II SA/Lu 764/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński,, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca), Protokolant Starszy referent Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 marca 2010 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...]kwietnia 2009 r. T. W. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej . o przyznanie jej świadczenie na zakup opału. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy przyznał T. W. specjalny zasiłek celowy w kwocie 350,00 zł, z przeznaczeniem na zakup opału. Organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wydatki mieszkaniowe dzieli z mężem tj. za energię elektryczną opłaca 100,00 zł, wywóz nieczystości - 30,00 zł, na pozostałe koszty składa się zakup leków i środków higienicznych w sumie 150,00 zł. Podano, że T. W. wymaga leczenia z powodu astmy oskrzelowej i systematycznego przyjmowania leków. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest emerytura w wysokości 591,34 zł oraz zasiłek celowy w wys. 200,00 zł miesięcznie przyznany na okres od lipca do grudnia 2009 r. na zakup żywności z programu rządowego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Mimo przekroczenia kryterium dochodowego (wynoszącego 477,00 zł), organ uznał za zasadne przyznanie stronie pomocy w kwocie 350,00 zł na zakup opału, z uwagi na zbliżający się sezon grzewczy. Od powyższej decyzji T. W. złożyła odwołanie, w którym stwierdziła, że OPS nie uwzględnił faktu, iż od maja 2009 r. opał podrożał. Wnioskodawczyni zaskarżyła również postanowienia o odmowie wyłączenia starszego pracownika socjalnego H. L. od udziału w postępowaniu dotyczącym: wniosku z dnia [...]maja 2009 r. w sprawie przyznania świadczenia na opał - postanowienie z dnia [...]lipca 2009 r. nr [...] i wniosku z dnia [...]maja 2009 r. - postanowienie z [...]sierpnia 2009 r. Nr [...]. Podniosła, że dochód, jak i wydatki zostały nieprawidłowo ustalone przez organ. Stwierdziła, że wydatki razem wynoszą 385,00 zł, i zostaje jej 40,00 zł z emerytury i 200,00 zł z pomocy społecznej. Wskazała ponadto, że dożywianie od lipca 2009 r. nie jest jej wypłacane z powodu odwołania się od decyzji. Stwierdziła, że potrzebuje opał od 1 października do grudnia 2009 r. i zwróciła się o przyznanie 900,00 zł na zakup 1000 kg węgla. Ponadto podniosła, że nie zawiadomiono jej pełnomocnika o terminie sporządzenia wywiadu środowiskowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, w przedmiocie wysokości przyznanej pomocy (350,00 zł) i uznało, że przyznana pomoc, jest pomocą adekwatną do sytuacji odwołującej, zważywszy na to, że nie jest to pomoc jedyna (bowiem skarżąca otrzymuje 200 zł miesięcznie od stycznia do czerwca 2009 r. z programu wieloletniego " Pomoc państwa w zakresie dożywiania"). Organ administracji uznał, że pomimo, iż dochód T. W. przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, to w niniejszej sprawie zachodzi potrzeba przyznania przedmiotowego świadczenia, biorąc pod uwagę przewlekłe schorzenia wnioskodawczyni oraz sytuację materialną i potrzeby wnioskodawczyni w związku ze zbliżającym się sezonem grzewczym. Poza tym organ odwoławczy wyjaśnił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a rodzaj forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna dysponuje bowiem ograniczonymi środkami finansowymi i nie jest w stanie spełnić wszystkich oczekiwań osób potrzebujących pomocy, zaś priorytetem jest niesienie pomocy osobom nie posiadającym dochodu i posiadającym dochód poniżej kryterium dochodowego oraz udzielanie pomocy w sytuacjach nadzwyczajnych. Ponadto Kolegium za niezasadny uznało, podniesiony w odwołaniu strony zarzut, jakoby organ nie uwzględnił wszystkich jej wydatków. Zdaniem organu odwołująca powinna swoje wydatki wykazać podczas wywiadu środowiskowego lub w trakcie postępowania administracyjnego prowadzonego w konkretnej sprawie i powinny to być wydatki odpowiadające okresowi, którego dotyczy pomoc. Nie można żądać od organu, aby w ocenie sytuacji wykazywał wydatki zgłaszane w innym okresie i do innych spraw. Kolegium podzieliło także stanowisko organu I instancji, w kwestii braku podstaw do wyłączenia pracownika socjalnego H. L. od udziału w niniejszej sprawie. Pomimo, że organ zauważył, iż postanowienie z dnia [...]lipca 2009 r. nie może zostać uznane jako skutecznie załatwiające wniosek o wyłączenie pracownika organu, ponieważ w zastępstwie wójta nie wiadomo, kto się podpisał i czy była to osoba uprawniona (upoważniona) do podpisywania rozstrzygnięć, to jednak uznał, wobec faktu, iż zostało w sprawie wydane postanowienie z dnia [...]sierpnia 2009 r. załatwiające kwestię wnioskowanego wyłączenia, że nie można zarzucić organowi pomocy społecznej, iż nie rozstrzygnął w postępowaniu o zasadności wnioskowanego wyłączenia pracownika. Za niezasadny uznał także zarzut, że organ nie zawiadomił o terminie wywiadu środowiskowego pełnomocnika wnioskodawczyni. Podkreślono, że o terminie przeprowadzenia wywiadu organ nie ma obowiązku powiadamiać nawet osoby, z którą ma być wywiad przeprowadzany. Natomiast pełnomocnik strony ma prawo wglądu do akt sprawy w każdej jej fazie, a także przysługują mu inne uprawnienia wynikające z kodeksu postępowania administracyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Kolegium, uzupełnionej pismem z dnia 7 marca 2010r. T. W. podniosła, że członkowie Kolegium naruszają prawo, a Prezes Kolegium specjalnie wyznacza tylko tych członków organu do załatwiania jej wniosków. Wskazała ponadto, że błędnie ustalono jej dochód, ponieważ wynosi on 423 złote , o czym świadczy złożony w organie I instancji odcinek renty. Do dochodu zaś nie powinien być doliczany zasiłek na dożywianie. Wydatki skarżąca określiła na kwotę 350 złotych, na co miały się składać koszty energii elektrycznej ( 50 zł ), wywóz nieczystości ( 30 zł ), telefon ( 47 zł ) ( - 12 ubezp. = 35 zł ), koszty skarg i odwołań ( 60 zł ) i koszty leczenia ( 150 zł ). Jej zdaniem zużycie węgla od września każdego roku do maja roku następnego wynosi minimum 500 kg, a w maju i czerwcu ok. 300 kg. Brak węgla zmusza w jej mniemaniu do działań przestępczych. Skarżąca podkreśliła, że dokonana przez Kolegium analiza wydatków jest bezprawna, a skonfliktowany pracownik OPS pisze ,co chce. Według niej zgrozą jest, że 350 złotych, stanowiące ¼ jej potrzeb przyznano po prawie 4 miesiącach i wypłacono po 6 miesiącach od daty wniosku, dodatkowo naruszając przepisy o danych osobowych, ponieważ węgiel miała odebrać w " C.’’ N. Skarżąca zarzuciła, że nie wiadomo kto podpisał postanowienie o odmowie wyłączenia pracowników, powinien być to kierownik OPS, jako bezpośredni przełożony. Działająca z upoważnienia Wójta B. Ś. podpisuje zaś wyłącznie decyzje. Ostatecznie skarżąca domagała się zmiany decyzji i przyznania kwoty dodatkowej 550 złotych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określają przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm. ). Cele pomocy społecznej określone zostały w art. 2 i 3 ustawy jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 3 ustawy - rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zasiłek celowy, którego domaga się skarżąca, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ustawy). Zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza określonej kwoty (od dnia 1 października 2006 r. jest to kwota 477 zł). Przyznanie świadczeń jest więc uzależnione od ustalenia dochodu osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z powołanym przepisem. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca przekracza wskazane wyżej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarujące, ponieważ jej dochód wynosi 791,34 zł. Taka kwota została wpisana do wywiadu środowiskowego z dnia 14 sierpnia 2009r. i zatwierdzona przez skarżącą, która go podpisała. Błędne jest przy tym stanowisko skarżącej, według której do dochodu nie powinno doliczać się zasiłku przyznanego na dożywianie w ramach wieloletniego programu " Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Według art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się bowiem sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wyjątki przewiduje art.8 ust.4, według którego do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Biorąc pod uwagę powyższe dochód skarżącej przekracza ustalone tą ustawą kryterium dochodowe, nawet wtedy, gdyby przyjąć podawaną przez skarżącą kwotę emerytury w wysokości 423 zł. Słusznie zatem organy kwestię udzielenia pomocy finansowej rozważyły na tle art. 41 ustawy, zgodnie z którym udzielenie pomocy, mimo przekroczenia kryterium dochodowego możliwe jest w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W tym przypadku uznano, że z uwagi na stan zdrowia skarżącej, uzyskiwane przez nią dochody oraz specyfikę świadczenia z uwagi na zbliżającą się zimę, udzielenie jej pomocy jest uzasadnione. Wbrew jednak przekonaniu skarżącej nie ma żadnych podstaw do zarzucenia organowi, że jego rozstrzygnięcie w zakresie wysokości udzielonego świadczenia jest dowolne. Jest oczywiste, że zasiłek celowy nie jest przeznaczony na pokrycie pełnych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą i refundowania w całości poniesionych przez nią wydatków, ale ma charakter szczególnej pomocy doraźnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2007 r., I SA/Wa 469/07, LEX nr 328251). Żadne przepisy ustawy o pomocy społecznej przepis nie dają podstaw do przyznawania świadczeń pieniężnych w kwotach, jakich domaga się osoba objęta pomocą. Nie jest bowiem rolą pomocy społecznej spełnianie wszystkich żądań wnioskodawców (w tym co do wysokości pomocy), zwłaszcza w przypadku, kiedy wnioskodawca – T. W. - ma stałe źródło dochodu i uzyskuje dodatkową pomoc z Ośrodka Pomocy Społecznej. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organy administracji podjęły wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W przeprowadzonym wywiadzie rodzinnym szczegółowo opisano warunki w jakich żyje wnioskodawczyni, jej sytuację mieszkaniową, osobistą i rodzinną, podano wydatki i dochody, a sam wywiad, jak już podano, został przez nią podpisany. Błędny jest także pogląd skarżącej dopatrującej się wadliwości decyzji w naruszeniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych ( tekst jedn. Dz. U z 2002r. Nr 101, poz. 926 ze zmianami ) w ten sposób, że odbiór węgla miał nastąpić w " C.’’ N. Zauważyć przy tym należy, że decyzja organu I instancji wskazuje na realizację świadczenia w Banku Spółdzielczym. Nawet jednak, jeśli węgiel miałby zostać odebrany w wyznaczonym miejscu, to nie ma zdanych podstaw do stwierdzenia, że w ten sposób naruszono przepisy wspomnianej ustawy. Istotnie art. 100 ust.1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. W szczególności nie należy podawać do wiadomości publicznej nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia. Ust. 2 tego przepisu dopuszcza jednak w zakresie niezbędnym do przyznawania i udzielania świadczeń z pomocy społecznej przetwarzanie danych osób ubiegających się i korzystających z tych świadczeń dotyczące: pochodzenia etnicznego, stanu zdrowia, nałogów, skazań, orzeczeń o ukaraniu, a także innych orzeczeń wydanych w postępowaniu sądowym lub administracyjnym. Nie ma żadnych powodów, aby zarzucić organom, że zakres tych czynności został przekroczony. Także skarżąca nie wskazywała, aby naruszono wobec nie obowiązki wynikające z art.100 ust.1 ustawy. Samo zaś wskazanie miejsca odebrania opalu nie może zostać uznane za naruszenie wymogu określonego w tym przepisie. Słusznie zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 września 2006r.( II SA /Wa 702/06 LEX nr 265051), że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie jest organem kontrolującym ani nadzorującym prawidłowość stosowania prawa materialnego i procesowego w sprawach należących do właściwości innych organów, które podlegają ocenom, zgodnie z przewidzianą procedurą, w toku instancji. W tym znaczeniu forma przyznania pomocy z ustawy o pomocy społecznej może być poddana kontroli w trybie odwoławczym regulowanym przepisami k.p.a. Kwestie te pozostają natomiast poza zakresem działania ustawy o ochronie danych osobowych. Odnosząc się do kwestii nie zawiadomienia pełnomocnika skarżącej o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, należy stwierdzić, iż fakt ten nie stanowi naruszenia przepisów niniejszego postępowania i nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Art. 32 kpa stanowi, że strona może działać przez pełnomocnika, chyba, że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Bez wątpienia do tego rodzaju czynności należy udział w sporządzeniu wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art.107 ust.1 ustawy o pomocy społecznej rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin, w tym, o których mowa w art. 103, wydania opinii w celu ustanowienia rodziny zastępczej w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie ustanowienia rodziny zastępczej, przyznania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, dokonywania oceny sytuacji opiekuńczo-wychowawczej dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie i pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki oraz skierowania dziecka do całodobowej placówki opiekuńczo-wychowawczej. Stosownie natomiast do art. 2 ust.4 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego ( Dz.U Nr 77 poz. 672 ze zmianami ) pracownik socjalny przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy. Ust.5 stanowi zaś, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy. Powołane przepisy wskazują zatem, że celem wywiadu środowiskowego jest ustalenie indywidualnej sytuacji podmiotu ubiegającego się o pomoc i dostosowanie do niej udzielanej pomocy. Przekonujące jest w tej sytuacji stwierdzenie, że wspomnianych informacji może udzielić tylko strona ubiegająca się o pomoc, tym bardziej, że według § 4 cyt. rozporządzenia przed przystąpieniem do przeprowadzenia wywiadu pracownik socjalny uprzedza osobę lub rodzinę, z którą przeprowadza wywiad, o odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji. Bezzasadny jest także zarzut dotyczący wadliwości postanowienia o braku podstaw do wyłączenia pracownika socjalnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. H. L. Postanowienie zostało podpisane przez B. Ś. Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej działającej z upoważnienia Wójta Gminy. Podnoszony przez skarżącą zarzut, iż Kierownik Ośrodka ma uprawnienia jedynie do podpisywania decyzji nie ma tu żadnego znaczenia. Potwierdzenie takiej okoliczności może ewentualnie wpływać na odpowiedzialność służbową i karną. Sąd nie dopatrzył się w odmowie wyłączenia pracownika socjalnego naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Zauważyć należy, że ten właśnie pracownik przeprowadzał wywiad środowiskowy w dniu 14 sierpnia 2009r. i sformułował wnioski o przyznaniu skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego na zakup opału w kwocie 350 złotych oraz zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 200 złotych na okres od 1 lipca 2009r. do 31 grudnia 2009r. Skarżąca nie podała żadnych konkretnych okoliczności, pozwalających na powstanie wątpliwości co do bezstronności tego pracownika. Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz.1270 ze zm.) skargę należało oddalić.