II SA/Lu 770/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Referent Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dodatku do zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...]; II. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...]; oraz decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r. nr [...]; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; IV. przyznaje [...] A. L. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 złotych (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem należnego podatku od towarów i usług. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – działając z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] – orzekł o zwrocie przez K. G. części świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznanego decyzją z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...], w wysokości [...]zł, wraz z ustawowymi odsetkami wynoszącymi na dzień wydania decyzji [...] zł. Jednocześnie organ wskazał, że przedmiotowa należność zwracana będzie w trybie egzekucji, w formie spłat, w okresie do dnia 31 lipca 2012 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji powołał się na treść art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Jednocześnie organ wskazał, że decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] – utrzymaną następnie w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] – uznano wypłacony K. G. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego we wrześniu 2009 r. za świadczenie nienależnie pobrane. K. G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, domagając się jej uchylenia. Odwołująca stwierdziła, że możliwość żądania zwrotu pobranego świadczenia rodzinnego zachodzi dopiero, gdy uprawomocni się decyzja uznająca przedmiotowe świadczenie za nienależnie pobrane. Tymczasem – zdaniem strony – decyzja uznająca należności żądane do zwrotu przez organ I instancji za nienależnie pobrane nie stała się prawomocna, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dotychczas nie rozpoznał skargi K. G. na utrzymującą to rozstrzygnięcie w mocy decyzję organu odwoławczego. Odwołująca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., bowiem – w jej ocenie – uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie. Ponadto podkreśliła, że nie miała świadomości, iż pobiera nienależne świadczenie. W ocenie K. G. doliczenie dochodów jej byłego partnera do dochodów jej rodziny było błędne, bowiem organ I instancji oparł swe ustalenia na niepewnych i niezweryfikowanych oświadczeniach jej byłego konkubenta, naruszając tym samym przepis art. 7 k.p.a.. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie znalazło podstaw do jego uwzględnienia i decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] – zaskarżoną w niniejszym postępowaniu –utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie zaistniał stan faktyczny uregulowany w art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z czym zobowiązanie K. G. do zwrotu dodatku do zasiłku rodzinnego jest zasadne. Ponadto organ stwierdził, że błędne jest przekonanie odwołującej, jakoby w związku z zaskarżeniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzji organu odwoławczego wydanej w przedmiocie uznania będących przedmiotem sprawy należności za nienależnie pobrane, organ I instancji nie mógł wydać decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu tych świadczeń. Kolegium podkreśliło, że decyzja organu I instancji z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] uznająca wypłacone K. G. świadczenie rodzinne w wysokości [...] zł za nienależnie pobrane, ma walor decyzji ostatecznej, bowiem została utrzymana w mocy decyzją organu II instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...]. Jako, że wniesienie skargi do sądu administracyjnego nie wstrzymuje wykonania decyzji, rozstrzygnięcie to podlega wykonaniu i tym samym – zdaniem Kolegium – jest prawomocne. K. G. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji. Organowi odwoławczemu skarżąca zarzuciła mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. : - art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji i brak ustosunkowania się do zarzutów odwołania; - art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i zbyt ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W tym zakresie skarżąca wskazała, że organ I instancji w żaden sposób nie zweryfikował oświadczenia J. B. na temat jego dochodów, pomimo, że w okresie ich rzekomego uzyskania nie mógł on prowadzić działalności gospodarczej za granicą i był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie podkreśliła, że nie miała świadomości, iż pobiera nienależne świadczenie, gdyż nie wiedziała, jakie dochody osiągał jej były partner – J. B. Zarzuciła organowi I instancji oparcie swych ustaleń na niezweryfikowanych i niepewnych oświadczeniach J. B. Organ nie zażądał bowiem od ww. potwierdzenia dokumentami urzędowymi faktu prowadzenia działalności gospodarczej oraz wysokości uzyskiwanych dochodów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2012 r. naruszają prawo. Uchylając powyższe rozstrzygnięcia wydane w przedmiocie zwrotu przez K. G. nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego w wysokości [...] zł Sąd – korzystając z uprawnienia wynikającego z treści art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) – uchylił również decyzje organów obu instancji wydane w przedmiocie uznania przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane. Stosownie bowiem do powołanego unormowania, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Rozumienie zawartego w art. 135 p.p.s.a. zwrotu "w granicach danej sprawy" zostało wyjaśnione w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2000 r. (sygn. akt FPS 12/99, publ. ONSA 2001, nr 1, poz. 7), w której wskazano, że dotyczy on pojęcia sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym obejmującym zarówno tożsamość podmiotową jak i przedmiotową. O tożsamości podmiotowej można mówić w sytuacji gdy adresatem praw i obowiązków jest ten sam podmiot, z kolei tożsamość przedmiotowa zachodzi w przypadku tożsamości treści tych praw lub obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Biorąc powyższe pod uwagę, nie może budzić wątpliwości, że okoliczność pobrania przez skarżącą nienależnie świadczenia rodzinnego jest elementem zakreślającym tożsamość sprawy w rozumieniu art. 135 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., pozwalającym Sądowi na ocenę prawną zarówno zaskarżonej decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, jak i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] w sprawie uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane. Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w przedmiocie uznania świadczenia przyznanego K. G. dodatku do zasiłku rodzinnego za nienależnie pobrane stanowił przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej u.ś.r.), w myśl którego za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uznaje się świadczenia przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Podstawę prawną decyzji wydanych w przedmiocie zwrotu tego świadczenia stanowiły natomiast ust. 1 i 8 art. 30 u.ś.r., z których wynika, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu na wskazany przez organ rachunek bankowy, łącznie z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Ten sam warunek dotyczy wydania decyzji uznającej dane świadczenie za nienależnie pobrane, bowiem jeżeli w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja przyznająca świadczenie rodzinne oraz ostateczna decyzja uznająca to świadczenie za nienależnie pobrane, to treść tych decyzji jest wobec siebie sprzeczna (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 331/05, Lex nr 187405; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 349/10, Lex nr 674666). Spełnienie powyższego warunku jest dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane tym bardziej konieczne w sytuacji, jeśli podstawę tego uznania stanowi właśnie fakt uchylenia w trybie wznowieniowym decyzji przyznającej dane świadczenia i odmowy ich przyznania (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.). Mając na uwadze powyższe rozważania należy wskazać, że żądany w niniejszej sprawie do zwrotu dodatek do zasiłku rodzinnego został przyznany skarżącej na mocy decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] – z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], która dotychczas funkcjonuje w obrocie prawnym. Wprawdzie powyższą decyzję organ I instancji uchylił w wyniku wznowienia postępowania decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...], orzekając jednocześnie co do istoty sprawy poprzez odmowę przyznania K. G. prawa do przedmiotowego świadczenia, jednak rozstrzygnięcie to wraz z utrzymującą je w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] zostało uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 243/12. Zatem wobec funkcjonowania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji przyznającej K. G. przedmiotowy dodatek do zasiłku rodzinnego, nie zaszły podstawy do uznania tego świadczenia za nienależnie pobrane, a tym samym przedwczesne było nałożenie na skarżącą obowiązku zwrotu tej należności. Wydanie rozstrzygnięć w tych kwestiach stanie się bowiem dopuszczalne dopiero po zakończeniu postępowania skutkującego uchyleniem decyzji z dnia 28 sierpnia 2009 r., przy czym należy pamiętać, że nakazanie zwrotu świadczenia rodzinnego nienależnie pobranego nie może być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia na nienależnie pobrane, lecz może nastąpić dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie za nienależnie pobrane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 619/10, Lex nr 694690). Z tych względów należy stwierdzić, ze wydanie decyzji w przedmiocie uznania świadczenia przyznanego K. G. decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. za nienależnie pobrane oraz decyzji w przedmiocie zwrotu tego świadczenia nastąpiło z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, określonej w art. 7 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszeniem art. 30 u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O niepodleganiu wykonaniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art.152 powołanej ustawy. O wynagrodzeniu adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 wspomnianej ustawy w związku z § 19 i § 18 ust.1 pkt.1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji będzie miał na względzie, że uznanie świadczenia wypłaconego K. G. na podstawie decyzji z dnia [...] sierpnia 2009 r. za nienależnie pobrane oraz orzeczenie o obowiązku zwrotu tego świadczenia stanie się możliwe dopiero po uprawomocnieniu się ewentualnej ponownejdecyzji uchylającej przedmiotowe rozstrzygnięcie, przy czym w pierwszej kolejności winna zapaść prawomocna decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, a dopiero następnie rozstrzygnięcie nakładające obowiązek zwrotu tej należności.