II SA/Lu 676/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza T. z dnia [...]. nr [...] M. H. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią A. T. W decyzji odmownej z dnia [...] Burmistrz wyjaśnił, że art. 17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wprawdzie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje także innej osobie, nie spokrewnionej w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale tylko wówczas, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. W tym jednak przypadku żyje córka A. T., A. H., która zobowiązana jest do sprawowania opieki nad matką. Po rozpoznaniu odwołania M. H. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium przypomniało, że stosownie do art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie natomiast do art. 17 ust.1a ustawy w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1, świadczenie przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie przypadek taki nie ma miejsca. Wprawdzie z treści odwołania, ustaleń pracownika socjalnego i zaświadczenia lekarskiego wynika, że A. H. ma orzeczoną częściowo niezdolność do pracy, choruje na przewlekły zespól bólowy korzeniowy, szyjny i lędźwiowo – krzyżowy, związany ze zmianami zwyrodnieniowymi, zespól lękowo - depresyjny, chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze i kamicę pęcherzyka żółciowego oraz inne uszkodzenia narządów i choroby współistniejące, które to choroby są trwale, przewlekle i postępujące, to jednak nie oznacza, że nie jest ona w stanie opiekować się matką. Przedstawione przez nią zaświadczenie lekarskie nie zawiera bowiem informacji o przeciwwskazaniach w wykonywaniu określonych czynności, w tym czynności życia codziennego, związanych z opieką nad inną osobą i o konieczności leczenia szpitalnego. Zaświadczenie zawiera natomiast informację, że choroba nie uniemożliwia osobistego stawiennictwa na posiedzenie składu orzekającego do spraw niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że A. H. nie dysponuje orzeczeniem o znacznym czy też umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i nie przedłożyła innych dokumentów świadczących jednoznacznie o tym, że jej stan zdrowia lun inne okoliczności uniemożliwiają sprawowanie opieki. Zdaniem organu orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy wskazuje jedynie, że utraciła ona w znacznym stopniu zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, a nie zdolność do sprawowania opieki na członkiem rodziny i wykonywania czynności o charakterze pielęgnacyjnym czyli sporządzania posiłków, prania, sprzątania, mycia, zmiany bielizny, robienia zakupów, podawania leków, zapewnienia opieki lekarskiej i realizacji recept. Kolegium nie kwestionując, że M. H., zamieszkując wraz z matką i babcią, udziela jej pomocy, jednakże nie oznacza to, jak już podano, że przysługuje jej uprawnienie do żądania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Kolegium zaznaczyło, że M. H. nie spełnia także warunku nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Ukończywszy bowiem szkołę średnią, nie zdecydowała o kontynuowaniu nauki, nie podjęła także pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. H. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium. Zdaniem skarżącej organ błędnie przyjął, że H. H. jest w stanie sprawować opiekę nad swoją matką. Podkreśliła, że to ona faktycznie od wielu lat sprawowała opiekę nad babcią, a mama jej tylko w tym pomagała. Zaznaczyła, że o stanie wyłączającym możliwość sprawowania opieki nie stanowi tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanych stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt. 20 i 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W jej ocenie opiekę może sprawować tylko w pełni zdrowa do pracy oraz posiadająca specjalne predyspozycje fizyczne i psychiczne. Wykluczona jest zatem osoba choćby nawet częściowo niezdolna do pracy, a zwłaszcza mająca takie schorzenia jak jej matka, której nie można powierzyć sprawowania opieki nad inną osobą w wieku 91 lat. Skarżąca zwróciła uwagę, że art. 17 ust. 1a ustawy w ogóle nie odnosi się do stopnia niepełnosprawności, ale stanowi tylko o stanie wykluczającym sprawowanie opieki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim nie można podzielić poglądu skarżącej, według której dla sprawowania opieki o jakiej stanowi art. 17 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zmianami ) wymagane są specjalne predyspozycje psychiczne i fizyczne. Przyjęcie takiego poglądu oznaczałoby nie tylko wprowadzenie nowej przesłanki od której uzależnione byłoby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewidzianej w samej ustawie, ale pozbawiało sens samej regulacji, której istotą jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to właśnie, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jest oczywiste, że jeśli pod pojęciem opieki należy rozumieć troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie jej i strzeżenie, które to czynności wykonywane są przecież powszechnie i raczej nie budzą trudności interpretacyjnych, to nie ma powodu, aby możliwość ich sprawowania miała być weryfikowana w jakimkolwiek odrębnym postępowaniu. Słusznie natomiast skarżąca zarzuca naruszenie art. 17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Oczywiście rację ma organ odwoławczy dowodząc, że o braku możliwości sprawowania opieki może świadczyć legitymowanie się przez osobę zobowiązaną orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 20 i 21 ustawy. Nie ma jednak wystarczających podstaw, aby uważać, że wspomniane orzeczenia są jedynymi dowodami potwierdzającymi taki stan. Zauważyć przy tym należy, iż również Kolegium w żadnym razie nie twierdziło, jak podaje się w skardze, że jest to wyłączna przesłanka ustalenia okoliczności, w jakich osoba zobowiązana nie jest w stanie sprawować opieki. Wyjaśniono bowiem, że A. H. nie przedstawiła " innych dokumentów świadczących jednoznacznie o tym, iż jej stan zdrowia lub inne okoliczności uniemożliwiają sprawowania opieki nad matką‘’. Ta teza budzi jednak uzasadnione wątpliwości. Oczywiste jest, że właśnie wiek, stan fizyczny lub psychiczny są jednymi z powodów uniemożliwiających wypełnienie wspomnianego obowiązku. Dla wykazania stanu uniemożliwiającego sprawowanie opieki można natomiast wykorzystać wszystkie możliwości dowodowe przewidziane przepisami kpa. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie A. H. z dnia 17 maja 2010r. w którym stwierdza, że choruje na serce (tętniak przegrody przedsionkowej), astmę oskrzelową, po wypadku samochodowym ma też uszkodzony kręgosłup oraz mięsień prawej ręki. Często także przebywa w szpitalu. Stan ten potwierdza treść zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia 18 czerwca 2010r. w którym opisano, że A. H. cierpi na przewlekle zespoły bólowe oraz lękowo – depresyjne, ma chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze i kamicę pęcherzyka żółciowego, uszkodzenie wątroby i tętniaka przegrody przedsionkowej serca. Z kolei w informacji sporządzonej przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 18 maja 2010r. podano, że H. H. często przebywa w szpitalu i nie jest w stanie sprawować opieki nad matką. Sama posiada grupę inwalidzką i pobiera świadczenie rentowe, a opiekę nad A. T. faktycznie sprawuje jej wnuczka, M. H. W tych okolicznościach trudno uważać, wbrew przekonaniu organu, że H. H. jest w stanie systematycznie i w pełni sprawować opiekę nad matką. Trudno także uznać za przekonujące obawy organu odwoławczego co do spełnienia warunku nie podjęcia pracy przez skarżącą. Jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 lipca 2008r. (P. 41/2007) chodzi tu o niepodjęcie zatrudnienia mimo istniejących na rynku miejsc pracy i zdolności oraz gotowości podjęcia zatrudnienia. Osoba uprawniona musi być bezrobotna z własnego wyboru; nie może być podmiotem, który nie jest w stanie poradzić sobie na rynku pracy. W zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wykazano, aby ta ostatnia przesłanka miała miejsce w stosunku do skarżącej. Skupiono się wyłącznie na wskazaniu, że nie podjęła ona pracy, ani nie rozstrzygnęła o dalszym kształceniu. Ustalenia ta nie są jednak wystarczające dla poparcia stanowiska organu,. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz ary. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzająca ją decyzję Burmistrza.