II SA/Lu 702/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Referent stażysta Julia Polak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2007r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę II. przyznaje [...] E. O. – M. od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie ) kwotę 292,80 zł ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 zł ( pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarowi i usług. Decyzją z dnia 29 czerwca 2007 r., nr [...], wydaną na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1-4, art. 23 ust. 1 i 3, art. 24 ust.2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania W. P. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy z dnia 22 maja 2007 r., nr [...], w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w punkcie 1 sentencji i przyznało świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 420,00 zł miesięcznie na okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. oraz utrzymało w mocy tę decyzję w pozostałej części. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że w dniu 5 stycznia 2007 r. W. P. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej pisemny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wraz z odpisem prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt [...], który zmienił orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w ten sposób, że ustalił, iż syn wnioskodawczyni K. P. do dnia 31 stycznia 2008 r. wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o ten wniosek Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 26 stycznia 2007 r. Nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy, przyznał W. P. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad dzieckiem K. P., w kwocie 420,00 zł miesięcznie, na okres od 5 stycznia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. W odwołaniu od tej decyzji W. P. domagała się przyznania świadczenia od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 stycznia 2008 r., gdyż, jak twierdziła, zgłosiła ustnie do protokołu wniosek o świadczenie w dniu 24 stycznia 2006 r. wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. W ocenie odwołującej organ powinien był zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z poinformowaniem przez nią pracownika, że będzie odwoływała się od niekorzystnego dla niej orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, lub wydać stosowną decyzję w przedmiocie tego wniosku. Odwołująca zarzuciła także organowi naruszenie art. 9 k.p.a. oraz art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie przyznano jej świadczenia do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania W. P., decyzją z dnia 2 marca 2007 r. o nr [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium zobowiązało organ pierwszej instancji do wyjaśnienia z udziałem odwołującej oraz pracownika socjalnego, czy faktycznie miało miejsce złożenie wniosku do protokołu. Z czynności tej organ pierwszej instancji miał sporządzić protokół z przesłuchania strony i pracownika socjalnego pod odpowiedzialnością karną, podpisany przez uczestników postępowania. Organ ten został również zobligowany do wyjaśnienia, czy W. P. pobierała wcześniej świadczenie pielęgnacyjne na dziecko, ponieważ jest to niezbędne dla ustalenia, czy w sprawie zachodzi kontynuacja świadczenia, czy też jest to nowa sprawa, wszczęta na wniosek ustny lub pisemny strony. Kolegium podkreśliło również, że zgadza się z odwołującą, iż w przypadku złożenia wniosku ustnego do protokołu organ winien był zawiesić postępowanie do czasu zakończenia postępowania odwoławczego o ustalenie niepełnosprawności, a także za trafny uznało zarzut, że świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać do końca ważności orzeczenia o niepełnosprawności dziecka. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, rozpatrując ponownie sprawę, decyzją z dnia 22 maja 2007 r., nr [...], przyznał W. P. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad dzieckiem K. P. w kwocie 420,00 zł miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 sierpnia 2007 r. W punkcie 2 sentencji organ ten orzekł o wyrównaniu świadczenia za okres od 1 stycznia 2007 r. do 4 stycznia 2007 r. w wysokości 42,00 zł , w punkcie 3 i 4 orzekł o sposobie wypłaty świadczenia. Organ pierwszej instancji podkreślił, iż świadczenie przyznano od miesiąca złożenia wniosku z prawidłowo wypełnioną dokumentacją do końca okresu zasiłkowego. Organ – powołując się na protokół z przesłuchania strony – stanowczo zaprzeczył, iż W. P. w styczniu 2006 r. złożyła wniosek pisemny lub ustny do protokołu. Organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołania W. P., decyzją z dnia 29 czerwca 2007 r., nr [...], uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia 22 maja 2007 r. w części odnoszącej się do daty końcowej okresu, na jaki zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne i ustalił prawo do tego świadczenia do dnia 31 stycznia 2008 r., w pozostałej zaś części utrzymał w mocy tę decyzję. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ drugiej instancji wskazał, iż świadczenie przyznano od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca ważności orzeczenia o niepełnosprawności dziecka. Z akt sprawy wynikało bowiem, iż W. P. wcześniej nie pobierała takiego świadczenia i po raz pierwszy wystąpiła do organu pierwszej instancji o jego przyznanie w dniu 5 stycznia 2007 r., to jest w dniu złożenia wniosku na wzorcowym druku wraz z pełną dokumentacją medyczną. Kolegium nie dało wiary oświadczeniu odwołującej, że w dniu 24 stycznia 2006 r. złożyła ustny wniosek do protokołu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, skoro w aktach sprawy nie ma protokołu, a strona nie jest w stanie wskazać osoby, która przyjęła wniosek do protokołu i nie wie, czy z tej czynności został sporządzony protokół. Zdaniem organu odwoławczego odwołująca składając wniosek została poinformowana o braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i to skłoniło ją do wniesienia środka zaskarżenia od niekorzystnego orzeczenia o niepełnosprawności syna. Organ pierwszej instancji nie mógł uznać, iż strona składa ustny wniosek do protokołu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ zabrakło wyraźnego oświadczenia woli odwołującej się, że składa taki wniosek. W ocenie Kolegium, gdyby strona złożyła wniosek ustnie do protokołu o przyznanie przedmiotowego świadczenia, to po otrzymaniu korzystnego dla niej orzeczenia o niepełnosprawności nie składałaby pisemnego wniosku w dniu 5 stycznia 2007 r. na druku urzędowym, lecz domagałaby się rozpoznania ustnego wniosku złożonego do protokołu. Dlatego też, wobec braku wiarygodnego dowodu potwierdzającego wniesienie ustanego wniosku do protokołu w dniu 24 stycznia 2006 r., Kolegium uznał, że postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostało wszczęte wnioskiem z dnia 5 stycznia 2007 r. Skargę do sądu administracyjnego wniosła W. P., domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 22 maja 2007 r., w części dotyczącej okresu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego oraz zobowiązania organu do wydania decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 stycznia 2008 r. Decyzjom organów obu instancji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) przepisu art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy oraz oparcie rozstrzygnięcia na wadliwie zgromadzonym materiale dowodowym, 2) przepisu art. 9 k.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie, 3) przepisu art. 83 § 3 k.p.a., poprzez odebranie zeznań od strony przez organ administracji publicznej, pomimo braku uprzedzenia strony o odpowiedzialności za fałszywe zeznania, 4) przepisu art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu obu decyzji do argumentów prawnych i faktycznych podniesionych w oświadczeniu strony z dnia 18 maja 2007 r., 5) przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2007 r. zamiast od dnia 1 stycznia 2006 r., tj. od miesiąca, w którym złożony został w organie wniosek ustnie do protokołu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił dodatkowo, że wobec faktu, iż skarżąca po raz pierwszy ubiegała się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i dopiero w dniu 17 stycznia 2007 r. uzyskała dokumentację medyczną uprawniającą do wnioskowanego w dniu 5 stycznia 2007 r. świadczenia, prawo do tego świadczenia należało ustalić od dnia 1 stycznia 2007 r. do 31 stycznia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Zasady przyznawania świadczeń rodzinnych przez organ pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na podstawie tego przepisu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od łącznego spełnienie dwóch przesłanek, to jest legitymowania się przez dziecko stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym dzieckiem. Ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego, w tym do świadczenia pielęgnacyjnego, następuje na wniosek uprawnionego podmiotu (art. 23 ust. 1). Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego albo na okres do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia o niepełnosprawności (art. 24 ust. 2 i ust. 3 – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji). Oznacza to, że przepisy ustawy wprowadzają jako zasadę, iż wszczęcie postępowanie w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych nie może nastąpić z urzędu, lecz jedynie w wyniku wniesienia stosownego wniosku przez właściwy podmiot, a świadczenia te mogą być przyznane nie wcześniej niż od miesiąca złożenia wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Rygoryzm tych przepisów łagodzi nieco art. 24 ust. 3a i ust. 3b ustawy, jednakże dotyczy on wyłącznie kontynuacji niepełnosprawności i świadczenia rodzinnego. Z przepisu tego wynika bowiem, że w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. W takiej sytuacji osoba do wniosku o świadczenie rodzinne uzależnione od niepełnosprawności dołącza zaświadczenie właściwej instytucji potwierdzające złożenie wniosku o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydając zaskarżoną decyzję prawidłowo zinterpretowało i zastosowało przepisy ustawy oraz przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzut skarżącej, iż zaskarżona decyzja narusza art. 24 ust. 2 ustawy, poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2007 r. zamiast od dnia 1 stycznia 2006 r., tj. od miesiąca, w którym złożony został w organie wniosek ustnie do protokołu, nie jest uzasadniony. Należy bowiem podkreślić, iż skarżąca nie udowodniła w żaden sposób, że złożyła w organie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ustnie do protokołu w dniu 24 stycznia 2006 r. W aktach sprawy brak jest protokołu – sporządzonego w myśl art. 63 § 1 k.p.a. – stwierdzającego wniesienie przez nią ustnego wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Okoliczność ta, w ocenie Sądu, nie została udowodniona ani w toku przeprowadzonego w dniu 15 maja 2007 r. przesłuchania strony, ani w oświadczeniu strony z dnia 18 maja 2007 r., na które powołuje się skarżąca w skardze. Z protokołu sporządzonego z przesłuchania oraz z wskazanego wyżej oświadczenia wynika natomiast, iż skarżąca nie potrafi wskazać pracownika organu, który przyjął złożony przez nią ustnie wniosek, a także nie wie, czy protokół stwierdzający złożenie ustnego wniosku o świadczenie został sporządzony. Z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że W. P. w dniu 5 stycznia 2007 r. złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej na druku urzędowym wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. P. (k.1). Do wniosku tego skarżąca dołączyła następnie własne oświadczenie z dnia 12 stycznia 2007 r., stwierdzające, iż w związku z chorobą swego syna nie pracuje w gospodarstwie rolnym i nie zajmuje się produkcją rolniczą (k.12). W dniu 26 stycznia 2007 r. skarżąca złożyła również do akt sprawy wydane w związku z wykonaniem prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt [...], orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 17 stycznia 2007 r. nr [...], stwierdzające, iż syn skarżącej K. P. w okresie od października 2005 r. do dnia 31 stycznia 2008 r. wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k.9). Należy mieć również na uwadze, iż wbrew temu, co wskazała skarżąca w dniu 5 grudnia 2007 r. na rozprawie, oświadczenie, iż nie pracuje w gospodarstwie rolnym i nie zajmuje się produkcją rolniczą, zostało przez nią złożone w dniu 12 stycznia 2007 r. Oznacza to, iż dopiero z tą datą W. P. wykazała istnienie jednej z przesłanek koniecznych do przyznania świadczenia na podstawie powołanego art. 17 ust. 1 ustawy. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzą również wyjątki wskazane w powołanym wyżej przepisie art. 24 ust. 3a i ust. 3b ustawy, pozwalające na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty wcześniejszej niż miesiąc złożenia wniosku. Przepis ten dopuszcza taką możliwość jedynie w przypadku kontynuacji niepełnosprawności oraz kontynuacji prawa do świadczenia rodzinnego, a skarżąca, co potwierdziła na rozprawie w dniu 5 grudnia 2007 r., nie ubiegała się wcześniej o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności dla syna, ani nie miała ustalonego prawa do świadczenia rodzinnego uzależnionego od niepełnosprawności syna. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącej należy podkreślić, iż Sąd nie dopatrzył się w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ drugiej instancji takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) skargę oddalił. O zasądzeniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt. 1 litera "c" oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).