II SA/Lu 69/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę II. przyznaje [...] E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] października 2011 r., Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B. – działając z upoważnienia Burmistrza B. – odmówił przyznania J. S. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego ze środków pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż wnioskiem z dnia [...] września 2011 r. J. S. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie jej zasiłku celowego na zakup żywności. W dniu [...] października 2011 r. organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, podczas którego ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką H. P., a dochód ich rodziny - na który składa się emerytura H. P. w wysokości 821,35 zł oraz przyznany J. S. dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,72 zł – wynosi 990,07 zł. Kwota ta stanowi – jak wskazał organ - 141% kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej i uprawnia do uzyskania pomocy w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił jednak przyznania stronie żądanego przez nią wsparcia, wskazując, iż pomoc taka (w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności w wysokości 100 zł miesięcznie, przyznanego na okres od 1 września 2011 r. do 31 grudnia 2011 r.), została jej udzielona na mocy decyzji z dnia 20 września 2011 r. wydanej w odrębnej sprawie, co – biorąc pod uwagę brak przesłanek, które uzasadniałyby zwiększenie tej pomocy oraz ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej – wykluczyło możliwość uwzględnienia wniosku J. S. w sprawie niniejszej. J. S. wniosła od powyższej decyzji odwołanie, w którym stwierdziła, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podkreśliła, że jest osobą samotną, niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym oraz wymagającą częściowej pomocy innych osób w pracach domowych. Wskazała, że żyje w ubóstwie oraz, że ma trudności ze znalezieniem pracy dostosowanej do jej niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., Nr [...] – zaskarżoną w niniejszej sprawie – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozpatrzeniu odwołania J. S. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Kolegium wskazało, że wprawdzie organ I instancji prawidłowo ustalił, iż dochód J. S. przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej, jednak – mając tę okoliczność na uwadze – powinien był rozpatrzyć możliwość przyznania stronie zasiłku celowego na podstawie art. 41 tejże ustawy. Przepis ten daje bowiem możliwość przyznania świadczenia pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż nierozpoznanie sprawy pod kątem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego powoduje, iż konieczne jest uchylenie decyzji organu I instancji i ponowne rozpatrzenie sprawy przez ten organ, również w tym (pominiętym) aspekcie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie J. S. podniosła, iż wbrew stanowisku organów - nie prowadzi wspólnego gospodarstwa wraz z matką, bowiem samodzielnie podejmuje decyzje dotyczące jej codziennego egzystowania. Wskazała, iż jednopokojowe mieszkanie, które zamieszkuje razem z matką jest przedzielone regałem i meblościanką, tworząc dwie odrębne części. Skarżąca ponadto wyraziła opinię, iż zastosowanie w niniejszej sprawie powinny mieć przepisy uchwały Rady Miasta podwyższające kryterium dochodowe ze 150 % do 175% kryterium określonego w ustawie o pomocy społecznej. Podniosła również, iż wywiady środowiskowe w jej sprawach są nieprawidłowo przeprowadzane, a działania organów prowadzą do "wykluczenia społecznego i finansowego" jej osoby oraz uniemożliwienia jej "godnego życia". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz.270), dalej p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja prawa nie narusza, a zatem skarga J. S. podlega oddaleniu. Na aprobatę zasługuje bowiem stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L., iż decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] października 2011 r. została wydana z naruszeniem prawa, co czyniło koniecznym jej uchylenie w toku postępowania odwoławczego. W pierwszej kolejności należy jednak podnieść, iż wbrew twierdzeniom skarżącej słuszne jest stanowisko organów obu instancji, iż prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz matką. Z treści przeprowadzonego przez organ I instancji w dniu [...] października 2011 r. wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że J.S. mieszka na stałe wraz z matką w jej mieszkaniu składającym się z 1 pokoju, kuchni i łazienki, pozostając na jej utrzymaniu. Ze względu na zły stan zdrowia H. P., skarżąca pomaga jej w codziennych czynnościach faktycznych. Z powyższych, niewadliwych ustaleń organów jednoznacznie wynika, iż pomiędzy skarżącą a jej matką istnieje ścisła więź, nie tylko rodzinna, ale też więź gospodarcza oraz ekonomiczna, która decyduje o ich wspólnym gospodarowaniu. W istniejących warunkach lokalowych nie da się bowiem w żaden sposób wyodrębnić gospodarstwa matki i córki, a zatem niemożliwym jest - jak twierdzi J. S. - odrębne gospodarowanie. Mieszkanie i wszystkie znajdujące się w nim sprzęty służą do użytku dwóch osób. Skarżąca nie może prowadzić jednoosobowego gospodarstwa także dlatego, że nie posiada wystarczających własnych środków na utrzymanie, bowiem jej jedyny dochód stanowi dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,72 zł. Ze znajdującej się w aktach sprawy decyzji przyznającej to świadczenie wynika ponadto, iż jego znaczna część w kwocie 99,54 zł wypłacana jest na rachunek bankowy zarządcy budynku, w którym mieszka skarżąca. Powyższe wskazuje, iż przeważająca część wydatków rodziny pokrywana jest z emerytury matki skarżącej. Wspólne zamieszkiwanie, niemalże w całości finansowane z dochodu tylko jednej osoby zawsze będzie oznaczać wspólne gospodarowanie. Powyższe stanowisko potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1060/11, oddalając skargę kasacyjną wniesioną przez J. S. w innym postępowaniu, a ostatnio także w wyroku z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 1947/11. Mając na uwadze prawidłowość ustaleń dotyczących wspólnego gospodarowania skarżącej i jej matki, należy uznać za słuszne stanowisko organów, iż dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 702 zł. Niewątpliwie bowiem na dochód strony składa się jej dodatek mieszkaniowy w wysokości 168,35 zł oraz emerytura H. P. w wysokości 821,35 zł. Powyższa okoliczność wykluczała możliwość przyznania skarżącej zasiłku celowego na podstawie art. 39 ustawy, co też prawidłowo orzekł organ I instancji. Sąd nie kwestionuje również odmowy organu I instancji w zakresie przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego na zakup żywności, przewidzianego w ustawie z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 25, poz. 186 ze zm.). Wprawdzie – wbrew twierdzeniom organu – okoliczność, iż na podstawie przepisów powyższej ustawy decyzją z dnia 20 września 2011 r. została J. S. udzielona pomoc, nie czyni niemożliwym uwzględnienia jej żądania z dnia 26 września 2011 r. (ograniczenie takie nie wynika bowiem ani z przepisów ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", ani też z przepisów ustawy o pomocy społecznej), jednak należy zauważyć, iż organ w uzasadnieniu swej decyzji w sposób wyczerpujący odniósł się do sytuacji życiowej skarżącej, wskazując na brak przesłanek, które przemawiałyby za koniecznością przyznania jej dodatkowej pomocy, a ponadto podkreślił ograniczony charakter możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzja o przyznaniu żądanego przez skarżącą świadczenia ma natomiast charakter uznaniowy, co oznacza, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania pomocy, pomoc tę otrzyma. Uznanie administracyjne pozwala bowiem organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Ubocznie należy jednak przyznać rację skarżącej w kwestii, iż zastosowanie w niniejszej sprawie winny mieć przepisy uchwały Rady Miejskiej w B. z dnia 7 lutego 2008 r. w sprawie podwyższenia kryterium uprawniającego do pomocy w formie dożywiania (Dz. Urz. Woj. Lub. Nr 42, poz. 1314), podwyższające kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" jako 150% kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust. 1, pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w ten sposób, że pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 175% kryterium dochodowego. Okoliczność ta – niedostrzeżona przez organ I instancji – nie decyduje jednak o wadliwości rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego, bowiem w sytuacji, gdy dochód skarżącej nie przekracza nawet 150% przedmiotowego kryterium, pozostaje ona bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (w aspekcie przepisów cyt. ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r.). Niezależnie od powyższego należy zgodzić się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż decyzja organu I instancji z dnia [...] października 2011 r. została wydana z naruszeniem prawa, przez co podlegała uchyleniu. Słusznie bowiem organ II instancji stwierdził, iż w sytuacji gdy strona domaga się przyznania świadczenia z pomocy społecznej na określony cel, a jej dochód przekracza ustawowe kryterium, organ pomocy społecznej zobowiązany jest ustalić, czy zachodzą przesłanki przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ustawy, który może być przyznany również pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. W niniejszym postępowaniu - co słusznie zauważył organ odwoławczy - organ I instancji uchylił się natomiast od wyjaśnienia i rozważenia okoliczności sprawy w powyższym zakresie, przez co naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a w konsekwencji również art. 41 ustawy. Biorąc pod uwagę, iż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (nie można bowiem wykluczyć, iż wyjaśnienie i rozważenie wskazanej okoliczności skutkowałoby przyznaniem skarżącej specjalnego zasiłku celowego), należy uznać, iż w pełni uzasadnione było wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej – korzystnej de facto dla skarżącej, co również zasługuje na podkreślenie. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 litera "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).