II SA/Lu 707/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska,, Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant Starszy referent Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 października 2012 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...], nr [...]. II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; III. oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. II SA/Lu 707/12 Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 29 maja 2012 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpatrzeniu odwołania M. O. reprezentowanego przez kuratora G. F., od decyzji Wójta Gminy W. z dnia 26 marca 2012 r. Nr [...] zmieniającej decyzję z dnia 6 grudnia 2011 r. Nr [...] i ustalającej zadłużenie M. O. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych dla C. O., E. O. i K. O. oraz zobowiązującej go do zwrotu wypłaconych za okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. świadczeń w wysokości 15.048,39 zł wraz z ustawowymi odsetkami – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzja SKO zapadła w następujących okolicznościach: Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 6 grudnia 2011 r. Nr [...] ustalił zadłużenie w kwocie 12.000,00 zł z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego (dzieciom M. O.) oraz zobowiązał dłużnika alimentacyjnego do zwrotu tego zadłużenia. Sąd Rejonowy [...] wyrokiem z dnia 20 grudnia 2011 r. sygn. [...] podwyższył alimenty od M. O. z łącznej kwoty 1.000 zł do kwoty 1.500 zł od dnia 29 marca 2011 r. W styczniu 2012 r. zmieniona została decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym w okresie świadczeniowym 2010/2011 i w dniu 30 stycznia 2012 r. zostało wypłacone wyrównanie w kwocie 3.048,39 zł. Ze względu na powyższe zadłużenie M. O. zostało zaktualizowane z kwoty 12.000,00 zł na kwotę 15.048,39 zł. Obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych za okres wskazany w decyzji wynika z treści art. 27 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odwołanie od decyzji z dnia 26 marca 2012 r. ustalającej obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego kwoty 15.048,39 zł wniósł kurator M. O. domagając się jej uchylenia w całości i umorzenia postępowania, a także zasądzenia na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały mu uiszczone. Odwołujący się zarzucił, że decyzja z dnia 6 grudnia 2011 r. Nr [...] określająca zakres zobowiązania na 12.000 zł stała się ostateczna i brak jest podstaw do jej zmiany. Nie mogła być ona zmieniona na niekorzyść strony w trybie art.154 § 1 kpa, bo nabycie prawa, o jakim mowa w tym przepisie, należy rozumieć szeroko a w związku z tym zakres obowiązku M. O. do zwrotu wypłaconych świadczeń stanowi jednocześnie prawo do zwrotu w takim zakresie, jaki został ukształtowany przez wcześniejszą, ostateczną decyzję. Orzeczona zmiana stanowi naruszenie art.156 § 1 pkt 3 kpa. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w świetle treści art. 27 ust.1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. W sprawie nie zaistniało naruszenie art.156 § 1 pkt 3 kpa, ponieważ organ wydał decyzją w oparciu o prawidłowe zastosowanie art.154 § 1 kpa albowiem na mocy ostatecznej decyzji z dnia 6 grudnia 2011 r. Nr [...] dłużnik alimentacyjny nie nabył żadnego prawa. Decyzja ta kształtowała dla niego wyłącznie obowiązek i z jej treści nie mógł on zyskać dla siebie żadnych korzyści prawnych. Okoliczności sprawy (wypłata podwyższonych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskutek wyroku podwyższającego alimenty) i obowiązujące regulacje prawne, w żadnej mierze nie stanowią prawa do zwrotu w takim zakresie, jaki został ukształtowany przez wcześniejszą ostateczną decyzję. Odwołujący się może na podstawie art. 30 ust 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ubiegać się o umorzenie należności w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty ze względu na sytuację dochodową i rodzinną. Wniosek kuratora strony o zwrot kosztów z tytułu pełnienia funkcji kuratora w świetle art. 263 § 2 kpa ma charakter fakultatywny, a odwołujący się kurator nie przedstawił żadnych dokumentów rozliczających wynagrodzenie i umożliwiających dokonanie ich zwrotu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł adw. G. F. jako kurator nieznanego z miejsca pobytu M. O., domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej przez tę decyzję w mocy decyzji organu pierwszej instancji. Wniósł również o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one mu opłacone w całości ani w części. W skardze powtórzył żądania i argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, wywodząc, że zmiana na podstawie art.154 § 1 kpa decyzji zobowiązującej M. O. do zwrotu kwoty 12.000 zł i podwyższeniu obowiązku zwrotu do kwoty 15.048,39 zł stanowi naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej (art.16 § 1 kpa). Ponadto zarzucił, iż zaskarżoną decyzją nieprawidłowo odmówiono mu, jako kuratorowi, przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, należnej mu w kwocie 2952 zł (2400 zł wynagrodzenie kuratora będącego adwokatem i 552 zł podatku VAT) zgodnie z § 3 ust.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 sierpnia 1982 r. w sprawie stawek, warunków przyznawania i wypłaty ryczałtu przysługującego sędziom i pracownikom sądowym za dokonanie oględzin oraz stawek należności kuratorów (Dz. U. Nr 27, poz. 197) oraz z § 7 ust 1 pkt 11 w zw. z art. 7 ust. 4 i w zw. Z § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszeniu przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) Na rozprawie wnoszący skargę kurator dodatkowo podniósł, że w toku postępowania administracyjnego wskazywał organom dwa adresy pod którymi M. O. może przebywać. Adres w P. był aktualny w postępowaniu karnym prowadzonym przeciwko skarżącemu, które zakończyło się wydaniem wyroku. Organy administracyjne nie podjęły jednak żadnych czynności w celu ustalenia adresu skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 129) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działań organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z obowiązującym prawem tj. kontrolę zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Przepis art. 145 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie zarówno zaskarżona decyzja, jak i utrzymana przez tę decyzję w mocy decyzja Wójta Gminy W. z dnia 26 marca 2012 r. zapadły z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, jaką jest nie branie przez stronę udziału w postępowaniu. Zgodnie z art. 10 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Wyrażona w przywołanym przepisie zasada czynnego udziału strony w postępowaniu obliguje organ prowadzący postępowanie do stworzenia stronie prawnych możliwości podejmowania czynności procesowych w obronie swoich interesów. Podstawowym obowiązkiem organu w tym zakresie jest zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania w myśl art. 61 § 4 kpa. Organ powinien przy tym podjąć wszelkie możliwe kroki w celu ustalenia miejsca pobytu strony. Niedopuszczenie strony do udziału w postępowaniu skutkuje bowiem naruszenie prawa i stanowi przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 4 kpa podstawę wznowienia postępowania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2002 r., V SA 166/02, LEX nr 149487). W rozpatrywanej sprawie zawiadomienie w dniu 23 grudnia 2011 r. o wszczęciu postępowania skierowane zostało do ustanowionego dla dłużnika M. O. kuratora w osobie adw. G. F. Został on ustanowiony kuratorem na wniosek organu administracji przez Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z dnia 19 października 2011 r. sygn. akt [...]. Przepis art. 34 § 1 kpa dopuszcza możliwość wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o ustanowienie przedstawiciela, ale tylko dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych. Sąd rozstrzyga wniosek w oparciu o art. 184 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który w § 1 stanowi, że dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika ustanawia się kuratora. Stosownie zaś do § 2 art. 184 k.r.o. kurator powinien przede wszystkim postarać się o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej o zawiadomić ją o stanie jej spraw. Ustanowiona na podstawie powołanych przepisów kuratela dla osoby nieobecnej nie ustaje z mocy prawa, pomimo zjawienia się tej osoby, ale Sąd opiekuńczy musi o uchyleniu kurateli rozstrzygnąć postanowieniem. Dla realizacji zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji w sytuacji ustanowienia przez Sąd kuratora dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego, nie są zwolnione od oceny, czy przesłanki ustanowienia kuratora pozostają aktualne. Takiego zwolnienia nie można upatrywać w treści art. 184 § 2 k.r.o. określającego obowiązki kuratora, skoro obowiązek przestrzegania zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organach. O ile organ administracji poweźmie wiadomość pozwalającą na ustalenie adresu zamieszkania strony, winien podjąć stosowne czynności w celu zapewnienia stronie jej osobistego udziału w postępowaniu zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. oraz w sytuacji odpadnięcia podstaw dla których kurator został ustanowiony przez sąd – zawiadomienia sądu o tych okolicznościach w celu uchylenia kurateli. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 czerwca 2012 r., II SA/Lu 430/12). Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że ustanowiony dla skarżącego kurator podejmował szereg czynności celem ustalenia miejsca pobytu M. O. Po powzięciu przez kuratora informacji, iż przed Sądem Rejonowym [...] toczyła się sprawa karna sygn. [...], w której oskarżonym był M. O. zakończona wyrokiem, a w toku jest sprawa [...], poinformował on o tym Ośrodek Pomocy Społecznej w W. wnioskując o przesłuchanie matki M. O. lub podjęcie innych działań w celu ustalenia aktualnego miejsca pobytu dłużnika alimentacyjnego. Organ odnosząc się do tego wniosku we piśmie z dnia 28 grudnia 2011 r. [...] podpisanym przez radcę prawnego M. F. stwierdził, że nie widzi podstaw do występowania do Sądu Rejonowego [...] o informację dotyczącą obecnego adresu M. O., bo należy to do obowiązków kuratora (k. 11 akt adm. sprawy). Po wskazaniu przez kuratora organowi pierwszej instancji uzyskanego z Sądu Rejonowego [...] adresu zameldowania w T. [...] oraz zamieszkania w P. a także numeru telefonu komórkowego M. O. (akta adm. strony bez numeracji), z prośbą o kierowanie na te adresy pism wzywających do udziału w sprawie, pismem z 23 lutego 2012 r. [...] Kierownik MOPS w W. odpowiedział, że "... Ośrodek nie jest organem właściwym do poszukiwania i ustalania miejsca pobytu/zamieszkania dłużnika alimentacyjnego...", a "prośba o zweryfikowania adresów zamieszkania dłużnika powinna być skierowana do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne...". Stanowisko takie jest nie do zaakceptowania albowiem mimo uzyskania informacji o miejscu zameldowania oraz zamieszkania dłużnika, pozwalających na prowadzenie postępowania z osobistym udziałem dłużnika, organy obu instancji rozstrzygały sprawę kierując decyzję do działającego za M. O. kuratora, gdy w istocie M. O. nie powinien już być traktowany jako osoba nieobecna. Powyższe uchybienia stanowiły naruszenie przepisu art. 10 § 1 kpa dające podstawę do wznowienia postępowania w myśl art. 145 § 1 pkt 4 kpa. W konsekwencji Sąd uchyli decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 135 p.p.s.a. Oddalając wniosek adwokata G. F. o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały mu opłacone w całości ani w części Sąd miał na względzie, że wniósł on skargę i reprezentował skarżącego M. O. jako kurator a nie jako zawodowy pełnomocnik procesowy ustanowiony przez sąd w postępowaniu sądowoadministracyjnym w ramach prawa pomocy na podstawie art. 245 p.p.s.a. Wynagrodzenie dla adwokata lub radcy prawnego o którym mowa w art. 250 p.p.s.a. może być przyznane wyłącznie pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zarówno przepis art. 200 p.p.s.a., jak i żaden inny przepis tej ustawy nie nakłada na Sąd obowiązku orzekania o kosztach postępowania na rzecz kuratora ustanowionego przez sąd rodzinny. Adwokat G. F. został ustanowiony kuratorem dla nieobecnej strony (M. O.) postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 20 grudnia 2011 r. [...] na wniosek organu administracji publicznej zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 kpa. Wynagrodzenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej należy do kosztów postępowania administracyjnego (por. uchwałę SN z dnia 9 lutego 1989 r. III CZP 117/88, OSNC 1990 Nr 1, poz. 11). Ubocznie należy zauważyć, że w świetle art. 264 kpa o kosztach postępowania organ administracji publicznej orzeka postanowieniem, na które służy zażalenie. W sprawie kosztów postępowania organ orzeka odrębnie, nie łącząc tego z załatwieniem sprawy w drodze wydania decyzji. Postanowienie wydawane w sprawie kosztów ma samodzielny byt, bo dotyczy kwestii incydentalnej nie związanej z istotą sprawy, lecz czynnościami postępowania. (K. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012, s. 748-749). Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjne w Lublinie orzekł jak w sentencji.