II SA/Lu 757/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J. Ć. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. (dalej także jako: Prezydent) z dnia [...] r. odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Decyzję wydano w następującym stanie sprawy. Prezydent Miasta C. po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r. odmówił J. Ć. (dalej także jako: skarżący) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem M. Ć.. Organ ten ustalił, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C., nr akt [...], z dnia [...] r., M. Ć. został uznany za trwale niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji, natomiast daty powstania niezdolności do pracy nie ustalono. J. Ć. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. M. Ć. pozostaje w związku małżeńskim z H. Ć., która ma [...] lata, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez pracownika socjalnego ustalono, że M. Ć. ma [...] lat, jest osobą wymagającą opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wymaga pomocy w czynnościach domowych i pielęgnacyjnych: przygotowywanie i podawanie posiłków, pomoc w utrzymywaniu higieny osobistej, zmiana odzieży, codzienna toaleta, kontrolowanie ciśnienia krwi, podawanie leków, wymiana pieluchomajtek. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe rodziców tj. robi zakupy, utrzymuje czystość w mieszkaniu, pierze, zmienia pościel, realizuje recepty, umawia wizyty lekarskie, prowadzi sprawy urzędowe, opłaca rachunki. Poza J. Ć. zobowiązani do alimentacji względem M. Ć. są: J. Ć., M. Ć., B. D.. J. Ć. mieszka i pracuje w [...]. M. Ć. jest bezrobotny, mieszka w miejscowości K. G.. B. D. pracuje, mieszka w miejscowości H. K.. Utrzymują oni kontakt z rodzicami, wspierają ich rzeczowo, ale nie uczestniczą bezpośrednio w opiece. Organ I instancji stwierdził, że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto M. Ć. pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Przywołał także okoliczność, że poza wnioskodawcą występują także inne osoby zobowiązane do alimentacji w tej samej kolejności. Burmistrz ocenił, że gdyby rodzeństwo skarżącego wspomogło go w opiece, to zakres opieki nie wymagałby rezygnacji z aktywności zawodowej. Wszystkie czynności, zdaniem organu, można pogodzić z pracą zarobkową. Kolegium w uzasadnieniu swojej decyzji powołało art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1b pkt 1 i pkt 2, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2020 r., poz. 111, dalej jako: u.ś.r.). Powieliło ustalenia Prezydenta, że M. Ć. jest trwale niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Pozostaje w związku małżeńskim z H. Ć., która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. J. Ć. natomiast uzyskał orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r.). Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] r., sygn. akt K 38/13 Kolegium stwierdziło, że nie jest zasadna odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazało przy tym na utrwalone stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym na skutek powyższego wyroku kryterium powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. Organ odwoławczy stwierdził natomiast, że w niniejszej sprawie świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane z uwagi na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium ustawodawca stanowiąc ten przepis wyszedł z założenia, że małżonkowie mają obowiązek wzajemnego wsparcia i pomocy, który wyprzedza obowiązek alimentacyjny innych krewnych. Jeżeli inne osoby, wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chcą zaopiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny pozostającym w związku małżeńskim i w tym celu rezygnują lub nie podejmują pracy zarobkowej, to nie zawsze świadczenie pielęgnacyjne będzie im przysługiwało. Nie ma podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium przywołało obowiązki małżonków wyrażone w art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 2019 r., poz. 2086, dalej jako: k.r.o.). Wskazało, że sprawowanie przez skarżącego opieki nad ojcem nie znosi powyższych obowiązków. Okoliczność, że M. Ć. jest żonaty nie budziła wątpliwości. Jego żona nie ma orzeczenia o niepełnosprawności. Organ dostrzegł, że wnioskodawca dołączył kserokopię zaświadczenia lekarza medycyny rodzinnej z [...] r., z którego wynika, że H. Ć. jest leczona z powodu posiadanych schorzeń i okresowo wymaga pomocy osób drugich. W ocenie Kolegium nie przesądza to jednak o braku możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, chociażby przy częściowej pomocy wnioskodawcy. Pismem datowanym na dzień [...] r. J. Ć. wniósł skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej: 1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przepis ten nie eliminuje takich osób; 2. art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021 r., poz. 735, dalej jako: k.p.a.) poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że trafnie Kolegium zweryfikowało stanowisko organu I instancji w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jak wskazał organ odwoławczy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014r. (K 38/13) uznał, że powyższy przepis, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym w orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, nie znajduje uzasadnienia (tak NSA w wyrokach z dnia 16 kwietnia 2020r. sygn. I OSK 1192/19, z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 marca 2017 r. sygn. akt I OSK 2407/16). W sprawie wątpliwości budziła wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dokonana przez organ odwoławczy. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu literalna wykładnia tego przepisu nie budzi wątpliwości, w związku z czym należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim stanowi negatywną przesłankę uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności. Wyjątek od zasady dotyczy jedynie sytuacji, gdy współmałżonek również posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Mowa zatem o takiej sytuacji, gdy niewątpliwie małżonkowie nie są w stanie uczynić zadość obowiązkowi wzajemnej opieki z uwagi na stan zdrowia. Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd opierający się o ścisłą, językową wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Sąd w niniejszym składzie, mając na uwadze poszanowanie wartości jednolitości orzecznictwa sądowego, podziela to stanowisko. Zgodnie z tą linią orzeczniczą prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pomimo pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim jest możliwe jedynie w sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 września 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 614/21 i cytowane tam orzecznictwo). W toku postępowania nie budziło wątpliwości, że ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim. Żona osoby niepełnosprawnej, H. Ć. nie ma orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Nie budzi wątpliwości Sądu, że zaświadczenie lekarskie nie może zastąpić wskazanego wprost w ustawie dokumentu tj. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy przyjęciu przedstawionej powyżej, ścisłej interpretacji analizowanego przepisu, kwestie faktycznej możliwości sprawowania opieki przez małżonkę pozostają całkowicie irrelewantne dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednakże Sąd zauważył, że okoliczności sprawy nie wskazują na to, aby H. Ć. w żadnym zakresie nie była w stanie opiekować się mężem. Dołączona do akt organu II instancji dokumentacja (zaświadczenie lekarskie – k. 34) wskazuje, że H. Ć. leczy się z powodu schorzeń neurologicznych, ortopedycznych, kardiologicznych, a okresowo wymaga pomocy osób trzecich. Zaświadczenie nie wskazuje na wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiają rozłożenie opieki nad M. Ć. między H. Ć. i inne osoby. Należy podkreślić, że skarżący pomaga rodzicom opiekując się nimi, lecz – jak ustalono w postępowaniu administracyjnym – jego rodzeństwo również wspiera ojca w postaci rzeczowej. Jeżeli zaś H. Ć. istotnie jest osobą niezdolną do sprawowania opieki nad mężem, to okoliczność ta powinna zostać dowiedziona orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że ani organy, ani sądy nie mają wiadomości specjalnych, które pozwalają w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby rzeczywiście uniemożliwia jej sprawowanie opieki (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 635/21). Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.