania A. G. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Nie wykazał on, że nie podejmuje lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki. Ponadto matka niepełnosprawnej siostry wnioskodawcy do maja 2010 r. miała ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na córkę, a obecnie świadczenie to zostało przekształcone w emeryturę w związku z osiągnięciem wieku, a nie w związku z pogorszeniem stanu zdrowia uniemożliwiającym kontynuowanie opieki nad córką. Należy też mieć na względzie, że fakt posiadania prawa do emerytury stanowi negatywną przesłankę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy). Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł A. G., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Zarzucił, iż odmawiając mu świadczenia pielęgnacyjnego organy obu instancji nierzetelnie rozpoznały sprawę i nie wzięły pod uwagę podnoszonych przez niego okoliczności. Siostra E. G. jest niepełnosprawna od urodzenia i z tytułu opieki na nią matka miała przyznaną wcześniejszą emeryturę. Wiek emerytalny matka osiągnęła już przed 4 laty, więc przyczyną zmiany od maja 2010 r. emerytury wcześniej na zwykłą nie był wiek matki, lecz stan jej zdrowia. Od października 2009 r. matka choruje, co potwierdzają dołączone do skargi zaświadczenia lekarskie i karta z pobytu w szpitalu. Ponieważ stan zdrowia matki jest tak zły, że nie może ona nadal sprawować opieki nad niepełnosprawną E. G., jako brat E. powinien mieć przyznane świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad siostrą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium ponadto podniosło, że zgodnie z art. 129 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Przepis art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego reguluje, iż obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. W ocenie organu, dwukrotny pobyt A. G. w szpitalu w 2009 r. nie wskazuje, aby zaszły trwałe przeszkody w sprawowaniu opieki nad córką. Ojciec E. G. pomimo, że jest zobowiązany na równi z żoną do opieki nad córką, nie może takiej opieki sprawować w świetle orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Kolegium podniosło również, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest formą zasiłku dla członków rodziny osoby wymagającej opieki w sposób określony w art. 17 ust. 1 ustawy. Celem tego świadczenia jest częściowe zrekompensowanie utraty zarobków opiekunowi sprawującemu opiekę, pod warunkiem, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Organy administracji orzekając o świadczeniu pielęgnacyjnym nie mogą naruszać przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne dokonują kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z obowiązującym prawem, do czego są uprawnione w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zaskarżona decyzja prawa nie narusza (mimo częściowo błędnego uzasadnienia), a zatem skargi nie można uznać za zasadną. Przede wszystkim podkreślić należy, że przyznanie przez właściwy organ administracji świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, nie ma charakteru uznaniowego. Dla uzyskania tego świadczenia należy spełniać łącznie wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), przy jednoczesnym braku przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 5 tejże ustawy. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z powodu opieki nad siostrą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Uszło uwadze organów orzekających w rozpatrywanej sprawie, że od dnia 1 stycznia 2010 r. obowiązuje przepis art. 17 ust. 1a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodany przez art. 13 lit. "b" ustawy z dnia 19 października 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219, poz. 1706). Stanowi on, że osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 2. W ustalonym w sprawie stanie faktycznym, organy administracji winny przepis ten powołać w podstawie prawnej decyzji. Skarżący jest w świetle art. 129 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osobą, na której ciąży wobec siostry obowiązek alimentacyjny. W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że rodzice niepełnosprawnej siostry skarżącego E. G. żyją, wspólnie zamieszkują i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z dziećmi: E. i A. (skarżącym). Dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący nie będący osobą spokrewnioną z E. G. w pierwszym stopniu, musiałby wykazać, iż rodzice E. G. (spokrewnieni z nią w pierwszym stopniu) nie są w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną córką. Organy obu instancji orzekające w rozpatrywanej sprawie trafnie uznały, że J. G., będący ojcem E. G., z uwagi na to, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji (wyrok Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 maja 2001 r., sygn. akt [...]) nie jest w stanie sprawować opieki nad córką. Należy natomiast mieć na względzie, że samo oświadczenie A. G., iż nie jest w stanie nadal opiekować się córką E., z uwagi na zły stan własnego zdrowia, potwierdzone kartami informacyjnymi dwukrotnego pobytu w szpitalu, nie jest wystarczające do stwierdzenia braku możliwości sprawowania opieki. Taka ocena przyjęta przez organy administracji, nie może być uznana za dowolną. Niepełnosprawność A. G. powinna być wykazana orzeczeniem właściwego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Ponadto z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego (30 kwietnia 2010 r. ), jego matka A. G. pobierała wcześniejszą emeryturę, przyznaną jej z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad córką E.. Dopiero decyzją z dnia 14 maja 2010 r., uwzględniając jej wniosek, przyznano jej – w związku z osiągnięciem wieku – emeryturę od miesiąca, w którym zgłosiła wniosek, to jest od dnia 1 maja 2010 r. W dacie wydawania decyzji zarówno przez organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, matka niepełnosprawnej E. G. pobierała emeryturę i nie miała orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Podnoszona na rozprawie sądowej w dniu 13 stycznia 2011 r. przez pełnomocnika skarżącego okoliczność, że A. G. w dniu 14 grudnia 2010 r. złożyła wniosek o ustalenie stopnia jej niepełnosprawności w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności B., nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej. Sąd ocenia bowiem zgodność z prawem zaskarżonej decyzji według stanu istniejącego w dacie jej wydania. W sytuacji, gdy matka skarżącego zostanie orzeczeniem właściwego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad córką, skarżący w oparciu o nowy stan faktyczny będzie mógł wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jako osoba, o której mowa w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę. O kosztach pomocy prawnej świadczonej w ramach przyznanego prawa pomocy, Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).