II SA/Lu 693/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Magdalena Markowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje [...] I. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie w kwocie 300,70 zł. (trzysta złotych siedemdziesiąt groszy) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z dnia [...] o odmowie przyznania D. G. zasiłku celowego na opłacenie zaległych kosztów zużycia energii elektrycznej w wysokości wynikającej z wezwania do zapłaty z dnia 17 grudnia 2008 r. oraz na opłacenie zaległego i bieżącego czynszu mieszkaniowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że D. G. wnioskiem z dnia 10 lutego 2009 r. zwrócił się do organu pomocy społecznej o opłacenie zaległych kosztów zużycia energii elektrycznej w wysokości wynikającej z dołączonego do wniosku wezwania z dnia 17 grudnia 2008 r. oraz opłacenie zaległego i bieżącego czynszu mieszkaniowego, a także o zwrot kosztów leczenia jego, żony i córki. Uzasadnił wniosek tym, że stan jego zdrowia ciągle się pogarsza i musi systematycznie przyjmować leki. Do odwołania dołączył dokumenty potwierdzające wydatki na leki, a także wydatki związane z kosztami utrzymania mieszkania. Kolegium podniosło, że przyznanie pomocy społecznej w formie świadczeń pieniężnych możliwe jest dopiero w sytuacji kumulatywnego spełnienia przesłanek z art. 7 oraz art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Przy rozstrzyganiu spraw z zakresu pomocy społecznej istotnym elementem są cele, jakim pomoc ta ma służyć, określone w art. 2 i 3 ustawy, przede wszystkim jest to doraźne wsparcie osób potrzebujących pomocy które nie są w stanie we własnym zakresie uporać się z przejściowymi trudnościami. Formalne spełnienie przesłanek ustawowych nie oznacza, że wnioskodawca ma roszczenie o przyznanie świadczenia. Udzielenie pomocy finansowej uzależnione jest nie tylko od potrzeb wnioskodawców, ale również od celów pomocy społecznej i możliwości, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej. Z oświadczenia D. G. wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe z żoną M. i córką W. (ur. 22 września 2008 r.), natomiast matka T. G. jest zameldowana w tym samym mieszkaniu i w nim mieszka, ale przebywa też w domu w L. (oświadczenie, co do miejsca zamieszkania matki w L. nie zostało potwierdzone przez skarżącego żadnym dokumentem). Jak wynika z ustaleń organu, skarżący nie pracuje, ponadto z dniem 18 grudnia 2008 r. utracił status bezrobotnego z powodu niestawiennictwa w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie. Z akt nie wynika, aby ponownie się zarejestrował. Do 29 czerwca 2009 r. legitymował się lekkim stopniem niepełnosprawności, ustalonym orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. P. z dnia 29 czerwca 2007 r. Nr [...]. Żona skarżącego M. G. jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku. Uznając, że gospodarstwo D. G. jest trzyosobowe organ I instancji ustalił, że źródłem dochodu rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku był zasiłek rodzinny w wysokości 48 zł i stypendium M. G. w wysokości 325 zł. Opierając się na opisanych ustaleniach Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że z formalnego punktu widzenia rodzina spełnia kryterium dochodowe do przyznania zasiłku pieniężnego, o którym mowa wart. 8 ust. 1 pkt 3 - dochód rodziny w wysokości 373 zł jest niższy od kryterium dochodowego rodziny wynoszącego 1.053 zł i można dopatrzyć się co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej tj. potrzeby ochrony macierzyństwa (pkt 8). Formalne spełnienie przesłanek ustawowych nie oznacza jeszcze, że skarżącemu zasiłek celowy musi być przyznany. Zdaniem Kolegium w sytuacji rodziny D. G. trudno dopatrzeć się przesłanek celowościowych do przyznania świadczenia z pomocy społecznej na zgłoszone przez niego potrzeby, o których to przesłankach mowa w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1i art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że fakt otrzymywania pomocy w formie żywności i opłat mieszkaniowych od matki wynika nie tylko z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z D. G., ale również z jego oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy. Informacja o zadłużeniu T. G. na wykupienie leków została odnotowana przez pracownika socjalnego. Argumenty organu I instancji przemawiające za odmową przyznania zasiłku celowego na opłacenie zaległych kosztów zużycia energii elektrycznej oraz opłacenie zaległego i bieżącego czynszu mieszkaniowego znajdują oparcie z zgromadzonym przez organ I instancji materiale dowodowym. Z materiału tego wynika, że wezwanie do zapłaty z dnia 17 grudnia 2008 r. zostało anulowane przez zakład energetyczny w związku ze zmniejszeniem kosztów zużycia energii elektrycznej, co jest przesłanką do odmowy przyznania zasiłku celowego na opłacenie zaległych kosztów zużycia energii elektrycznej. Zaległość w czynszu natomiast na koniec stycznia 2009 r. wynosiła 34,50 zł i w lutym 205,03 zł, a nie 603,70 zł za styczeń i 326,02 zł za luty, jak wynikało z dołączonych przez wnioskodawcę rachunków, co jest z kolei przesłanką przemawiającą za odmową przyznania zasiłku celowego na opłacenie zaległego i bieżącego czynszu mieszkaniowego. W ocenie Kolegium w dacie wydania zaskarżonej decyzji zgłoszone przez D. G. potrzeby albo już nie występowały, albo że te występujące rodzina była w stanie zaspokoić przez wykorzystanie własnych możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Ponadto odrębnymi decyzjami D. G. otrzymał zasiłek celowy w wysokości 300 zł na leki (decyzja z dnia [...], Nr [...]) i zasiłek okresowy przyznany od 1 lutego 2009 r. do 30 czerwca 2009 r., w wysokości 340 zł miesięcznie (decyzja z dnia [...], Nr [...]). Ponadto w ocenie Kolegium przesłanką do odmowy przyznania skarżącemu pomocy której żądał jest przede wszystkim fakt, że nie ma podstaw do przyznania mu tej pomocy, bo to nie on jest najemcą lokalu mieszkalnego i to nie on jest wzywany do zapłaty za czynsz, ale jego matka, która mieszka w tym mieszkaniu i otrzymuje dodatek mieszkaniowy (ostatnio przyznany decyzją z dnia [...], Nr [...]. Do uregulowania zadłużenia z tytułu dostarczonej energii elektrycznej wzywana była również matka. To, do kogo należy ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania zależy od ustalenia między najemcą a pozostałymi domownikami. Jest to sprawa, w którą organy administracji publicznej nie ingerują. Zakładając nawet, że D. G. umówił się z matką, że to on ponosi koszty utrzymania mieszkania, czy tylko niektóre z kosztów, nie może z tego tytułu domagać się pomocy z zewnątrz. Powinien w pierwszej kolejności żądać pokrycia tych kosztów od matki, zwłaszcza że matka posiada przyznane na ten cel środki publiczne. Kolegium nie kwestionowało faktu, że rodzina skarżącego znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jednakże stwierdziło, że nie szuka możliwości wyjścia z niej we własnym zakresie, o czym może świadczyć to, iż pozostaje pod opieką pomocy społecznej od kilku lat. Z akt sprawy nie wynika, czy skarżący (28 lat), kiedykolwiek pracował. Wynika natomiast, że od 31 grudnia 1998 r. do 16 sierpnia 2005 r. odbywał karę pozbawienia wolności. Powiatowy Zespół w orzeczeniu z dnia 29 czerwca 2007 r. ustalając lekki stopień niepełnosprawności wskazał, że zdolność do wykonywania zatrudnienia na otwartym rynku pracy jest obniżona, i że wymaga przyuczenia do zawodu. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby skarżący starał się podnieść swoje kwalifikacji, ma wykształcenie tylko podstawowe i żeby poszukiwał pracy odpowiedniej do stanu jego zdrowia, chociaż był do tego przez pracownika socjalnego zobowiązany. Głównym źródłem utrzymania rodziny od kilku lat są świadczenia z pomocy społecznej. Jeżeli skarżący nie mógłby znaleźć pracy, to mógłby zaopiekować się dzieckiem, a pracy powinna poszukać żona, która nie ma żadnych przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia a studiuje w systemie zaocznym. Powyższe okoliczności również świadczą o braku przesłanek do przyznania świadczeń z pomocy społecznej, o których mowa wart. 3 ust. 1 i art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Skargę do sądu administracyjnego na powyższą decyzję wniósł D. G., domagając się jej uchylenia. Skarżący podniósł, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest niezgodna z prawem i stanem faktycznym. W dniu składania wniosku o przyznanie pomocy miał nieuregulowaną fakturę za energię elektryczną, którą dołączył do wniosku. Przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, faktura ta została zweryfikowana przez zakład energetyczny i rachunek zmniejszono z kwoty 144,91zł na kwotę 127,02 zł. W jego ocenie organ I instancji nie mógł więc stwierdzić, że zgłoszona potrzeba już nie występuje. Niezapłacenie rachunku wiązałoby się ze wstrzymaniem dostawy energii elektrycznej przez zakład energetyczny, a była wówczas zima i w lokalu było małe dziecko. Podniósł również, że nie zgłaszał sprzeciwu wobec wliczenia dodatku mieszkaniowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 39 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zmianami ) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Art. 39 ust.2 precyzuje natomiast, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że decyzja podejmowana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy, co oznacza, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. (por. wyroki NSA z dnia 25 listopada 2009r., I OSK 559/09 i z dnia 1 kwietnia 2009r. I OSK 742/08 opubl. Legalis). W żadnym razie odmowa przyznania świadczenia pieniężnego nie prowadzi do wniosku, że osoba, której pomocy odmówiono jest poszkodowaną, jak usiłuje wywieść skarżący. Teza ta jest oczywistą konsekwencją błędnego pojmowania celów i zadań pomocy społecznej, które skarżący utożsamia wyłącznie z zaspokajaniem zgłaszanych przez niego żądań finansowych. Skarżący zdaje się, w ogóle nie zauważył, że stosownie do art. 3 ust.1 ustawy celem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie proste rozdawanie pieniędzy. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika jasno, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się wyłącznie ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Biorąc powyższe pod uwagę, organy trafnie zauważyły, że żądanie pokrycia kosztów energii elektrycznej oraz zaległego i bieżącego czynszu mieszkaniowego jest pozbawione podstaw. Skarżący nie jest właścicielem, ani najemcą mieszkania, które zajmuje wraz z żoną i córką. Do ponoszenia opłat związanych z jego utrzymaniem zobowiązana jest matka skarżącego, która ma tytuł prawny do lokalu kwaterunkowego. Słusznie także zwrócono uwagę, że decyzją z dnia [...] przyznano jej na okres od 1 sierpnia 2008r. do dnia 31 stycznia 2009r. dodatek mieszkaniowy w kwocie 209, 61 złotych, natomiast decyzją z dnia [...] okres przyznania dodatku, tym razem w kwocie 155, 49 złotych, przedłużono do 31 lipca 2009r. Zgodnie z treścią decyzji i art. 6 ust. 4 pkt. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U Nr 71, poz. 734 ze zmianami ) dodatek mieszkaniowy jest przeznaczony właśnie na pokrycie czynszu za zajmowany lokal. W tej sytuacji trafne jest spostrzeżenie, że ewentualne przyznanie pomocy skarżącemu stanowiłoby powielenie pomocy udzielonej już jego matce na ten sam cel. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżący nie jest pozbawiony wsparcia finansowego udzielanego przez ośrodek pomocy społecznej. Decyzją z dnia [...] przyznano mu zasiłek okresowy na okres od 1 czerwca do dnia 30 czerwca 2007r. w kwocie 44, 25 złotych i od dnia 1 lipca do 30 września 2007r. w kwocie 115,50 złotych miesięcznie. Z kolei decyzją z dnia [...] otrzymał zasiłek celowy w kwocie 345 złotych, a decyzją z tego samego dnia kolejny zasiłek okresowy w kwocie 351 złotych miesięcznie na okres od 1 września do 31 października 2008r. Następną decyzją z dnia [...] skarżącemu przyznano zasiłek okresowy w kwocie 340 złotych miesięcznie na okres od dnia 1 lutego do 30 czerwca 2009r, a decyzją z dnia [...] zasiłek celowy w kwocie 300 złotych na pokrycie kosztów zakupu leków. Biorąc powyższe pod uwagę nie można postawić organom orzekającym zarzutu dowolności podjętego rozstrzygnięcia. Organy oby instancji nie przekroczyły, w ocenie Sądu granic uznania administracyjnego. Wyjaśnić należy, że konstrukcja uznania administracyjnego pozwala organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia, przy czym organ uwzględnia nie tylko sytuację materialną osoby ubiegającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe ośrodka. Pomoc powinna być przyznawana w pierwszej kolejności tym osobom, które nie są w stanie samodzielnie egzystować i zgodnie celami ustawy. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. O tym, jaka ma być treść wydawanej decyzji, decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Cechą specyficzną tego zagadnienia jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por.: I. Bogucka, "Państwo prawne a problem uznania administracyjnego", Państwo i Prawo 1992 r., z.10, s.32 i nast.). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2002 r. ( sygn. akt SA/Sz 2548/00, nie publ.), kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. W sprawie, jak to już wyjaśniono, zasada ta została zachowana. Ustalając wysokość przyznanej pomocy w niniejszej sprawie organ wziął pod uwagę zakres przyznanej już pomocy, jak również możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Zebrany materiał sprawy nie pozwalał także na stwierdzenie, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w stopniu istotnym dla wyniku sprawy. W rozpoznawanej sprawie dokonano prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz właściwie go oceniono. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), skargę należało oddalić.