II SA/Lu 725/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Sekretarz sądowy Kinga Kościejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2025 r., znak: [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza W. z dnia 12 sierpnia 2025 r., nr [...]; II. przyznaje radcy prawnemu E. O. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia 22 października 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z 12 sierpnia 2025r. o odmowie przyznania K. G. zasiłku celowego na pokrycie kosztów remontu mieszkania. Organy wskazały, że wnioskiem z dnia 17 lipca 2025 r. skarżący wystąpił o udzielenie mu pomocy w formie zasiłku celowego na farby i akcesoria. Opisały stan faktyczny sprawy oraz przedstawiły i omówiły regulacje prawne dotyczące przyznawania zasiłku celowego (uzależnionego od kryterium dochodowego) i specjalnego zasiłku celowego (uzależnionego od sytuacji nadzwyczajnych) - art. 39 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1214 ze zm., dalej jako "u.p.s."). Na podstawie wywiadów środowiskowych z 12 sierpnia i 22 października 2025r. ustaliły, że skarżący jest rozwiedziony, mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w lokalu socjalnym; jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności od 24 października 2019r. (orzeczenie PZON we W. z 19 listopada 2019r.), choruje na polineuropatię; utrzymuje się ze świadczenia wspierającego, zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia uzupełniającego oraz dodatku mieszkaniowego – jego łączny dochód w czerwcu 2025r. wyniósł 1.825,10 zł (a ze świadczeniem uzupełniającym 2.323,10 zł) i przekroczył kryterium dochodowe. Skarżący ponosi koszty związane z leczeniem, ale one obciążają jego budżet nieznacznie. Ponadto skarżący w maju i czerwcu otrzymał zasiłki celowe na zakup żywności, a w lipcu 2025r. specjalny zasiłek celowy na zakup leków. Mieszkanie skarżącego (lokal socjalny) składa się z pokoju z aneksem kuchennym i WC, łazienka znajduje się na korytarzu i jest do dyspozycji pozostałych rodzin; w lipcu 2025r. skarżący odświeżył lokal tj. pomalował ściany, zakupił rolety oraz opłacił robotników; na potwierdzenie tych prac dołączył jednak tylko jeden rachunek z 12 lipca 2025r. na kwotę 539,90 zł - pomimo poniesionych wydatków, pozostała mu kwota 377,61 zł. Kolegium ponadto ustaliło, że wskazane przez skarżącego stałe miesięczne wydatki wynoszą łącznie ok. 1.247,49 zł, choć w czerwcu 2025r. skarżący dodatkowo poniósł wydatki na tzw. "robociznę" w wysokości 700 zł. Organy stwierdziły, że wobec przekroczenia kryterium dochodowego nie jest możliwe przyznanie skarżącemu zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., ale jednocześnie uznały, że nie ma też podstaw do przyznania mu specjalnego zasiłku celowego w trybie art. 41 u.p.s., ponieważ ich zdaniem sytuacja skarżącego nie jest nadzwyczajna. Zakup farb i akcesoriów nie wiąże się z wyjątkowym, nagłym i niecodziennym zdarzeniem, lecz wynika z długotrwałej eksploatacji mieszkania i jego niszczenia, natomiast zakupu i montażu rolet nie można uznać za niezbędną potrzebę bytową. Skarżący musi zdawać sobie sprawę z konieczności poczynienia, co jakiś czas remontów i poniesienia z tego tytułu kosztów, zwłaszcza że w ocenie organów - przy dochodach przekraczających znacznie kryterium dochodowe - ma możliwość zaoszczędzić środki na ten cel i nie powinno to pogorszyć jego sytuacji bytowej. Potwierdza to faktura z 12 lipca 2025 r. na zakup akcesoriów budowlanych oraz wpłacona w czerwcu zaliczka na "robociznę" (700 zł). Organy podniosły, że skarżący od 2005r. regularnie korzysta z różnych form pomocy społecznej - w 2025r. otrzymał zasiłek celowy na zakup posiłku lub żywności w łącznej wysokości 600 zł oraz specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów leków i leczenia w kwocie 200 zł. Ponadto podniosły, że dysponując ograniczonymi środkami finansowymi muszą uwzględniać także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej; wyjaśniły, że w 2024 r. z pomocy w formie zasiłku celowego skorzystało 161 rodzin, a średnia kwota zasiłku wyniosła 172,31 zł, pomocą w formie specjalnego zasiłku celowego objęto 6 rodzin, przy czym średnia kwota zasiłku wyniosła 295,50 zł, natomiast w 2025r. specjalnym zasiłkiem celowym objęto 3 rodziny, w tym skarżącego, a średnia kwota świadczenia wyniosła 149,31 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji zarzucając ich wydanie z naruszeniem: 1. art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 1 u.p.s. poprzez odmowę przyznania zasiłku celowego, pomimo zaistnienia zdarzeń, których wystąpienie obliguje organ do przyznania pomocy finansowej we wnioskowanej wysokości; 2. art. 8 ust. 3 - 13 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię poprzez stwierdzenie, że strona nie spełnia kryterium dochodowego; 3. art. 7 i 77 § k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wnikliwego postępowania dowodowego w zakresie faktycznej sytuacji dochodowej skarżącego. Podniósł, że wykonanie koniecznego remontu było zdarzeniem losowym, incydentalnym. Ustanowiona dla skarżącego w ramach prawa pomocy radca prawny złożyła pismo procesowe z 3 marca 2026 r. wskazując, że zaskarżona decyzja narusza: 1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie oraz przekroczenie zasady swobodnej oceny materiału dowodowego, wskutek oparcia zaskarżonej decyzji na dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów; 2. art. 41 u.p.s. poprzez stwierdzenie, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego w sytuacji, gdy stan zdrowia i sytuacja życiowa skarżącego uzasadnia przyznanie mu takiego zasiłku. Pełnomocnik podniosła, że skarżący opłacił wprawdzie fakturę za zakup farb, ale wykorzystał na to środki przeznaczone na żywność i leki. Podkreśliła, że skarżący jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, zajmuje 15 metrowe mieszkanie przyznane mu z zasobów gminy. Ok. 5 lat temu w bloku, w którym mieszka wybuchła butla z gazem, mieszkanie uległo częściowemu zniszczeniu. Skarżący przeszedł przeszczep skóry na szyi i twarzy z powodu oparzeń po wybuchu butli gazowej. W 2022r. zdiagnozowano u niego nowotwór migdałka, z uwagi na leczenie nowotworowe skarżący nie był w stanie zająć się remontem, dopiero w 2025r., kiedy jego stan zdrowia okazał się stabilny, był w stanie zająć się odświeżeniem mieszkania. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Bezsporne jest, że wobec przekroczenia kryterium dochodowego skarżącemu nie przysługiwał zasiłek celowy na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s., a zatem wymagało zbadania, czy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 41 u.p.s. uzasadniające przyznanie skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: (pkt 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi; (pkt 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Decyzja wydawana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak to wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie nakazuje organowi spełnienia każdego żądania obywatela, ale nie pozwala też na dowolność w załatwieniu sprawy - konstrukcja uznania administracyjnego nie zwalnia bowiem organu z zachowania standardów procedury administracyjnej. Organ działający w ramach uznania administracyjnego jest zatem obowiązany, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. Obowiązki te ciążą również na organie drugiej instancji, który, stosownie do dyspozycji art. 136 k.p.a., może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Uznanie administracyjne podlega sądowej kontroli, która nie dotyczy jednak celowości podjętej przez organ decyzji (o przyznaniu bądź o odmowie przyznania świadczenia), lecz tego, czy organ przeprowadził wyczerpujące wszechstronne postępowanie wyjaśniające (zgodnie z art. 7, 77 i 80 k.p.a.), czy uwzględnił wszystkie zgromadzone materiały i czy przedstawił swój tok rozumowania i logiczną, jasną motywację w uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.). Dokonując zatem w takim zakresie kontroli decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że skarżący zasadnie zarzucił, że organy nie ustaliły wyczerpująco jego sytuacji życiowej, naruszając art. 7, 77, 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na prawidłowe zastosowanie art. 41 u.p.s., a więc na wynik sprawy. Przyznanie świadczenia na podstawie art. 41 u.p.s. jest uzależnione od stwierdzenia, że sytuacja strony wyczerpuje przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku". Trafnie zauważyły organy, że w tym przepisie chodzi o sytuacje wyjątkowe, nagłe, niecodzienne, daleko ingerujące w plany życiowe, powstałe na skutek niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania. Jednocześnie organy stwierdziły, że potrzeba zakupu farb i akcesoriów przez skarżącego nie była uzasadniona takimi nadzwyczajnymi okolicznościami, ponieważ wynikała z długotrwałej eksploatacji mieszkania i jego niszczenia. Ocena ta jest wadliwa. Organy pominęły bowiem, że mieszkanie skarżącego uległo zniszczeniu kilka lat temu na skutek wybuchu butli z gazem – zdarzenie to oczywiście było nagłe i nieprzewidywalne, ponadto miało tragiczny skutek, gdyż skarżący poza szkodami majątkowymi doznał poparzeń, z powodu których przeszedł przeszczep skóry na szyi i twarzy. Potrzeba pomalowania mieszkania skarżącego, wbrew stanowisku organów, nie wynikała jedynie ze zwykłej jego eksploatacji, ale przede wszystkim z wypadku, jaki się w nim wydarzył; nie można przy tym wykluczyć, że na ścianach pozostały jakieś substancje szkodliwe dla zdrowia. O zdarzeniu tym organy powinny były wiedzieć, co wynika z akt administracyjnych innego postępowania, którego dotyczyła sprawa rozpatrywana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny o sygn. akt II SA/Lu 600/25. To, że skarżący dopiero po kilku latach zlecił malowanie lokalu, nie ma znaczenia dla oceny, że było ono konieczne, a konieczność ta została wywołana absolutnie nagłym zdarzeniem. W tym miejscu należy podnieść, że w orzecznictwie sądowym drobne remonty i naprawy w mieszkaniu są uznawane za niezbędne potrzeby życiowe (zob. wyrok NSA z 23 czerwca 2023r., I OSK 1542/22). Pogląd ten tym bardziej jest uzasadniony, jeśli te remonty czy naprawy wynikły z nieprzewidywalnych zdarzeń, a to miało miejsce w tej sprawie. Zauważyć w tym miejscu należy, że organ przyznawał już kiedyś skarżącemu zasiłek celowy na pokrycie kosztów remontu mieszkania (pismo z 3 października 2025r., k.25 akt admin.) Poza tym nie można pominąć, że skarżący sam osobiście ucierpiał na skutek wybuchu, a więc nie był w stanie bezpośrednio po tym zdarzeniu ubiegać się o pomoc finansową na pokrycie kosztów malowania mieszkania. Z jego dokumentacji medycznej (znajdującej się w aktach sprawy II SA/Lu 600/25) wynika, że nieprzerwanie od czasu wybuchu leczy się (przeszczep, a następnie choroba nowotworowa), co niewątpliwie musiało co najmniej utrudnić mu zajęcie się pilnymi potrzebami mieszkaniowymi. Niedostrzeżenie przez organy powyższych okoliczności prowadzi do wniosku, że nie dokonały one wyczerpującej, wszechstronnej oceny przesłanek z art. 41 u.p.s. Oczywiście granicą przyznania świadczeń z pomocy społecznej są środki finansowe, którymi organy dysponują, niemniej jednak nie może to być decydującym powodem odmowy przyznania świadczenia. Również to, że skarżący systematycznie korzysta z pomocy organu nie może być automatycznie powodem decyzji odmownej, bowiem z powodu stanu zdrowia jest on osobą zależną od innych i pozbawioną możliwości zarobkowania. Dodać należy, że jakkolwiek jego dochód przekracza kryterium dochodowe, to wciąż jest to bardzo niska kwota, biorąc pod uwagę aktualne ceny produktów i usług, a zaspokojenie jednych potrzeb z własnych środków skutkuje niezaspokojeniem innych (jak podniosła pełnomocnik skarżącego, skarżący opłacił wydatki na malowanie mieszkania, ale kosztem zakupu leków). Z powyższych względów należy stwierdzić, że decyzje organów obu instancji w rozpoznawanej sprawie zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia art. 250 p.p.s.a. w związku z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2026 r., poz. 136). Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym wyroku.