II SA/Lu 718/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H., J. J., K. H. i T. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [....] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w zakresie zaniechania wykonania wniosku z dnia 20 czerwca 2006 r. oraz niedokonania zwrotu opłaty od decyzji - w zakresie wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 17 marca 2016 r. Sąd oddalił złożoną w rozpoznawanej sprawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] utrzymujące w mocy postanowienie własne o odmowie wszczęcia postępowania na żądanie M. H. dotyczące wykonania jej wniosku z dnia 20 czerwca 2006 r. złożonego w sprawie [...] oraz zwrotu uiszczonej przez nią opłaty od decyzji w wysokości 5 zł. Skarżący J. H. (dalej także: wnioskodawca) w dniu 13 czerwca 2016 r. złożył – na urzędowym formularzu – wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2016 r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono mu w dniu 11 sierpnia 2016 r. W dniu 18 sierpnia 2016 r. wniósł on sprzeciw, podnosząc, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący zarzucił, że referendarz sądowy zaniechał wskazania, że skarżący osiąga dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., to jest w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania sądowego w niniejszej sprawie; dalej: P.p.s.a.), wobec wniesienia sprzeciwu w terminie, postanowienie z dnia 27 lipca 2016 r. utraciło moc. Sprawa podlega zatem rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu skarżący J. H. nie wykazał tych przesłanek, pomimo tego, że w świetle powołanego przepisu to na nim, jako wnioskodawcy, spoczywał ten obowiązek. Należy bowiem podkreślić, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży po jego stronie, zaś rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2012, s. 618-619). Z oświadczenia strony wynika, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą cierpiącą na szereg dolegliwości wymagających stałego leczenia, niepełnosprawną, nie osiągającą żadnych innych dochodów prócz emerytury w kwocie [...] złotych netto, zamieszkującą w domu o powierzchni 67 m2, który wynajmuje nie opłacając jednak z tego tytułu czynszu. Do stałych miesięcznych kosztów utrzymania skarżący zaliczył wydatki związane z opłatami za media – [...] złotych, zakupem węgla i drzewa na ogrzewanie oraz zapewnienie ciepłej wody – [...] złotych, kosztami leczenia – [...] złotych, bieżącymi remontami zamieszkiwanej nieruchomości – [...] złotych oraz spłatę pożyczki na zakup pompy ciepła – 300 złotych. Z emerytury skarżącego potrąceniu podlega kwota [...] złotych. Skarżący oświadczył również, że posiada uczącą się córkę, którą wspomaga w miarę swoich możliwości a mianowicie wówczas, gdy pozostaną mu jakieś środki finansowe. Podkreślił również, że nie stać go na jej utrzymanie. Z akt sprawy wynika również, że wezwaniem z dnia 24 czerwca 2016 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego (np. faktur VAT, rachunków) za okres marzec, kwiecień i maj 2016 r.; aktualnego zaświadczenia z uczelni, w której studiuje córka stwierdzającego, że jest ona jej studentką oraz wskazującego na semestr i tryb studiów; oświadczenia wyjaśniającego jakiej wysokości koszty ponosi miesięcznie w związku ze studiami córki oraz umowy najmu mieszkania. Poinformowano jednocześnie skarżącego, że wezwanie jest następstwem tego, iż analiza składanych przez niego wniosków o przyznanie prawa pomocy z okresu ostatnich 2 lat wykazała, że na druku PPF podaje niemal te same informacje. Zachodzi więc potrzeba ich uaktualnienia. Ponadto brak jest też informacji, gdzie uczy się córka. Odpowiadając na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 13 lipca 2016 r. oświadczył, że córka nie jest na jego utrzymaniu, jedynie sporadycznie, co kilka miesięcy przekazuje jej kwotę około [...] złotych, zaświadczenia z uczelni córki nie może przedstawić, gdyż nie wie, gdzie zamieszkuje, umowy najmu nie przedstawi, gdyż takowej nie ma. Zajmowane przez skarżącego mieszkanie należy bowiem do jego siostry, nie płaci za jego najem, ponosząc jedynie opłaty eksploatacyjne, jak zaznaczył w znacznej wysokości. Zanegował to, że tymi samymi informacjami uzasadnia swoje wnioski o przyznanie prawa pomocy od 2 lat, gdyż w domu siostry zamieszkuje od lat pięciu. Zaznaczył, że podane przez niego wydatki są uśrednione. Oświadczył również, że nie może pracować, ma bowiem kłopoty z chodzeniem. Nie pracuje też na gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha. Areał ten jest zarośnięty lasem od około 15 lat. Sądowi jest wiadomo z urzędu, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, na które składają się grunty orne, łąka i las, tworzonego przez działki nr ewid. [...] i [..] (sygn. akt I SA/Lu 381/16) oraz, że skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie [...] złotych brutto – [...] złotych netto, z której dokonywane są potrącenia komornicze (potwierdzenie wypłaty emerytury z czerwca 2016 r. – sygn. akt II SAB/Lu 87/16), a nadto, że spłaca on zaciągnięty kredyt w ratach po 280,00 złotych miesięcznie (potwierdzenie wykonania wpłaty – sygn. akt II SAB/Lu 87/16). Podkreślenia wymaga, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź posiadane przez nie środki są bardzo ograniczone i zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Wskazać również trzeba, że ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. W myśl art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wskazać należy, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów w trybie powołanego przepisu, uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. W takiej sytuacji, to jest wówczas, gdy podmiot wnioskujący o przyznanie mu prawa pomocy, a więc udzielenie mu ulgi w ponoszeniu kosztów jego udziału w postępowaniu sądowym, uchyla się od udzielenia sądowi pełnej i wyczerpującej informacji na temat jego sytuacji majątkowej oraz finansowej, przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że nie wykazał on zasadności swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić bowiem trzeba, że z istoty postępowania w przedmiocie prawa pomocy wynika, że wymaga ono współdziałania strony, która złożyła wniosek, z Sądem rozpoznającym ten wniosek, w celu dokładnego i wnikliwego ustalenia rzeczywistej sytuacji strony, po to, by umożliwić Sądowi właściwą ocenę jej zdolności finansowej. W ocenie Sądu niezrozumiałe są twierdzenia skarżącego, który wskazuje, że nie posiada żądanej dokumentacji dotyczącej wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego skarżącego, koniecznej dla prawidłowej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sądowi jest wiadome z urzędu, że skarżącemu w ramach toczących się z jego inicjatywy postępowań sądowoadministracyjnych wielokrotnie zwracano uwagę na konieczność składania na żądanie dokumentów źródłowych wskazujących wysokość kosztów utrzymania koniecznego. Przykładowo, jak wynika z akt sprawy o sygn. IV SAB/Wa 130/12 na obowiązek złożenia dokumentów wskazujących na wysokość stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego, a więc i pośrednio na obowiązek ich posiadania, skarżącemu zwrócono uwagę w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2012 r. (k. 36 - 42 akt), w wezwaniu z dnia 24 stycznia 2013 r. (k. 52 - 53 akt), postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2013 r., IV SAB/Wa 130/12 (k. 66 – 69 akt) oraz postanowieniu NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 251/13 (k. 87 – 90 akt). Skarżący zatem już co najmniej od dnia 24 grudnia 2012 r., kiedy to doręczono mu postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SAB/Wa 130/12 (k. 46 akt sprawy IV SAB/Wa 130/12) czy też najpóźniej od dnia 15 marca 2013 r., kiedy to doręczono mu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt IV SAB/Wa 130/12 (k. 74 akt sprawy IV SAB/Wa 130/12) powinien mieć świadomość potrzeby gromadzenia dokumentów źródłowych dotyczących wysokości kosztów utrzymania koniecznego i obowiązku ich przedkładania na wezwanie sądu (referendarza sądowego) w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze brak współdziałania ze strony skarżącego, oczywistym jest, że lekceważy on obowiązek spoczywający na nim w myśl art. 246 § 1 i 2 i art. 255 P.p.s.a., w związku z ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy. Z powyższego wynika, że stanowisko wnioskodawcy co do braku środków finansowych na poniesienie – choćby w części – kosztów postępowania sądowego nie znajduje potwierdzenia w treści złożonych przez niego dokumentów. W ocenie Sądu, również pozostałe okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę nie mają wpływu na ocenę zasadności jego wniosku postępowania o przyznanie mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Poza sporem jest, jak wskazano wyżej, że wnioskodawca spłaca zaciągnięte pożyczki i kredyty. Okoliczność ta nie daje jednak podstaw do uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że co do zasady obciążenia finansowe wynikające z konieczności spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu postępowania sądowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., II FZ 1309/14 oraz z dnia 18 listopada 2015 r., II OZ 1146/15). Niewątpliwie zatem opisane wyżej należności nie mogą wyprzedzać należności sądowych. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł, jak w postanowieniu.