II SA/Lu 719/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Sędzia SO del. Iwona Tchórzewska, Protokolant Starszy referent Agata Jakimiuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 listopada 2012 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]: - uchyliło w całości decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] – z dnia 3[...] września 2011 r., Nr [...], którą organ ten uchylił swoją własną decyzję z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] przyznającą T. P. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia 1 maja 2010 r. do dnia 31 marca 2015 r. w części dotyczącej okresu świadczeniowego od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. oraz stwierdził, że kwota [...] zł – wypłacona na rzecz T. P. w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. – jest świadczeniem nienależnie pobranym; - zmieniło decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] – z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] w części dotyczącej okresu przyznania zasiłku stałego, w ten sposób, że odmówiło przyznania T. P. zasiłku stałego na okres od dnia 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r., zaś w pozostałej części pozostawiło tę decyzję bez zmian. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wyjaśniło, że powodem uchylenia w części przez organ I instancji (po ponownym rozpatrzeniu sprawy) decyzji przyznającej T. P. zasiłek stały było ustalenie, że świadczeniobiorca w trakcie okresu świadczeniowego, tj. we wrześniu 2010 r. otrzymał darowiznę pieniężną w wysokości [...] zł, za którą nabył samochód osobowy marki Fiat Seicento. W związku z powyższym organ I instancji dokonał weryfikacji dochodów T. P. w ten sposób, że uwzględnił w tych dochodach kwotę otrzymanej darowizny, rozliczając ją w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym darowizna ta została wypłacona. W konsekwencji organ ustalił, że w miesiącach od września 2010 r. do sierpnia 2011 r. miesięczny dochód strony przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej (w okresie od września 2010 r. do lutego 2011 r. dochód ten wynosił [...] zł, zaś od marca do sierpnia 2011 r. – [...] zł). Stwierdził zatem, że w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. T. P. nie przysługiwała przyznana decyzją z dnia [...] maja 2010 r. pomoc, a pobrany przez niego we wskazanym okresie zasiłek stały jest świadczeniem nienależnym. Organ odwoławczy uchylając decyzję organu I instancji uznał, że rozstrzygnięcie to – w zakresie w jakim ogranicza się jedynie do uchylenia decyzji z dnia [...] maja 2010 r. – jest niekompletne. Wskazał, że w niniejszej sprawie konieczne jest również rozstrzygnięcie kwestii uprawnień T. P. do zasiłku stałego w okresie od października 2010 r. do września 2011 r., a zatem decyzję przyznającą mu to świadczenie należało zmienić. Jednocześnie Kolegium uznało za prawidłowe ustalenia organu I instancji. Stwierdziło bowiem, że bezspornym jest, iż T. P. jest właścicielem samochodu osobowego marki FIAT Seicento nr rejestracyjny [...] który nabył na podstawie umowy kupna – sprzedaży z dnia [...] września 2010 r. i zarejestrował w dniu [...] października 2010 r. w Wydziale Komunikacji i Dróg Starostwa Powiatowego w [...]. Organ II instancji wskazał, że odwołujący zakupił przedmiotowy pojazd za otrzymaną od matki w miesiącu wrześniu 2010 r. darowiznę w wysokości [...] zł. Nie poinformował on jednak organu o zmianie jego sytuacji finansowej, wynikającej z uzyskania jednorazowego dochodu w postaci powyższej darowizny. W ocenie Kolegium w wyniku otrzymanej darowizny dochód strony w miesiącach od września 2010 r. do lutego 2011 r. wzrósł do kwoty [...] zł, zaś w miesiącach od marca do sierpnia 2011 r. do kwoty [...] zł (składała się na niego w tym okresie renta w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy, który początkowo wynosił [...] zł, zaś od miesiąca marca 2011 r. został podniesiony do kwoty [...] zł oraz 1/12 otrzymanej darowizny stanowiąca kwotę [...] zł, przy czym całość należy pomniejszyć o kwotę [...] zł uiszczanych alimentów). Mając zatem na uwadze, że w przedmiotowym okresie dochód strony przekroczył kryterium dochodowe wskazane w ustawie o pomocy społecznej, pobrany z tym czasie zasiłek stały – zdaniem Kolegium – należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, które podlega zwrotowi. To zaś – stosownie do art. 106 ust. 5 powyższej ustawy - czyni koniecznym zmianę decyzji przyznającej stronie przedmiotowy zasiłek. W kwestii zwrotu tych należności – jak wyjaśnił organ – należy natomiast wszcząć odrębne postępowanie. T. P. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w części obejmującej jej pkt 2. W skardze wniósł o uchylenie tego rozstrzygnięcia w zakresie, w jakim stanowi ono o odmowie przyznania zasiłku stałego na okres od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. Skarżący wskazał, że nie otrzymał od matki żadnej darowizny, co zostało potwierdzone w jej oświadczeniu, którego kopię załączył do skargi. Podkreślił, że zakupiony samochód stanowi własność jego matki, ponieważ został zakupiony za jej pieniądze. Skarżący podniósł ponadto, że zaskarżona decyzja zawiera nieczytelne i niepełne (bez imion) podpisy składu orzekającego Samorządowego Kolegium Odwoławczego, przez co nie wiadomo, kto tę decyzje wydał. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego opatrzenia tego rozstrzygnięcia nieczytelnymi podpisami składu orzekającego organ stwierdził, iż żaden przepis prawa nie wprowadza obowiązku, by podpisy te były czytelne. Przepis art. 107 § 1 k.p.a. zobowiązuje jedynie do podania w decyzji imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji, co w zaskarżonym rozstrzygnięciu zostało spełnione na jego pierwszej stronie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd, po dokonaniu kontroli decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. w zaskarżonej części uznał, że nie narusza ona prawa. Tym samym – w ocenie Sądu – orzeczenie przez organ II instancji o zmianie decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] – z dnia [...] maja 2010 r., Nr [...] w zakresie dotyczącym okresu przyznania zasiłku stałego poprzez odmowę przyznania T. P. zasiłku stałego na okres od dnia 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r., należy uznać za uzasadnione. Podstawę do przyznania osobie uprawnionej świadczenia w postaci zasiłku stałego stanowi art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej u.p.s. Zgodnie z tym unormowaniem zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Art. 106 ust. 5 u.p.s. wskazuje natomiast na możliwość weryfikacji ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie z pomocy społecznej (w tym zasiłek stały). Przepis ten stanowi bowiem, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody obligatoryjnie - w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony oraz pobrania nienależnego świadczenia, a także fakultatywnie - jeżeli wystąpiły przesłanki z art. 11, 12 i 107 ust. 5 u.p.s. W ocenie Sądu organ odwoławczy zasadnie w niniejszej sprawie uznał, że zachodzą podstawy do zmiany - w trybie przewidzianym w powyższym unormowaniu - decyzji organu I instancji z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] przyznającej skarżącemu zasiłek stały. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała ponadto, że rozstrzygnięcie to zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym i zgodną z zasadami zawartymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oceną zebranego materiału dowodowego. Przede wszystkim zarówno organ II jak i I instancji słusznie w rozpoznawanej sprawie stwierdziły, że w okresie pobierania przez skarżącego zasiłku stałego doszło do zmiany jego sytuacji dochodowej, co stanowiło podstawę do zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s. Analiza akt sprawy nie pozostawia bowiem wątpliwości, że w miesiącu wrześniu 2010 r. skarżący otrzymał od swojej matki kwotę w wysokości [...] zł. Sam skarżący potwierdził tę okoliczność w oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2011 r., złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej (k. 48 akt. adm. I inst.). Kwota ta została wprawdzie w całości przeznaczona na zakup samochodu osobowego marki Fiat Seicento, jednak jego jedynym właścicielem stał się skarżący. Twierdzenie, jakoby pojazd ten w rzeczywistości stanowił własność matki T. P. jest natomiast całkowicie chybione. To skarżący bowiem, a nie jego matka, zawarł w dniu w dniu [...] września 2010 r. umowę kupna-sprzedaży przedmiotowego auta, w której został oznaczony jako jedyny kupujący i na niego – zgodnie z § 4 tej umowy – została przeniesiona własność pojazdu. Fakt, że to skarżący jest jedynym właścicielem powyższego samochodu potwierdza również zaświadczenie z dnia [...] grudnia 2011 r. wystawione przez Kierownika Wydziału Komunikacji i Dróg Starostwa Powiatowego w [...] (k.38 akt adm. I inst.). W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje okoliczność, jakoby skarżący nie użytkował przedmiotowego pojazdu, na co wskazywał w toku postępowania administracyjnego. W związku z powyższym za prawidłowe należy uznać stanowisko, zgodnie z którym przekazana skarżącemu przez matkę we wrześniu 2010 r. kwota [...] zł stanowiła darowiznę. Na skutek tego świadczenia doszło bowiem do wzbogacenia skarżącego (obdarowanego) kosztem majątku jego matki (darczyńcy). Tym samym organy zasadnie przyjęły, że skarżący uzyskał w przedmiotowym miesiącu jednorazowy dochód. Zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Mając na uwadze, że kwota [...] zł przekracza pięciokrotność kwoty 477 zł (kryterium dochodowe dla osób samotnie gospodarujących), organy zasadnie rozliczyły przedmiotowy dochód na 12 miesięcy i doliczyły go do dochodów skarżącego, poczynając od września 2010 r. a kończąc na sierpniu 2010 r. W tym miejscu należy podkreślić, że w związku z uzyskaniem przez skarżącego powyższego, dodatkowego dochodu, łączna wysokość jego miesięcznego dochodu w okresie od września 2010 r. do sierpnia 2011 r. przekroczyła kryterium dochodowe określone w u.p.s. Z niewadliwych ustaleń organów wynika bowiem, że w miesiącach od września 2010 r. do lutego 2011 r. wyniósł on [...] zł, zaś od marca do sierpnia 2011 r. – [...] zł. W tej sytuacji należy uznać, że skarżący nie był uprawniony do pobierania zasiłku stałego w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2010 r. W myśl bowiem art. 8 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 3 u.p.s., przy ustalaniu uprawnień do świadczeń z pomocy społecznej, w tym do zasiłku stałego znaczenie ma dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie danego świadczenia. Oznacza to, że analogicznie, również przy orzekaniu o utracie przez osobę prawa do tych świadczeń w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. z uwagi na wystąpienie zmian w jej sytuacji dochodowej, należy brać pod uwagę wysokość jej dochodu z miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego organ pozbawia ją tych uprawnień (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 298/11, Lex nr 1109091). Skoro zatem w okresie pobierania przez T. P. zasiłku stałego doszło do zmiany jego sytuacji dochodowej (o czym nie poinformował on ośrodka pomocy społecznej), a zmiana ta – jak wykazano wyżej - skutkowała utratą przez niego uprawnień do pobierania przedmiotowego świadczenia w okresie od października 2010 r. do września 2011 r., to należy uznać, że wypłacony skarżącemu w tym czasie zasiłek był świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 6 pkt 16 u.p.s., na co słusznie zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy. Pobranie przez skarżącego nienależnego świadczenia stanowiło zaś dodatkową – obok zmiany jego sytuacji dochodowej – przesłankę do zastosowania w niniejszej sprawie art. 106 ust. 5 u.p.s. W tym miejscu wypada wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, iż decyzja uchylająca lub zmieniająca w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję przyznającą świadczenie może wywierać skutki jedynie ex nunc, tj. na przyszłość, (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 654/10, Lex nr 737506 oraz z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I OSK 655/11, Lex nr 1068524). Zdaniem Sądu, nie kwestionując konstytutywnego charakteru rozstrzygnięć podejmowanych w oparciu o powyższy przepis, należy zwrócić uwagę, że ich obowiązywanie ex nunc łączy się z pewnym zastrzeżeniem. Polega ono na tym, że skutki prawne związane z taką decyzją powstają z chwilą nienależnego pobrania świadczenia, natomiast ona sama określa jedynie, w którym momencie ta sytuacja zaistniała. Oznacza to, że skutki prawne takiej decyzji będą sięgały wstecz, co jest związane z istotą tego postępowania i posiada umocowanie w przepisie prawa. Organ przyznający świadczenie dysponuje bowiem możliwością domagania się zwrotu nienależnie przyznanego świadczenia. Wiąże się to jednak z koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, na mocy którego dane świadczenie zostało przyznane. W związku z tym rozstrzygnięcia dzisiaj podejmowane swoimi skutkami będą oddziaływały w sposób wsteczny (por. S. Nitecki: Pomoc Społeczna. Procedury i tryb przyznawania świadczeń. Wrocław 2012, s. 332-333). Mając na uwadze powyższą argumentację skład orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że pomimo, iż zaskarżona decyzja w części orzekającej o zmianie decyzji z dnia [...] maja 2010 r. przyznającej T. P. zasiłek stały i odmowie przyznania mu tego świadczenia na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. wywołuje skutki prawne wstecz (dotyczy okresu świadczeniowego sprzed chwili jej wydania), jest ona zgodna z prawem. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego oznaczenia zaskarżonej decyzji nieczytelnymi podpisami składu orzekającego Samorządowego Kolegium Odwoławczego, należy wyjaśnić, że nie stanowiło to naruszenia prawa. Art. 107 § 1 k.p.a. nakazuje podpisanie decyzji przez osobę upoważnioną z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego tej osoby i zaskarżone rozstrzygnięcie – zdaniem Sądu – spełnia te wymogi. Zostało ono bowiem podpisane przez wszystkich członków składu orzekającego, a na jego pierwszej stronie (w osnowie) wskazano pełne imiona i nazwiska oraz stanowiska tych osób. Wbrew twierdzeniu skarżącego decyzja ta zawiera zatem wszystkie elementy konieczne dla wskazania osób, które ją wydały. Nie można natomiast zgodzić się z założeniem, że koniecznym jest, by podpis pod decyzją administracyjną był czytelny. Podpisem jest bowiem znak ręczny określonej osoby, pozwalający dzięki jego indywidualnym cechom na identyfikację tej osoby. Nie musi obejmować pełnego nazwiska, gdyż w praktyce stosowany jest najczęściej skrót (podpis nieczytelny) będący "godłem" podpisu (por. uchwałę SN z dnia 28 kwietnia 1973 r., III CZP 78/72, OSN 1973, nr 12, poz. 207). Podpis pod decyzją musi być zatem własnoręczny, lecz nie musi być czytelny (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 151/07, niepubl. oraz wyrok WSA w Olsztynie z dnia 10 listopada 2009 r., II SA/Ol 918/09, LEX nr 531578). Z tych wszystkich względów, stosownie do art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną należało oddalić.