II SA/Lu 70/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Jakub Polanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 14 grudnia 2010 r., po rozpoznaniu odwołania J. S. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta B. z dnia 18 października 2010 r., nr [...], odmawiającej przyznania zasiłku stałego, utrzymało tę decyzję w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż powołaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania J. S. wnioskowanego świadczenia, wskazując, że dochód na osobę w rodzinie J. S. wynosi 398,91 zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, które wynosi 351 zł. Organ stwierdził, że z dokonanych w toku postępowania ustaleń wynika, iż nie ma możliwości prowadzenia odrębnego gospodarstwa domowego w warunkach, w jakich wnioskodawczyni zamieszkuje z matką. J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką H. P., co przejawia się w opiece nad matką, przygotowywaniu posiłków, utrzymywaniu czystości w mieszkaniu, załatwianiu urzędowych spraw matki, umawianiu wizyt lekarskich. W związku z tym organ stwierdził, ze strona nie spełnia przesłanek niezbędnych do przyznania zasiłku okresowego. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podkreśliło, iż J. S. i H. P. są ze sobą spokrewnione oraz wspólnie zamieszkują i gospodarują, o czym przesądza fakt, że odwołująca pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż nie ma własnych dochodów. Jej dochodem był tylko dodatek mieszkaniowy, a nie emerytura matki, co podniosło Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia 25 sierpnia 2010 r., na którą powołała się J. S. w odwołaniu. Z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką dochody członków rodziny sumuje się i uznaje za wspólny dochód rodziny. Odwołująca mieszka wspólnie z matką w mieszkaniu stanowiącym własność matki, dba o czystość mieszkania, dokonuje zakupów, przygotowuje posiłki (odrębne dla siebie i matki), opiekuje się matką, pomaga jej w sprawach urzędowych, podejmuje decyzje w sprawach związanych z lokalem mieszkalnym w imieniu matki – na podstawie umowy użyczenia – oraz ponosi opłaty za mieszkanie. O prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego przez odwołującą się i jej matkę świadczy również to, że stan zdrowia matki nie pozwala na samodzielne dokonywanie wielu czynności życia codziennego. Subiektywne przekonanie J. S. i H. P. o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego nie jest wystarczające dla stwierdzenia faktu prowadzenia przez nie odrębnego gospodarstwa domowego. Ponadto odwołująca ubiegając się o dodatek mieszkaniowy zawsze twierdziła, że jej gospodarstwo domowe liczy dwie osoby. Odwołująca nie może jednocześnie być uznana za osobę samotnie gospodarującą w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej i osobę prowadzącą wspólne gospodarstwo domowe z matką w rozumieniu przepisów o dodatkach mieszkaniowych. Zdaniem Kolegium, jej rezygnacja z dodatku mieszkaniowego od dnia 1 października 2010 r. potwierdza, że podejmuje nierozsądne decyzje, aby uzyskać świadczenie z pomocy społecznej i działa na szkodę swojej rodziny. Zawarcie przez matkę umowy o kredyt, o który ubiegając się oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma prawnego znaczenia dla rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie, ponieważ treść umowy wiąże tylko strony umowy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła J. S., nie precyzując jej zarzutów, a wyrażając niezadowolenie z wydania krzywdzącej decyzji. W skardze oraz w złożonym w dniu 21 lutym 2011 r. piśmie procesowym wskazała, iż nie zgadza się z ustaleniami organów obu instancji, które stwierdziły, że gospodaruje wspólnie z matką. Podniosła, że okoliczność, iż robi zakupy dla matki czy pomaga mamie w sprawach urzędowych nie oznacza prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Wskazała, że w innych rozstrzygnięciach organów administracji nie został zakwestionowany fakt prowadzenia przez nią odrębnego gospodarstwa domowego. Stwierdziła, że przeprowadzona w toku postępowania aktualizacja rodzinnego wywiadu środowiskowego odzwierciedla przekonania Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej, że rzekomo zarządza pieniędzmi matki. Skarżąca podkreśliła, że jeżeli cała emerytura jest jej dochodem, to nie będzie się dochodem z nikim dzieliła, gdyż przyznany jest jej, a nie rodzinie. Skarżąca stanowczo stwierdziła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo, żyjąc w warunkach urągających godności niepełnosprawnego człowieka. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Skarżąca domagała się przyznania zasiłku stałego, zatem w rozpoznawanej sprawie będą mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". W myśl art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 1-4). W świetle art. 37 ust. 1 ustawy zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W myśl art. 8. 1. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Wbrew twierdzeniom skarżącej, ocena organów, iż nie jest ona osobą samotnie gospodarującą, lecz tworzy wraz z matką rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy, nie nosi znamion dowolności. Z przepisu art. 6 pkt 14 ustawy wynika, iż osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych z właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego, a także - jeżeli występuje w funkcjonalnym związku z tym gospodarstwem - gospodarstwa rolnego (W. Maciejko (w:) W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2010, s. 72-73). Taka sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie, albowiem skarżąca, jak wynika z przeprowadzonej w niniejszej sprawie aktualizacji wywiadu środowiskowego, mieszka wraz z matką H. P. w mieszkaniu składającym się z 1 pokoju, kuchni oraz łazienki, na podstawie umowy użyczenia zawartej z matką. Matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku, która wymaga opieki, ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, a jej dochód stanowi emerytura w kwocie netto 797,82 zł. Skarżąca jest natomiast osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, może pracować tylko w warunkach pracy chronionej, nie posiada żadnego dochodu, otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych. Z ustaleń organu pierwszej instancji, nie kwestionowanych w istocie przez skarżącą, wynika, że skarżąca ponosi opłaty za mieszkanie, robi zakupy dla siebie i matki, dba o czystość w mieszkaniu, przygotowuje posiłki, pierze, załatwia sprawy urzędowe. Skarżąca i jej matka korzystają ze sprzętu gospodarstwa domowego, jaki znajduje się w mieszkaniu. J. S. od dnia 1 października 2009 r., a następnie od dnia 1 kwietnia 2010 r. otrzymywała dodatek mieszkaniowy przyznany dla dwuosobowego gospodarstwa domowego. Z wywiadu środowiskowego wynika również, że odwołująca się nie zamierza ubiegać się o dodatek mieszkaniowy na kolejny okres od dnia 1 października 2010 r. W tych okolicznościach prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż skarżąca i jej matka prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Organ odwoławczy zasadnie zwrócił uwagę, iż skarżąca pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż nie ma własnych dochodów. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że skarżąca mieszka wspólnie z matką w mieszkaniu stanowiącym własność matki, dba o czystość mieszkania, dokonuje zakupów, przygotowuje posiłki (odrębne dla siebie i matki), opiekuje się matką, pomaga jej w sprawach urzędowych, podejmuje decyzji w sprawach związanych z mieszkaniem w imieniu matki - na podstawie umowy użyczenia oraz ponosi opłaty za mieszkanie. Istotne jest również, że stan zdrowia matki, na co zwróciło także uwagę Kolegium, nie pozwala na samodzielne dokonywanie wielu czynności życia codziennego. Nie ulega wątpliwości, iż samo subiektywne poczucie zarówno skarżącej, jak i jej matki o prowadzeniu przez każdą z nich odrębnego gospodarstwa domowego, nie pozwala na uznanie, że prowadzą one odrębne gospodarstwa domowe. Poza sporem pozostaje w rozpoznawanej sprawie, iż skarżąca ubiegając się o dodatek mieszkaniowy kilkukrotnie twierdziła, że jej gospodarstwo domowe liczy dwie osoby. W świetle art. 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Zasadne jest stanowisko organu odwoławczego, iż ta sama osoba nie może jednocześnie być uznana za osobę samotnie gospodarującą w rozumieniu przepisów ustawy i osobę prowadzącą gospodarstwo domowe z inną osobą w rozumieniu przepisów o dodatkach mieszkaniowych. Ubocznie jedynie zauważyć należy, iż wynikający z akt administracyjnych sprawy oraz potwierdzony przez skarżącą na rozprawie przed Sadem fakt, że dobrowolnie zrezygnowała z ubiegania się o przyznanie jej dodatku mieszkaniowego okres od dnia 1 października 2010 r. nie tylko stanowi niezrozumiałe działanie na szkodę jej rodziny, lecz może również świadczyć o tym, iż skarżąca nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Okoliczność ta, czego nie można wykluczyć, może mieć w przyszłości niekorzystny wpływ na sytuację skarżącej, albowiem oprócz tego, że skarżąca pozbawia swą rodzinę dodatkowego źródła dochodu, to winna ona mieć na względzie, iż stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, jak wskazano wyżej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że świadczenia z pomocy społecznej adresowane są do osób, co do których organ administracji ustalił, iż mimo podejmowania przez nie określonych działań w celu poprawy własnej, trudnej sytuacji bytowej czy majątkowej, nie nastąpiła poprawa ich sytuacji. W tej sytuacji organy administracji prawidłowo odmówiły, na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy, przyznania skarżącej zasiłku stałego wskazując, iż dochód na osobę w jej rodzinie przekracza określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy kryterium dochodowe rodziny, wynoszące 351 zł. Dochód rodziny skarżącej stanowi bowiem emerytura matki w wysokości netto 797,82 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 398,91 zł. Złożone przez skarżącą wraz z pismem procesowym z dnia 21 lutego 2011 r. dokumenty nie mają wpływu na wynik sprawy. Wydana z upoważnienia Burmistrza Miasta B. decyzja z dnia 30 sierpnia 2010 r., nr [...], odmawiająca przyznania H. P. usług opiekuńczych nie stanowiła przedmiotu kontroli Sądu w niniejszej sprawie, a więc Sąd nie może oceniać, czy prawidłowo w tejże decyzji organ pierwszej instancji uznał, że matka skarżącej prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dokumentacja lekarska dotycząca stanu zdrowia skarżącej ani zaświadczenie dokumentujące fakt pobierania przez skarżącą zasiłku stałego w okresie do 31 sierpnia 2010 r. nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, gdyż podstawą odmowy przyznania wnioskowanego w tej sprawie świadczenia było przekroczenie przez rodzinę skarżącej kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.