II SA/Lu 666/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Asesor sądowy Marcin Małek, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Protokolant Referent Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania I. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Ł. z [...] r., znak: [...], odmawiającą przyznania I. P. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem P. P.. Stan sprawy przedstawia się następująco. Wnioskiem z 20 stycznia 2021 r. I. P. zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem P. P. (ur. [...] r.), rozwiedzionym, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 13 grudnia 2017 r., wydanym na czas określony do 28 lutego 2023 r. Decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania I. P. świadczenia pielęgnacyjnego z dwóch powodów, po pierwsze, z powodu niespełnienia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia i po drugie, z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., którą jest związek przyczynowy między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym krewnym. Na powyższą decyzję I. P. wniosła odwołanie, po którego rozpatrzeniu kolegium wydało wskazaną na wstępie decyzję utrzymującą w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Kolegium stwierdziło, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności niepełnosprawnego w stopniu znacznym P. P. nie powinna być w ogóle oceniana przez organ pierwszej instancji, skoro w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium stwierdziło, że naruszenie prawa, o którym mowa, nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż I. P. nie spełnia podstawowego warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którym jest wystąpienie związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem stałej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, czyli przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kolegium wyjaśniło, że P. P. wymaga opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, gdyż stwierdził to uprawniony do tego Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. w orzeczeniu z [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu stwierdzono też, że przyczyną niepełnosprawności jest 02-P (pkt II), czyli choroby psychiczne (§ 32 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2018r. poz. 2027 ze zm.), a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 13 grudnia 2017 r. Orzeczenie wydano na czas określony do 28 lutego 2023 r. Z wyjaśnień I. P. złożonych na piśmie datowanym na 20 lutego 2021 r. wynika, że jej ojciec cierpi na zaburzenia afektywne dwubiegunowe, otyłość i cukrzycę. I. P. wyjaśniła ponadto, że opieka nad ojcem polega na pomaganiu mu w czynnościach higienicznych, przy przebieraniu się, w razie potrzeby w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, przy mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru, podaniu leków, przygotowaniu i podaniu posiłków, wyjściu na spacer, asystowaniu podczas wizyt u lekarza, stomatologa, pomocy w wykonywaniu czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wyjaśniła, że ojciec nie wymaga pomocy w dojściu do toalety, nie jest pieluchowany, nie wymaga smarowania maściami przeciwodleżynowymi, nie wymaga pomocy w zmianie pozycji ciała, nie wymaga masaży, oklepywania, czuwania podczas snu. Skarżąca oświadczyła, że dotychczas to ona sprawowała opiekę nad ojcem, gdyż ojciec jest rozwiedziony, a jej rodzeństwo (P. i E.) mieszka za granicą. Kolegium uznało, że skoro ojciec skarżącej jest niepełnosprawny w stopniu znacznym od 13 grudnia 2017 r. i już od 2017 r. choruje na zaburzenia afektywne dwubiegunowe i cukrzycę insulinozależną i dotychczas to wyłącznie skarżąca sprawowała opiekę nad ojcem, pozostając w zatrudnieniu od 1 stycznia do 1 grudnia 2020 r., to znaczy, że obecna absencja zawodowa nie jest spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Skarżąca nie wykazała, aby przyczyną ustania jej zatrudnienia było pogorszenie stanu zdrowia ojca, a tym samym zwiększenie zakresu opieki do takiego stopnia, że nie można było jej pogodzić z dotychczasowym zatrudnieniem. Na wezwanie organu pierwszej instancji z 10 lutego 2021 r. do przedłożenia dokumentacji medycznej P. P. nie dołączyła aktualnej i wiarygodnej dokumentacji medycznej ojca potwierdzającej pogorszenie się stanu zdrowia, a tym samym zwiększenia zakresu opieki nad nim. Kolegium stwierdziło, że materiał dowodowy zgromadzony przez organ pierwszej instancji był wystarczający do oceny przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca miała zapewnioną pełną i nieskrępowaną możliwość formułowania swego oświadczenia dowodowego zgodnie ze swoją wolą, czyli wykazania wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Konkludując, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji o nieistnieniu związku przyczynowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez I. P. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. I. P. wniosła skargę na decyzję Kolegium, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie wypełnia przesłanki związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Uzasadniając ten zarzut, podniosła, że ze względu na sprawowaną opiekę nad ojcem nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja w pełni odpowiada prawu. Skarżąca nie spełniła, co zasadnie podniosły organy obu instancji, zasadniczej przesłanki uzyskania wnioskowanego świadczenia polegającej na zaistnieniu bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem/rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. W sprawie bezsporne jest, że ojciec skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od 13 grudnia 2017 r. z uwagi na zaburzenia afektywne dwubiegunowe i cukrzycę insulinozależną oraz otyłość. Niekwestionowane jest również to, że skarżąca opiekuje się ojcem, pomagając mu w czynnościach higienicznych, przy przebieraniu się, w razie potrzeby w wykonywaniu ćwiczeń fizycznych, przy mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru, podaniu leków, przygotowaniu i podaniu posiłków, wyjściu na spacer, podczas wizyt u lekarzy, w wykonywaniu czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jednocześnie sama skarżąca przyznała, że ojciec nie wymaga pomocy w dojściu do toalety, nie jest pieluchowany, nie wymaga smarowania maściami przeciwodleżynowymi, nie wymaga pomocy w zmianie pozycji ciała, nie wymaga masaży, oklepywania i czuwania podczas snu. Jest to istotne, ponieważ z materiału dowodowego sprawy w żaden sposób nie wynika, że ojciec skarżącej, mimo posiadanego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Potwierdza to również możliwość podejmowania przez skarżącą pracy przez niemal cały 2020 rok. Skarżąca nie wykazała, aby przyczyną ustania jej zatrudnienia było pogorszenie stanu zdrowia ojca, a tym samym zwiększenie zakresu opieki do takiego stopnia, by nie można było jej pogodzić z dotychczasowym zatrudnieniem. Należy podkreślić, że prowadzenie gospodarstwa domowego, w tym pranie, sprzątanie, robienie zakupów, czy posiłków, nie stanowi czynności o charakterze nadzwyczajnym i nie świadczy o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby. Stanowi codzienną rutynę osób, również tych, które pracują zawodowo. Czynności związane z opieką nad ojcem skarżącej, ograniczające się do pomocy w czynnościach higienicznych, ubieraniu, czy przygotowaniu posiłków nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad ojcem a rezygnacją przez nią z pracy nie istnieje taki związek. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika, aby ojciec skarżącej był niesamodzielny w większości sfer życia. Z powyższych przyczyn nie sposób przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje, opiekując się ojcem, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane przez skarżącą czynności, które podejmuje w ramach opieki nad niepełnosprawnym ojcem są – jak już podkreślano - zwykłymi czynnościami życia codziennego. Zatem zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, w tym zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w wyczerpującym i przekonującym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie kwestionując złego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności udzielania mu pomocy przez córkę (do czego zresztą skarżąca jako córka jest zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), należy podkreślić, że w okolicznościach sprawy samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również konieczność sprawowania opieki, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).