II SA/Lu 699/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 listopada 2012 r. sprawy ze skargi Z.R . na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę. II SA/Lu 699/12 Uzasadnienie Decyzją z dnia 14 maja 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania Z. R. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] z dnia 5 grudnia 2011 r. zobowiązującej do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. w wysokości 1.643,65 zł w terminie do 31 stycznia 2012 r. orzekło: 1) o uchyleniu zaskarżonej decyzji w części dotyczącej terminu zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. i w tej części orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że zobowiązało Z. R. do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna; 2) w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, z którego wynika, iż pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Wysokość tą w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym nie później niż do 31 marca każdego roku (art. 60 ust.2 pkt 2). W 2009 r. miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w R. wyniósł 1984 zł (obwieszczenie Starosty [...] z dnia 16 lutego 2009 r. – Dz. Urz. Woj. Lub. [...]), w 2010 r. – 2142 zł (obwieszczenie Starosty [...] z dnia 15 lutego 2010 r. – Dz. Urz. Woj. Lub. [...]), natomiast w 2011 r. – 2405 zł (obwieszczenie Starosty [...] z dnia 4 marca 2011 r. – Dz. Urz. Woj. Lub. [...]). Skarżący został skierowany do domu pomocy społecznej decyzją z dnia 29 maja 2006 r. i w okresie od kwietnia 2009 r. do końca października 2011 r., czyli w okresie, za który organ żąda od skarżącego zwrotu zastępczo poniesionych opłat, do opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. zobowiązany był on sam. Obowiązek wnoszenia opłaty został na niego nałożony trzema decyzjami: od 1 kwietnia 2008 r. w wysokości po 711, 44 zł miesięcznie, od 1 maja 2009 r. w wysokości po 758,30 zł miesięcznie i od 1 kwietnia 2011 r. – w wysokości po 814,17 zł miesięcznie. Do kasy domu pomocy społecznej skarżący powinien był wpłacić kwotę wynikającą z różnicy między kwotą odpłatności ustaloną w powyższych decyzjach, a kwotą potrącaną przez ZUS z tytułu odpłatności za pobyt w placówce, która od kwietnia 2009 r. do lutego 2010 r. wyniosła po 683,20 zł, od marca 2010 r. do lutego 2011 r. po 714,77 zł zaś od marca 2011 r. po 736,93 zł miesięcznie. Organ wyjaśnił, iż w kwietniu 2009 r. Z. R. obowiązany był uiścić opłatę w kwocie 28,24 zł, od maja 2009 r. do lutego 2010 r. po 75,10 zł miesięcznie, od marca 2010 r. do lutego 2011 r. po 43,53 zł miesięcznie, w marcu 2011 r. kwotę 21,37 zł, zaś od kwietnia do 31 października 2011 r. po 77,24 zł miesięcznie. Łączny stan zadłużenia pensjonariusza po odjęciu dobrowolnie uiszczanych przez niego wpłat (we wrześniu 2010 r. – 50 zł, w styczniu i lutym 2011 r. po 50 zł, zaś we wrześniu 2011 r. – 70 zł) wyniósł 1643,65 zł. Taką też wysokość opłaty za pobyt Z. R. w domu pomocy społecznej w okresie od kwietnia 2009 r. do października 2011 r. uiścił organ I instancji, o co wnioskował sam skarżący w piśmie złożonym do organu w dniu 10 października 2011 r. Kolegium uznało, że wniesiona przez organ I instancji opłata w wysokości 1643,65 zł jest opłatą wniesioną przez organ zastępczo, w rozumieniu art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc zasadnie organ dochodzi ich zwrotu. Z uwagi na to, że organ I instancji wyznaczył termin zwrotu należności do dnia 31 stycznia 2012 r., który upłynął w dniu orzekania przez organ odwoławczy, Kolegium uchyliło w tej części decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy wyznaczając 30 dniowy termin od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. Ponadto organ odwoławczy podniósł, iż majątek, który posiada skarżący, czyli współwłasność w ½ części budynku mieszkalnego wraz z działką o powierzchni 620 m2 i użytków rolnych o pow. 0,1136 ha (tj. 0,1420 ha przeliczeniowych), może być źródłem jego dodatkowego dochodu, który mógłby przeznaczyć na własne potrzeby oraz na regulowanie comiesięcznych opat za pobyt w domu pomocy społecznej, nie wiążąc się przy tym z żadnym uszczerbkiem w poziomie jego życia. Organy podkreśliły także, że skarżący ma stały dochód i nie musi borykać się z problemami bytowymi, bo to zapewnia mu placówka, w której przebywa, a zatem jest w stanie wygospodarować sobie co miesiąc określoną kwotę aby zgromadzić fundusze na opłaty za pobyt w placówce, które w 2011 r. wynosiły po 77,24 zł miesięcznie oraz na zakup leków, które obciążają budżet skarżącego w wysokości 124 zł miesięcznie, jak przedstawił w zestawieniu załączonym do odwołania. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] Z. R. wnosi o uchylenie tej decyzji oraz decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania lub uchylenie tych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżący kwestionuje, by do zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i na tej podstawie odstąpienia od żądania zwrotu świadczeń koniecznym było złożenie wniosku przez uprawnionego, jak również aby takie postępowanie mogło się toczyć jedynie po wydaniu decyzji w sprawie zobowiązania do zwrotu poniesionych zastępczo opłat. Powołał na tę okoliczność wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 października 2011 r. sygn. akt II SA/Sz 798/11 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2009 r. sygn. akt I OSK 459/09. Z. R. opisuje także swój stan zdrowia, podkreślając, że jest po amputacji nogi i może poruszać się jedynie przy pomocy wózka inwalidzkiego. W najbliższej przyszłości będzie musiał korzystać z wózka z napędem elektrycznym i na zakup takiego wózka odkłada pieniądze. Podkreśla, iż po potrąceniu przez ZUS należności na poczet opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. pozostaje mu do dyspozycji jedynie kwota około 420 zł, którą musi wydatkować przede wszystkim na leki oraz konieczne przedmioty osobistego użytku (środki higieniczne i inne). Usiłuje też zaoszczędzić na zakup wózka. Z tego względu nie jest w stanie dopłacać około 80 zł miesięcznie do kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, a tym bardziej aby zwrócić kwotę 1643,65 zł. Ponieważ z przepisu wynika, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej niż 70% swojego dochodu, skarżący wnioskuje, że odpłatność ta może być niższa niż 70% i powinna uwzględniać indywidualne potrzeby danej osoby. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 154 §1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.). Istotnym jest także, że rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], jak i decyzja wydana z upoważnienia Burmistrza [...] przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Sąd w całości podziela argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 z późn. zm.) - zwanej dalej "ustawą" - pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, zaś wysokość tego kosztu ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, a w dalszej kolejności gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym rodzina i gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec ponosi pełną odpłatność (art. 61 ust.1 ustawy). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu do wysokości 70% swojego dochodu, małżonek, zstępni przed wstępnymi zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust.2 ustawy, a gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez wyżej wymienione osoby (art. 61 ust.2 ustawy). Na podstawie art. 61 ust. 3 ustawy w przypadku niewywiązywania się mieszkańca domu lub innych osób zobowiązanych z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłatę tę zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Z kolei, w myśl art. 104 ust. 3 ustawy wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Bezsporny w niniejszej sprawie jest fakt, że w okresie, za który gmina żąda od skarżącego zwrotu poniesionych zastępczo opłat, tj. od kwietnia 2009 r. do końca października 2011 r., do opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. zobowiązany byl Z. R. - mieszkaniec domu. Obowiązek wnoszenia opłaty nałożony został na niego trzema kolejnymi decyzjami tj. z dnia 29 kwietnia 2008 r., z dnia 21 stycznia 2010 r. i z dnia 20 kwietnia 2011 r. Skarżący powinien do kasy domu pomocy społecznej wpłacić kwotę wynikającą z różnicy między kwotą odpłatności ustaloną w powyższych decyzjach a kwotą potrąconą z emerytury przez ZUS z tytułu odpłatności za pobyt w placówce. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji szczegółowo wyliczył kwoty podlegające zwrotowi, zaś w rozliczeniu uwzględnił także wpłaty dokonane przez skarżącego w 2010 r. i 2011 r. Skarżący nie kwestionował wyliczonej przez organy kwoty 1.643, 65 zł, a uiszczonej zastępczo przez gminę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie Z. R. prawidłowo uchyliło decyzję organu I instancji w części dotyczącej terminu zwrotu opłaty, ponieważ w dacie orzekania przez organ odwoławczy termin ten już upłynął. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ poinformował także skarżącego o możliwości przyznania jednej z ulg określonych w art.104 ust. 4 ustawy, a ponadto wskazał, że posiadany przez niego majątek może być źródłem dodatkowego dochodu. Wbrew zarzutom skargi organy orzekające w niniejszej sprawie nie naruszyły art. 7, 77 i 80 kpa, prawidłowo zebrały i dokładnie rozważyły materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzono przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego celem ustalenia aktualnej sytuacji osobistej i zdrowotnej, a także finansowej skarżącego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest obszerne, szczegółowo wyjaśnia sposób wyliczenia kwoty będącej przedmiotem decyzji, a także odnosi się do zarzutów odwołania. Wskazuje i omawia przepisy będące podstawą prawną rozstrzygnięcia. A zatem spełnia wymagania wynikające z art. 107 §3 kpa. Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 104 ust.4 ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielenie świadczeń z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust.1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Uprawnienie organu wynikające ze wskazanej normy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest wyjaśnić wszelkie okoliczności sprawy (stosownie do art. 7 kpa), a następnie podjąć decyzję jaką uzna za słuszną w danych okolicznościach faktycznych. Kontrola takiej decyzji nie jest dokonywana pod względem celowości jej wydania, a jedynie przeprowadzenia wszechstronnego postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie pracownik socjalny, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego zawnioskował o "dalszą odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej na dotychczas ustalonych zasadach". Zatem nie dopatrzył się on przesłanek uzasadniających wystąpienie z wnioskiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy. Z wnioskiem takim może wystąpić sam skarżący, o czym organ odwoławczy pouczył go w uzasadnieniu decyzji i może to nastąpić po wydaniu decyzji w sprawie zwrotu należności. Nieuzasadniony jest w także zawarty w skardze zarzut, że zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt1 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, w związku z czym w ocenie skarżącego odpłatność ta może być niższa niż 70%. Ustalenie wysokości tej odpłatności było przedmiotem innego postępowania, w którym wydane zostały decyzje ustalające wysokość odpłatności i jak wynika z akt administracyjnych, skarżący nie odwołał się od tych decyzji. Nie może zatem kwestionować tej okoliczności na etapie postępowania dotyczącego zobowiązania do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za jego pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. Mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd uznał, iż zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, a zatem na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.