II SA/Lu 761/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec,, Protokolant Asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje na rzecz [...] A. S. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) zł podatku VAT. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 11 ust. 2, art. 39 ust.1 i 2, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania Z. W. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] o odmowie przyznania mu zasiłku celowego na leczenie kardiologiczne, na wywóz szamba, na zakup kuchenki elektrycznej i na zakup leków. Rozpatrując wnioski Z. W. z dnia 5 i 8 czerwca 2007r. organ I instancji jako postawę rozstrzygnięcia wskazał art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, stwierdzając że wnioskodawca odmawiał wszelkiej współpracy z Ośrodkiem w celu rozwiązywania jego problemów życiowych. Organ podkreślił, że podejmowano wielokrotnie bezskutecznie próby dokonania aktualizacji wywiadu środowiskowego z udziałem wnioskodawcy. Jednocześnie organ stwierdził, że Z. W. pomimo swojej choroby jest osobą poczytalną, zdolną do logicznego myślenia i działania, jak również zdającą sobie sprawę z konsekwencji własnych zachowań. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. Organ ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, że dochód skarżącego wynosi 524,69zł (renta) i nie przekracza kryterium dochodowego (477zł) uprawniającego do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ stwierdził bowiem, że kwota 149,36zł, ściągana z renty przez komornika nie stanowi należności alimentacyjnej i dlatego nie podlega odliczeniu od dochodu. W tej sytuacji organ rozważał przyznanie wnioskodawcy zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt ustawy o pomocy społecznej odnoszącego się do sytuacji, gdy wprawdzie przekroczone zostało kryterium dochodowe, ale zachodzą wyjątkowe okoliczności, uzasadniające pomimo to przyznanie tego zasiłku. W ocenie Kolegium Z. W. ubiegając się o takie świadczenie nie wykazał, że taka szczególna sytuacja zachodzi, bowiem nie współpracował on z pracownikiem socjalnym Ośrodka i uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, pomimo iż obowiązek poddania się takiemu wywiadowi wynika - zdaniem Kolegium - z art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium ustaliło, że w dniu 18 czerwca 2007r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania Z. W. w celu przeprowadzenia takiego wywiadu, jednak wnioskodawcy nie zastano w domu; na okoliczność tę sporządzono notatkę urzędową. Pismem z dnia 28 czerwca 2007r. Kierownik OPS wezwał Z. W. do osobistego stawiennictwa w Ośrodku w ciągu 5 dni od dnia otrzymania wezwania. Wezwania Z. W. nie odebrał w terminie, a korespondencja została zwrócona nadawcy w dniu 16 lipca 2007r. Następnie pismem z dnia 5 lipca 2007r. Kierownik Ośrodka przedłużył termin załatwienia sprawy do dnia 16 lipca 2007r. z uwagi na skomplikowany charakter sprawy. Do tego dnia nie wpłynęło potwierdzenie odbioru tego pisma. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż Z. W. świadomie odmawiał współdziałania z organem, ponieważ w trakcie trwania postępowania w niniejszej sprawie wiele razy (w dniach 19,20 i 27 czerwca 2007r. oraz 1,3,4,12 i 13 lipca 2007r.) przychodził do Urzędu Gminy, w którym mieści się również Ośrodek Pomocy Społecznej, składał w nim kolejne wnioski, pisma i skargi na pracowników Ośrodka, natomiast w ogóle nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W ocenie Kolegium zachowanie skarżącego wskazuje na to, że jest on osobą poczytalną, świadomą tego, co robi, bowiem wszelkie pisma składa z zachowaniem ustawowych terminów i trybów, dlatego nie można przyjąć, że choroba skarżącego uniemożliwia mu współdziałanie z organem pomocy społecznej i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W tej sytuacji prawidłowe było zastosowanie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i odmówienie skarżącemu przyznania zasiłku. Kolegium podkreśliło, że "próba innego rozstrzygnięcia mogłaby wskazywać na akceptację niczym nie usprawiedliwionego precedensu, lekceważenia przez odwołującego obowiązujących przy rozstrzyganiu spraw z pomocy społecznej reguł prawa, jak i pracowników socjalnych. (...)". Skargę do sądu administracyjnego wniósł Z. W., domagając się uchylenia decyzji i przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skargi, jak i w piśmie procesowym z dnia 10 stycznia 2008 r. podkreślił, że jest niepełnosprawny ("P") i powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w jego sprawie oznaczonej sygn. akt [...] stwierdził, że nie można mu z tego względu zarzucić braku współdziałania z organem. Zarzucił również, że Kolegium we wcześniejszych sprawach nie wydało postanowienia o wyłączeniu od udziału w postępowaniu członków Kolegium tj. E. C. – S. i W. S. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu niewyłączenia od rozpoznania sprawy wskazanych w skardze członków Kolegium wyjaśniono, że osoby te nie brały udziału w tym postępowaniu, a skarżący nie podniósł konkretnych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem. Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Skarżący wnosił o przyznanie mu zasiłku celowego na podstawie art. art.39 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.593 z późn. zm.), który stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu może być przyznany zasiłek celowy. Istota sprawy sprowadza się do ustalenia czy można było skarżącemu zarzucić brak współdziałania z organem i czy wyłącznie na tej podstawie organ był uprawniony odmówić przyznania mu świadczenia (art. 11 ust. 2 cyt. ustawy). Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.539 ze zm.) W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej, ale jedynie pomoc. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny. (art. 4 ustawy) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2). Współdziałanie to powinno w szczególności polegać na umożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenie w nim stosownych wyjaśnień. Wywiad jest bowiem szczególnym rodzajem dowodu w postępowaniu administracyjnym, którego przeprowadzenie jest wymagane przed wydaniem decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej (art. 106 ust. 4). Z akt sprawy wynika, że Z. W. uniemożliwił przeprowadzenie tego wywiadu i unikał bezpośredniego kontaktu z pracownikami socjalnymi Ośrodka, skoro nie odebrał wezwania i nie stawił się w Ośrodku w celu przeprowadzenia wywiadu, mimo iż miał taką możliwość: przebywał w tym czasie miejscu swojego zamieszkania i wielokrotnie przychodził do budynku, w którym mieści się Ośrodek Pomocy Społecznej, składając bezpośrednio w Urzędzie Gminy, a więc z pominięciem pracowników Ośrodka kolejne wnioski o przyznanie pomocy, a także skargi na pracę Ośrodka. W ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że zachowanie skarżącego jest świadome, a sam skarżący poczytalny i odpowiedzialny za swoje działania, skoro samodzielnie (a nawet jako pełnomocnik pozostałych członków rodziny) prowadzi szereg spraw administracyjno – sądowych, wykazując się przy tym dobrą znajomością obowiązujących przepisów i logicznym myśleniem. Z tych względów w sprawie nie było podstaw zastosowania § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2005r., Nr 77, poz.672), zgodnie z którym w przypadku, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się osoba, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz.535 ze zm.) i nie można ze względu na stan jej zdrowia uzyskać podczas wywiadu wymaganych informacji lub dokumentów, o których mowa w § 7, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu wywiadu. W ocenie Sądu stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwił mu uczestnictwa w wywiadzie środowiskowym i złożenia w sprawie wyjaśnień. W tej sytuacji organ pomocy społecznej miał usprawiedliwioną podstawę do przyjęcia braku współdziałania skarżącego, nie spowodowanego chorobą psychiczną i do odmowy na podstawie art. 11 ust. 2 przyznania świadczenia. Jednocześnie organowi nie można zarzucić naruszenia przepisów postępowania dowodowego (art.7, 77, 80 kpa), bowiem organ podejmował czynności zmierzające do ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz zapewnił mu możliwość udziału w postępowaniu (k.19 i 13 akt admin.) Organ pomocy społecznej rozpoznając wniosek z urzędu ustalił, na podstawie dokumentów przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L., iż skarżący nieznacznie przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, dlatego rozważał z urzędu przyznanie mu takiego świadczenia na podstawie art. 40 ust. 3 ustawy. Skoro jednak to skarżący uniemożliwił zbadanie i ocenę swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a więc niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego leżała po jego stronie, to organ słusznie okoliczność tę rozpatrywał w charakterze ujemnych następstw niezastosowania się do procedury przewidzianej przepisami prawa. (por. wyrok WSA z dnia 11 lipca 2006r., I SA/Wa 757/06, LEX nr 258377) i w konsekwencji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia. Odnosząc się do zarzutu niewyłączenia od udziału we wcześniejszych sprawach członków Kolegium – E. C. – S. i W. S. należy podnieść, że w niniejszym postępowaniu osoby te nie brały udziału, a więc zarzut dotyczący ich udziału w innych sprawach nie może być uwzględniony w tym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze Sąd nie dopatrzył się sprzeczności zaskarżonej decyzji z obowiązującymi i stwierdził, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) orzekł, jak w sentencji.