II SA/Lu 670/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. S.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia .... Samorządowe Kolegium Odwoławcze . utrzymało w mocy decyzję Kierownika Sekcji Postępowania Egzekucyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie . z dnia ...., sprostowaną postanowieniem tego organu z dnia .... w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wskazaną decyzją organ I instancji orzekł o zwrocie przez A. S. – S. kwoty 11.160 zł (wraz z odsetkami) tytułem nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w decyzji z dnia ... wskazując, że w okresie od listopada 2012r. do września 2013r. należność będzie potrącana z wypłaty w wysokości 930 zł miesięcznie, zaś pozostałą kwotę 930 zł strona powinna wpłacić na podany w decyzji rachunek. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wskazaną decyzją z dnia ... 2010r. ustalono wysokość świadczeń nienależnie pobranych tj. świadczenia alimentacyjnego przyznanego na dzieci - Ż. K. i K. S. za okres 1 października 2008r. do 30 września 2009r. w łącznej wysokości 2.100 zł. Organ stwierdził, że decyzja ta stała się ostateczna w dniu 12 lipca 2010r. (doręczenie zastępcze zgodnie z art. 44 § 4 kpa). W odwołaniu od tej decyzji A. S. – S., reprezentowana przez pełnomocnika E. S., zarzucała rozbieżność pomiędzy sentencją decyzji, w której wskazano kwotę 11.160 zł a uzasadnieniem, w którym podano kwotę 2100 zł oraz wadliwe zastosowanie art. 44 § 4 kpa i przyjęcie doręczenia zastępczego na adres strony w Polsce, podczas gdy strona przebywała w Holandii, o czym organ wiedział, przez co strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Dodatkowo wskazała, że organ wadliwie zażądał zwrotu świadczeń, ponieważ pomimo iż strona przebywa w Holandii, do jednak córki przebywały tam z nią jedynie czasowo, a nie na stałe. Mieszkają od urodzenia w L., tutaj podejmowały naukę pozostając pod opieką babki, a zatem nie było podstaw do orzekania o zwrocie pobranego świadczenia. Mając na uwadze zarzuty odwołania, postanowieniem z dnia 22 lutego 2013r. organ I instancji sprostował oczywistą omyłkę pisarską decyzji z dnia ... 2013r. w ten sposób, że w jej uzasadnieniu zastąpił kwotę 2.100 zł kwotą 11.160 zł. Badając sprawę organ odwoławczy ustalił, że decyzją z dnia ... 2008r. organ przyznał stronie świadczenia z funduszu alimentacyjnego – na rzecz córki Ż. K. na okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. w wysokości 480 zł miesięcznie oraz na rzecz K. S. na ten sam okres w wysokości 450 zł miesięcznie. Następnie do organu I instancji wpłynęły pisma Szkoły Podstawowej nr 29 w L. z dnia 27 listopada 2009r. i z dnia 11 grudnia 2009r. informujące, że córki strony od 1 września 2007r. realizują obowiązek szkolny w Holandii. Organ uznał, że jest to okoliczność mająca wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o której strona powinna poinformować organ, dlatego pismem z dnia 2 grudnia 2009r. organ zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania, w toku którego w dniu ... 2010r. ustalił nienależnie pobrane świadczenia za okres od 1 października 2008r. do 30 września 2009r. w wysokości 11.160 zł. Organ wskazał, że decyzja ta stała się ostateczna w dniu 12 lipca 2010r. wskutek doręczenia zastępczego, dokonanego zgodnie z art. 44 § 4 kpa, bowiem strona nie zgłosiła zmiany miejsca zamieszkania, a adres w Holandii nie był organowi znany. Organ przyjął, że skoro składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres zasiłkowy 2009/2010 strona wskazywała adres na terenie Polski, to na ten adres należało kierować korespondencję w niniejszej sprawie - dopiero w dniu 14 lutego 2011r. do organu wpłynęło pismo z adresem strony w Holandii, dlatego od tego momentu korespondencję kierowano na ten adres. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła A. S. – S. domagając się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zarzuciła, że organ wadliwie uznał, że pobrane przez nią świadczenia były nienależne, bowiem jej córki faktycznie zamieszkiwały w Polsce, natomiast w Holandii przebywały jedynie okresowo; organ wadliwie przeprowadził postępowanie wyjaśniające naruszając art.7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. Ponadto organ I instancji naruszył art. 113 § 1 kpa wydając postanowienie o sprostowaniu decyzji z dnia 1 lutego 2013r., pomimo iż dokonane sprostowanie nie dotyczyło oczywistej omyłki, lecz miało charakter rozstrzygnięcia merytorycznego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami (ust.1). Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust.2). Bieg przedawnienia przerywa: odroczenie terminu płatności należności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej osoba obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń została powiadomiona (ust. 3). Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust.4).Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (ust.5). Nienależnie pobrane świadczenia wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust.6). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust.7). Organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (ust.8). W przypadku śmierci osoby, która pobrała nienależnie świadczenia, należności, o których mowa w ust. 1, wygasają (ust.9). W orzecznictwie sądowo - administracyjnym przyjęto stanowisko, że w świetle powołanego przepisu – obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w sposób ostateczny za nienależne. Dopiero więc, gdy decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane stanie się ostateczna, można nakazywać zwrot takiego świadczenia (por. wyrok WSA z dnia 27 marca 2013r., I SA/Wa 2314/12, wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2013r., II SA/Rz 114/13). Z kolei w świetle art. 16 kpa decyzja ostateczna to taka, od której nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ma to miejsce m.in. wówczas, gdy upłynął bezskutecznie termin do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji. W niniejszej sprawie nie ustalono w sposób niebudzący wątpliwości, że decyzja organu I instancji z dnia ... 2010r. uznająca świadczenia w łącznej kwocie 11.160 zł za nienależnie pobrane przez skarżącą - stała się decyzją ostateczną. Jak bowiem wynika z akt sprawy - decyzja ta została doręczona skarżącej w trybie art. 44 § 1 - 4 kpa, a więc w trybie zastępczym. Przepis ten stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 - 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ (§ 1). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4). Należy podkreślić, że skutek doręczenia zastępczego, o którym mowa w powołanym przepisie (ust.4) następuje tylko wówczas, gdy korespondencja została skierowana na prawidłowy adres strony (por. postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2012r., I OSK 270/12). Jeżeli organ miał informację, że adres pod który wysyłana jest korespondencja, nie jest prawidłowy i doręczenie korespondencji nie nastąpiło do rąk własnych adresata lub domownika, który podjął się przekazania zainteresowanemu przesyłki, nie ma podstaw do stosowania przy doręczaniu decyzji przepisów o doręczeniu zastępczym (art. 44 kpa) (por. wyrok WSA z dnia 21 lipca 2004r., I SA 2341/02). Zasadniczo adres, na który organ doręcza korespondencję, to adres miejsca zamieszkania strony, a więc miejsca, w którym koncentruje się jej działalność życiowa (niekoniecznie jest to miejsce zameldowania), chyba że strona wskaże inny adres do korespondencji. W niniejszej sprawie nie zostało jednoznacznie wyjaśnione czy decyzja z dnia 19 czerwca 2010r. została skierowana na prawidłowy adres skarżącej. Decyzja ta została bowiem wysłana na adres w L., podczas, gdy – jak wynika z akt sprawy i o czym wydając tę decyzję organ wiedział - skarżąca mieszkała wówczas i nadal mieszka w Holandii. Z akt sprawy nie wynika przy tym, by skarżąca w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z dnia ... 2010r. wskazała jako adres do doręczeń adres w Polsce, na który decyzję tę nadano. Wprawdzie organ wyjaśnia, że adres ten wskazała skarżąca w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zakończonym decyzją z dnia ... 2008r., ale z uwagi na to, że było to wcześniejsze, odrębne postępowanie, a organ wiedział, że skarżąca zmieniła następnie miejsce zamieszkania i obecnie przebywa w Holandii, to przyjęcie przez organ, że adresem skarżącej jest wskazany w tym poprzednim postępowaniu adres w Polsce, było nieuzasadnione. Wbrew stanowisku organu, organ nie był związany tym adresem, a skarżąca nie miała obowiązku i nie mogła poinformować organu o jego zmianie, skoro postępowanie w przedmiocie uznania pobranych świadczeń za nienależne było odrębnym postępowaniem i toczyło się z urzędu. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie było zatem podstaw do jednoznacznego stwierdzenia, że decyzja z dnia ... 2010r. została skarżącej skutecznie doręczona w trybie zastępczym, a w konsekwencji nie można stwierdzić, że decyzja ta stała się ostateczna wskutek upływu terminu do jej zaskarżenia, co umożliwiałoby wydanie decyzji nakazującej zwrot uznanych za nienależnie pobrane świadczeń. Z tych względów zaskarżona decyzja jako wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.). Badając sprawę ponownie organ odwoławczy ustali czy decyzja z dnia 19 czerwca 2010r. została skutecznie doręczona skarżącej na prawidłowy adres, w szczególności czy skarżąca wskazała w tym postępowaniu adres do doręczeń oraz czy i kiedy decyzja ta została jej doręczona na ten adres, a następnie oceni czy nastąpiło jej skuteczne doręczenie i czy w konsekwencji można uznać, że stała się ona ostateczna. Nie jest natomiast zasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ I instancji art. 113 § 1 kpa poprzez wydanie postanowienia o sprostowaniu decyzji z dnia... 2013r. poprzez zmianę w jej uzasadnieniu kwoty 2.100 zł na taką samą, jak wskazana w sentencji - 11.160 zł. Sprostowanie decyzji administracyjnej jest możliwe, gdy dotyczy omyłek oczywistych. Za omyłkę oczywistą można natomiast uznać taką, którą można stwierdzić porównując treść decyzji z zawartymi w aktach sprawy dokumentami (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2008r., I OSK 1502/07). W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że decyzją z dnia ... 2010r. orzeczono nienależnie pobrane świadczenia w wysokości 11.160 zł, a nie w wysokości 2.100 zł, dlatego wskazanie kwoty 2.100 zł w uzasadnieniu decyzji było oczywistą omyłką, podlegającą sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 kpa. Z tych względów Sąd orzekł, jak w sentencji.